« Hverjir fara í verkföll? | Aðalsíða | Hvað kom fyrir Sjálfstæðisflokkinn? »

10. september 2008

Á að borða útsæðið?

Stjórnmálaheimspeki og stjórnmálaumræðu í hinum vestræna heimi hefur lengi skipst í tvo meginpóla; hægri og vinstri. Meðlimir annarrar fylkingarinnar (hægrimenn) hafa talað fyrir frjálsum markaði, einstaklingsfrelsi og takmörkuðum ríkisumsvifum á meðan hin fylkingin (vinstrimenn) leggur áherslu á efnislega jafnstöðu og ríkisvald sem leysir vandamál og greiðir úr ýmsu því sem oft er kallað félagslegt óréttlæti og ósanngirni.

Vinstrimenn segja að auðinum þurfi að skipta svo sem flestir geti notið hans. Því er iðulega sópað undir teppið að til að eyða og skipta auði þarf fyrst að framleiða og afla hans. Í kapítalískum samfélögum er ekki bara frelsi til að vinna mikið, heldur líka til að slappa af, á meðan sósíalísk hagkerfi setja fólki yfirleitt mun þrengri skorður, til dæmis með því að skattleggja grimmt og gefa stéttarfélögum ofurvald yfir launþegum. Þessu líta vinstrimenn viljandi og meðvitað framhjá. Þeir sjá auðinn sem er til staðar og vilja ólmir læsa klónum í hann og byrja að dreifa til allra annarra en eigenda hans. Á meðan hægrimenn vilja sá í næstu uppskeru, þá vilja vinstrimenn borða útsæðið.

Neysluhyggju vinstrimanna má líklega afsaka með því að á sérhverjum tímapunkti má halda því fram að nú sé komið nóg af auðsköpun og kominn tími til að njóta ávaxta erfiðisins. Sósíalistar 18. og 19. aldar voru búnir að fá sig fullsadda af eilífu kapphlaupi við að auka auðinn, framleiða, þróa og útvíkka og hið sama gildir um marga jafnaðarmenn nútímans. Í frjálsu markaðssamfélagi, þar sem framþróun, ný tækni og auðsköpun er sífellt að lyfta lífsgæðunum upp í nýjar hæðir, er þannig alltaf hægt að taka fótinn af bensíngjöfinni og segja að nú sé nóg komið.

Þá er alltaf hægt að benda á að allar þessar nýjungar og tækni séu engan vegin lífsnauðsynleg enda hafði fólk það alveg ágætt áður fyrr með eldri tækni og örlítið lakari lífskjör. Því sé nú kominn tími til að ganga á auðinn og deila honum á milli allra sem kjósa vinstriflokkana.

Hvað ef þessu hugarfari væri leyft að ráða ríkjum í samfélaginu? Afleiðingin væri sú að það svigrúm sem kapítalistarnir þurfa til að athafna sig í (sem fyrst og fremst felur í sér að ríkið haldi aftur af sér í skattlagningu og setningu nýrra reglugerða og laga) yrði stórkostlega skert. Þetta myndi ekki bara þýða að farsímar, bifreiðar og ferðatölvur hættu að þróast á hinum undraverða hraða sem við þekkjum í dag heldur fengju lyf, stoðtæki, sparneytnar vélar og orkuver sömu meðferð.

Vinstrimanninum finnst e.t.v. sem nú sé kominn tími til að byrja að eyða en hann hefur einfaldlega rangt fyrir sér. Á meðan maðurinn hefur þarfir og á meðan þessum þörfum má mæta mun aldrei vera tími til að ganga á kapítalið og hefja neyslufyllerí vinstrimannsins.

Birtist áður í Morgunblaðinu þann 10. september 2008

Geir Ágústsson kl. 16:11