« apríl 2008 | Aðalsíða | júlí 2008 »

8. júní 2008

Okur finnst ekki á frjálsum markaði

Matvælaverð á Íslandi er yfir 60% hærra en gengur og gerist á meginlandi Evrópu. Bensínverð á Íslandi er með því hæsta sem þekkist um víða veröld. Föt og skó er víða hægt að fá ódýrari en á Íslandi. Geisladiska og raftæki er í mörgum löndum hægt að kaupa á mun lægra verði en Íslendingar eiga að venjast. Allt ber að sama brunni – okur, fákeppni og samráð veldur því að Íslendingar eru féflettir og örfáir einokunaraðilar maka krókinn. Eða svo er okkur sagt, stanslaust.

Er okrað á Íslendingum?
Sönnunargögn þeirra sem halda því fram að okrað sé á Íslendingum virðast vissulega vera sannfærandi. Gallinn er sá að þau halda ekki vatni þegar á heildina er litið. Okur til lengri tíma er ekki til á frjálsum markaði. Einu fyrirtækin sem komast upp með að mergsjúga viðskiptavini sína eru þau sem þurfa ekki að óttast samkeppni, og þau fyrirtæki eru fá og eiga það öll sameiginlegt að hið opinbera takmarkar aðgengi samkeppnisaðila að markaði þeirra. Hvorki Bónus né Krónan búa við sérstaka vernd löggjafans og hver sem er getur hafið samkeppni við þessi fyrirtæki. Síminn og Vodafone þurfa stöðugt að óttast sama markaðsaðhald þrátt fyrir að sitja á dýrum dreifikerfum. Ef fyrirtæki á frjálsum markaði byrjar að græða meira en önnur fyrirtæki í svipuðum rekstri þá dragast fjárfestar að þeim markaði og fjármagna stofnun samkeppnisaðila til að hagnast vel á og ávaxta fé sitt. Ef verðlag er í raun og veru of hátt á ákveðnum markaði án þess að samkeppni brjótist fram þá er ástæðuna að finna í höftum á markaði sem þyrfti að vera enn frjálsari. Svo einfalt er það.

Hverjir okra á Íslendingum?
Íslendingar búa við tiltölulega frjálsan markað á flestum sviðum, en þó ekki öllum. Ekki er einfalt mál að stofna til leikskólareksturs á Íslandi nema hljóta náð skattheimtandi og skattfjárveitandi yfirvalda. Nánast vonlaust er að ætla sér að selja læknisþjónustu með hagnaði nema ríkið friði launaumslög skattgreiðenda frá fjármögnun hins opinbera heilbrigðiskerfis. Ræktun sauðfjár hlýtur einnig að teljast með erfiðari verkefnum á Íslandi nema undir regnhlíf yfirvalda. Listinn yfir varning og þjónustu sem er seldur aðhaldslaus á okurkjörum er langur, en hann er líka bundinn við einn aðila - hið opinbera, lögvernd þess og aðgang að skattfé. Ekki er hægt að keppa við hið opinbera og hið opinbera þarf ekki að vera viðbúið því að samkeppnisaðili mæti til leiks og hirði frá sér borgandi viðskiptavini. Íslendingar þurfa að sætta sig við okurkjör á mörgum sviðum, en það gildir hvorki um bensín né matvörukaup.

Því er ekki enn svarað hvað veldur því að verðlag á Íslandi er almennt hærra en gengur og gerist í nágrannaríkjum okkar. Flutningskostnaður og fámenni Íslands hefur auðvitað sitt að segja, sem og fallandi verðmæti hins ríkisútgefna gjaldmiðils. Aðalástæðan er samt engin þeirra heldur sú að hið opinbera flækist fyrir hinum frjálsa markaði. Tollar, vörugjöld, skattar, skrifræði, reglugerðafargan, beinar og óbeinar viðskiptahindranir, niðurgreiðslur og lögvarin einokunarstaða til útvalinna leggjast allt á eitt til að takmarka óhefta samkeppni á Íslandi. Þeir sem þekkja til þeirra ofurtolla og vörugjalda sem lagðar eru á innfluttar landbúnaðarvörur sjá augljóslega að markaðurinn er þannig bundinn ævintýralegum höftum sem leiða til himinhás vöruverðs fjöldamargra neysluvara sem almenningur þarf að blæða fyrir.

Sökudólgurinn situr ekki í höfuðstöðvum Baugs eða sambærilegra fyrirtækja, heldur í Stjórnarráðshúsinu. Það er hollt að hafa í huga næst þegar þess er krafist að Samkeppniseftirlitinu sé sigað á okrara Íslands.

Birtist áður í Morgunblaðinu, 8. júní 2008

Geir Ágústsson kl. 12:24