« mars 2008 | Aðalsíða | júní 2008 »

13. apríl 2008

Íslenskur almenningur kann ekki hagfræði, og það sést

Íslenskt skólakerfi kennir margt og mikið. Íslendingasögunum eru gerð góð skil, ljóðlist er kennd sem og bókmenntasaga, einhver samfélagsfræði finnast á kennsluskrá grunnskólanna og lífsleikni hefur á undanförnum árum komið inn sem skyldufag í bæði grunn- og framhaldsskólum.

Þekking mín á innihaldi íslenskra námskráa er ekki mikil og aðallega byggð á því sem ég upplifði sjálfur sem nemandi í grunn- og framhaldsskóla (og háskóla) auk þess sem ég hef séð hér og hvar á internetinu og í fjölmiðlum. Eitt þykist ég samt vita og það er að hagfræði er hvergi kennd sem hluti af neinni námsskrá (og í besta falli sem útþynnt hliðargrein í þjóðhagfræðitímum í ákveðnum brautum framhaldsskóla), og það þykir mér vera furðulegt, þá séð í ljósi þess hvað annað fær svo mikið vægi í skólum landsins.

Þessi fjarvera hagfræði úr íslenskum kennsluskrám gerir það að verkum að námið missir marks sem undirbúningur undir lífið. Íslendingar skilja varla fréttirnar sem núna dynja á þeim um allskyns hagfræðitengd málefni, svo sem gengissveiflur, bensínverð, matvælaverð, skatta, breytingar á bótakerfum, verð á landbúnaðarvörum, afleiðingar afnáms við banni á sölu á hráu kjöti á Íslandi, alþjóðavæðinguna, og svona má lengi telja.

Nú má vel vera að ég sé betri þegn í dag en ef ég hefði ekki lært um limrum, japanska ljóðlist og hringrás níturs í vistkerfinu sem hluta af grunn- og framhaldsskólanámi mínu, en eitt er víst: Ef ég hefði ekki tekið upp á því sjálfur að kynna mér grundvallarlögmál hagfræðinnar í eigin frítíma þá væru fréttatímar og stjórnmálaskýringar hagfræðinga lítið annað en óskiljanlegt þvaður í mínum eyrum. Þar sem ég veit fyrir víst að áhugi á hagfræði meðal íslenskra ungmenna er álíka mikill og á japanskri ljóðlist þá get ég ekki séð hvers vegna einu er fórnað á meðan mörgum tímum er varið í að kenna hið síðarnefnda. Hið síðarnefnda (japönsk ljóðlist) gerir fréttatímana ekki skiljanlegri. Hið fyrrnefnda (hagfræðiþekking) gerir það óneitanlega.

Út frá sjónarhóli stjórnvalda get ég auðveldlega séð hvers vegna hagfræði er hvergi að finna í þeirri námsskrá sem stjórnvöld skylda alla til að fylgja: Ef hagfræðiþekking væri almenn og útbreidd þá væri erfiðara fyrir stjórnvöld að réttlæta landbúnaðarstyrki, einokun á rekstri heilbrigðiskerfisins, ríkiseigu á hálendinu, ríkiseigu á fyrirtækjum, frestun skattalækkana og tilvist eftirlitsstofnana sem flækjast fyrir hinum frjálsa markaði.

Spurning mín er hins vegar þessi: Er þetta ásættanlegt ástand, að skólakerfið sé notað með þessum hætti til að halda almenningi frá því að skilja umhverfi sitt, eða er e.t.v. rétt að nefna ástandið við stjórnvöld og láta þau svara fyrir að japönsk ljóðlist en ekki hagfræði hafi ratað á námsskrá hins opinbera?

Geir Ágústsson kl. 15:59

3. apríl 2008

Vörubílstjórinn og húsvörðurinn - stigsmunur en ekki eðlismunur

Um þessar mundir loka íslenskir vörubílstjórar vegum til að mótmæla hækkandi eldsneytiskostnaði á Íslandi (sem á rætur að rekja til hækkandi heimsmarkaðsverðs á olíu). Margir hafa sýnt þessu framtaki samúð - jafnvel skilning - og skella skuldinni á yfirvöld fyrir mikla heimtufrekju á skatttekjur af eldsneyti.

Ekki ætla ég að andmæla því að hið íslenska ríkisvald lækki álögur sínar á eldsneyti. Slík réttlætisaðgerð má eiga sér stað fyrirvaralaust fyrir mér og gjarnan sem fyrst. Hins vegar get ég ekki tekið undir réttmæti aðgerða íslenskra vörubílstjóra þegar þeir hindra fólk í för sinni.

Afstöðu mína er sennilega auðveldast að skýra með dæmi: Gefum okkur að íbúðareigendur í fjölbýlishúsi treysti á þjónustu húsvarðar sem er mjög ósáttur við kjör sín - hann sér fram á mikil aukaútgjöld í náinni framtíð en ekki fram á að tekjur sínar eigi eftir að aukast sem þeim nemur. Húsvörðurinn ósátti bregður því á það ráð að loka á aðgang íbúðareigenda að íbúðum sínum - þeir eigi ekki að komast á áfangastað sinn fyrr en kjör húsvarðarins verða bætt!

Munu íbúðareigendur sætta sig við að fá ekki að komast leiðar sínar því húsvörðurinn er ósáttur? Mjög ósennilega. Það að meina fólki aðgangi að eigum sínum og áfangastað mun sennilega ekki falla í góðan jarðveg hjá mörgum.

Lokun vörubílstjóra á vegum er nákvæmlega sama eðlis. Munurinn á aðgerðum húsvarðarins og vörubílstjóranna er ekki eðlismunur - hann er stigsmunur. Vörubílstjórarnir loka á ferðalög mjög margra en sennilega bara frá heimili til vinnu, vinnu til heimilis eða eitthvað álíka. Húsvörðurinn meinar fólki aðgangi að eigin heimili. Í báðum tilvikum er ferðafrelsið skert. Eðli aðgerðanna er það sama. Stigsmunurinn er það eina sem skilur að.

Kæri lesandi, ef þú mundir sætta þig við að húsvörður þinn meini þér inngöngu inn á eigið heimili þá máttu mín vegna sýna aðgerðum vörubílstjóranna samúð og skilning (þó án þess að ætlast til þess að aðrir séu jafnsáttir við valdbeitinguna). Annars ekki. Það væri mótsögn sem er erfitt að kjafta sig út úr.

Geir Ágústsson kl. 18:39