« Verkefnalisti frjálshyggjumannsins | Aðalsíða | Eru allar skattalækkanir jafngóðar? »

22. október 2007

Gamalt bandalag frjálshyggjumanna og sósíalista

Á undanförnum vikum hefur birst hver greinin á fætur annarri á heimasíðu Mises-stofnunarinnar (og fleiri væntanlegar) um gamalt bandalag sem var til í Bandaríkjunum í byrjun 20. aldar á milli frjálshyggjumanna og sósíalista [1|2|3|4|5]. Bandalagið var einfalt og snerist um það að andmæla öllum hugmyndum um þátttöku Bandaríkjamanna í stríðum öðrum en beinum varnarstríðum á bandaríska jörð.

Frjálshyggjumennirnir mótmæltu í nafni vantrausts á ríkisvaldinu sem gjarnan þenur sig út á stríðstímum. Sósíalistarnir óttuðust hið mikla vald Bandaríkjanna sem mætti nota til að breiða út boðskap markaðsbúskapar og kapítalisma. Á þessum ólíku forsendum gátu þessar ólíku stefnur mæst og barist sameinaðar í andstöðu sinni gegn stríðsbrölti á erlendri grund.

Þetta bandalag er vitaskuld dáið núna. Það dó þegar sósíalistarnir fylktu sér á bak við New Deal áætlanir Franklin D. Roosevelt Bandaríkjaforseta sem var hrundið úr vör árið 1933 til að sporna við Kreppunni miklu (sem varð til vegna annars konar ríkisafskipta - þeirra af peningamagni). Veikleikar bandalagsins höfðu samt komið fram fyrr með víðtækum stuðningi við þátttöku Bandaríkjamanna í fyrri heimstyrjöldinni árið 1917-1918. Þegar Bandaríkin síðar skráðu sig til leiks í síðari heimstyrjöldinni má segja að fátt hafi verið eftir að bandalaginu nema örfáir úthrópaðir frjálshyggjumenn sem þá voru álitnir of miklir jaðarmenn til að yfirleitt hlusta á.

Tímarnir breytast hins vegar og mennirnir með. Í dag eru til tvær gerðir algjörra stríðsandstæðinga: Þeir sem fyrirlíta hið vestræna markaðssamfélag og vilja endilega stöðva alla líkamlega framrás þess inn í aðra heimshluta, og þeir sem vita að stríð eru eitt áhrifaríkasta tæki ríkisvaldsins til að þenja sig út (með virkni á við fikt með gjaldmiðla í ríkiseinokun).

Mín pæling er því þessi: Er eitthvað í vegi fyrir því að stofna til bandalags sósíalista og frjálshyggjumanna líkt því sem var svo lifandi í upphafi 20. aldar í Bandaríkjunum?

Tek það fram að ég er ekki að leggja til að frjálshyggjumenn skrái sig í samtök vinstrimanna gegn Bandaríkjunum, né að vinstrimenn kyngi öllum hugsjónum sínum og byrji að gagnrýna útþenslu ríkisvaldsins. Þá er það á hreinu.

Geir Ágústsson kl. 21:08