« september 2007 | Aðalsíða | nóvember 2007 »

27. október 2007

Eru allar skattalækkanir jafngóðar?

Frjálshyggjumenn (ég a.m.k.) hafa mjög einfalda sýn á skattalækkanir, sem er sú að allar skattalækkanir séu af hinu góða. Hið sama á við um niðurfellingu skatta; allar slíkar eru góðar. Í raun skiptir ekki máli hvaða skattar lækka fyrst eða hvaða skattar hverfa seinast því það sem skiptir máli er skattbyrðin og þyngd hennar, en ekki hvernig hún dreifist á t.d. seldan varning og laun.

En eru allar skattalækkanir af hinu góða? Um það má deila. Nú eru t.d. komnar upp hugmyndir um skattaafslátt handa konum til að vega upp á móti hinum meinta „kynbundna launamun“ í ríkum vestrænum samfélögum þar sem öllum er frjálst að semja um kaup sín og kjör, en skipta um starf eða starfsvettvang séu kaup og kjör ekki ásættanleg að mati launþegans.

Hugmyndir af þessu tagi rugga bát hinnar einföldu sýnar minnar á skattalækkanir. Að einu leyti er ég hrifinn af hugmyndinni því hún minnkar skatttekjur ríkisins og þar með svigrúm stjórnmálamanna til að „láta gott af sér leiða“. Á hinn bóginn er ég móti sértækum tilfæringum í skattkerfinu sem opna upp dyr misnotkunar og hegðunarbreytinga sem miða að því að leika á kerfið í stað þess vinna vel og vera framleiðinn starfskraftur.

Er ég þá á móti skattalækkunum á konur? Nei, alls ekki. Ég er á móti því að konum einum sé gert kleift að fá skattaafslátt. Miklu nær væri að lækka skatta á alla línuna á einu bretti og leyfa fólki sjálft að ráða hlutfalli vinnutíma og tíma með fjölskyldu, vinum og vandamönnum án þess að hætta á að skatturinn éti upp allt lifibrauðið.

Geir Ágústsson kl. 13:11

22. október 2007

Gamalt bandalag frjálshyggjumanna og sósíalista

Á undanförnum vikum hefur birst hver greinin á fætur annarri á heimasíðu Mises-stofnunarinnar (og fleiri væntanlegar) um gamalt bandalag sem var til í Bandaríkjunum í byrjun 20. aldar á milli frjálshyggjumanna og sósíalista [1|2|3|4|5]. Bandalagið var einfalt og snerist um það að andmæla öllum hugmyndum um þátttöku Bandaríkjamanna í stríðum öðrum en beinum varnarstríðum á bandaríska jörð.

Frjálshyggjumennirnir mótmæltu í nafni vantrausts á ríkisvaldinu sem gjarnan þenur sig út á stríðstímum. Sósíalistarnir óttuðust hið mikla vald Bandaríkjanna sem mætti nota til að breiða út boðskap markaðsbúskapar og kapítalisma. Á þessum ólíku forsendum gátu þessar ólíku stefnur mæst og barist sameinaðar í andstöðu sinni gegn stríðsbrölti á erlendri grund.

Þetta bandalag er vitaskuld dáið núna. Það dó þegar sósíalistarnir fylktu sér á bak við New Deal áætlanir Franklin D. Roosevelt Bandaríkjaforseta sem var hrundið úr vör árið 1933 til að sporna við Kreppunni miklu (sem varð til vegna annars konar ríkisafskipta - þeirra af peningamagni). Veikleikar bandalagsins höfðu samt komið fram fyrr með víðtækum stuðningi við þátttöku Bandaríkjamanna í fyrri heimstyrjöldinni árið 1917-1918. Þegar Bandaríkin síðar skráðu sig til leiks í síðari heimstyrjöldinni má segja að fátt hafi verið eftir að bandalaginu nema örfáir úthrópaðir frjálshyggjumenn sem þá voru álitnir of miklir jaðarmenn til að yfirleitt hlusta á.

Tímarnir breytast hins vegar og mennirnir með. Í dag eru til tvær gerðir algjörra stríðsandstæðinga: Þeir sem fyrirlíta hið vestræna markaðssamfélag og vilja endilega stöðva alla líkamlega framrás þess inn í aðra heimshluta, og þeir sem vita að stríð eru eitt áhrifaríkasta tæki ríkisvaldsins til að þenja sig út (með virkni á við fikt með gjaldmiðla í ríkiseinokun).

Mín pæling er því þessi: Er eitthvað í vegi fyrir því að stofna til bandalags sósíalista og frjálshyggjumanna líkt því sem var svo lifandi í upphafi 20. aldar í Bandaríkjunum?

Tek það fram að ég er ekki að leggja til að frjálshyggjumenn skrái sig í samtök vinstrimanna gegn Bandaríkjunum, né að vinstrimenn kyngi öllum hugsjónum sínum og byrji að gagnrýna útþenslu ríkisvaldsins. Þá er það á hreinu.

Geir Ágústsson kl. 21:08

11. október 2007

Verkefnalisti frjálshyggjumannsins

Þótt margt hafi verið verið gert til að auka vægi hins frjálsa framtaks á Íslandi undanfarinn áratug er ljóst að betur má ef duga skal. Ísland er ekki samkeppnishæfasta land í heimi, skattar eru enn of háir, völd stjórnmálamanna og embættismanna þeirra eru enn of mikil, og fjármagn leitar í stríðum straumum í óhagkvæm verkefni sem þjóna fáum á reikning allra.

Spurningin er því ekki hvort eitthvað þurfi að gera til að auka enn veg hins frjálsa framtaks, heldur hvernig á að forgangsraða minnkun ríkisvaldsins. Ég sting upp á eftirfarandi verkefnalista í engri sérstakri röð, og vona að einhverjir geti forgangsraðað honum þótt ekki nema fyrir sjálfa sig.

1. Koma ríkisvaldinu út úr hlutverki rekstraraðila
Margir eru hlynntir því að láta mjólka sig og aðra um skattfé alla ævi til að greiða fyrir eigin menntun og heilbrigðisgæslu. Þetta er þrjóskt viðhorf og byggt á þeirri ranghugmynd að skattgreidd þjónusta sé á einhvern hátt hagkvæmari, betri og réttlátari en þjónusta sem greitt er fyrir án ríkisvaldsins sem milliliðs. Við fáum öll á endanum að borga til baka hverja krónu sem ríkið eyðir í okkur og ríflega það, svo hví ekki að láta af þeirri villutrú að halda að eitthvað sé ókeypis þegar opinberir embættismenn veita það?

Ríkið getur samt vel og auðveldlega tekið skrefið til hálfs hér og eyrnamerkt skattfé sjúklingum og nemendum og leyft hverjum sem er að sannfæra fólk um að eyrnamerkt skattféð nýtist best hjá sér, hvort sem um er að ræða skólastofnun eða sjúkrahús. Þetta er sársaukalaust skref sem eingöngu leiðir til þess að samkeppni verður til. Af hverju að hafa ríkiseinokun þegar hægt er að hafa markaðssamkeppni?

2. Frekari lækkun skatta á laun og hagnað fyrirtækja
Þetta er einföld aðgerð sem ætti ekki einu sinni að hugnast vinstrimönnum illa. Aukin velta og stækkun kökunnar veldur því að skatttekjur ríkisins aukast þótt skatthlutföll lækki. Þetta hefur verið raunin seinustu árin á Íslandi og ekki að sjá að neinn vendipunktur sé í nánd.

Í leiðinni væri ekki úr vegi að fella niður fjármagnstekjuskatt og afnema tolla og virðisaukaskatt. Takmarkið á ekki að vera að auka skatttekjur ríkissjóðs (þótt það hafi verið afleiðing skattalækkana seinustu ára), heldur minnka.

3. Áframhaldandi einkavæðing opinberra fyrirtækja
Stjórnmálamenn sem sitja í stjórnum fyrirtækja og hafa rekstur þeirra á sinni könnu eru stjórnmálamenn sem eru ekki að vega og meta lagafrumvörp og ræða og gagnrýna innihald þeirra. Tíma stjórnmálamanna er einfaldlega betur varið í ráðhúsum og á Alþingi en við stjórnarborð fyrirtækja með flókinn og umsvifamikinn rekstur á sinni könnu.

4. Galopnun fyrir alþjóðlegum viðskiptum
Íslendingar eru eitt frjálsasta hagkerfi heimsins, en þar með er ekki sagt að hagkerfið sé sérlega frjálst. Íslendingar standa til að mynda mjög aftarlega á merinni þegar kemur að verslun og viðskiptum við útlönd. Margir halda að til að breyta því þurfi Ísland að loka sig inni í innri markaði Evrópusambandsins en sú aðferð hefur marga og stóra galla sem þó verða ekki ræddir hér og nú. Miklu nær væri að Íslendingar opnuðu land sitt einhliða fyrir alþjóðlegum viðskiptum á öllum sviðum - þar á meðal með fiskveiðiheimildir, land og auðlindir í jörðu. Enginn gerir sér neinn greiða með því að grýta eigin höfn þótt aðrir grýti sínar hafnir.

5. Afnám hamlandi reglugerða og fækkun eftirlitsstofnana
Útþensla ríkisvaldsins er ekki lengur í formi hækkandi skatthlutfalla og fjölgun skatta heldur í formi aukins eftirlits ríkisins með fólki og fyrirtækjum. Þetta er dapurleg þróun sem hefur fætt af sér afkvæmi eins og Samkeppniseftirlitið (nýtt nafn á Verðlagsstofnun), Lýðheilsustöð og ógrynni jafnréttisnefnda með heimildir til að refsa fyrir ákveðið val á starfsfólki í ákveðnar þægilegar skrifstofustöður. Magn reglugerða sem streymir frá hinu opinbera er að aukast með hverju ári án þess að sýnilegar ástæður séu fyrir því. Þessari þróun þarf að snúa við áður en verr fer. Sósíalismi bakdyramegin er engu skárri en sá sem notar aðaldyrnar.

Af nægu er að taka. Litlaus ríkisstjórn S-flokkanna þarf ekki að velkjast í vafa um það. Hálfdauðri hreyfingu íslenskra frjálshyggjumanna vantar ekki verkefnin ef þannig liggur á henni og hún hætt að láta berja á sér af íslenskum hægri-krötum í Sjálfstæðisflokknum undir fána sátta og samlyndis hugmyndafræðiágreinings.

Geir Ágústsson kl. 19:40