« Til hamingju með 1. maí | Aðalsíða | Svona fer hinn (næstum því) frjálsi markaður með biðlista »

6. maí 2007

Skuldir heimilanna eru mál heimilanna!

Skuldir íslenskra heimila, samanlagðar og bornar saman á milli ára, eru ítrekað umræðuefni í íslenskum fjölmiðlum. Stjórnmálamenn nota gjarnan samanlagðar skuldir íslenskra heimila til að ræða hversu vel eða illa hagstjórn hafi tekist seinustu svo og svo mörg ár. Samanlagðar skuldir allra íslenskra heimila eru, ef marka má dægurmálaumræðuna, bara ein kennistærð hagfræðinnar af mörgum, og hagstærð sem stjórnmálamenn geta kastað sín á milli í gagnkvæmum árásum á vanhæfi hins.

Þetta er að mínu mati alveg stórfurðuleg misnotkun á tölu sem þýðir ekkert. Heildarsumma allra tegunda allra skulda allra íslenska heimila er bara tala, rétt eins og heildarsumma allra íslenskra símanúmera, og segir ekkert til um ástand eins né neins í hagkerfinu. Þetta má skýra í nokkrum liðum:

- Ef Pétur eykur skuldir sínar, t.d. til að gera við hús sitt, en hefur jafnframt nýverið fengið launahækkun, hvað þýðir þá aukning skulda hans fyrir afkomu hans? Sennilega ekkert.
- Ef Pétur eykur skuldir sínar, t.d. til að gera við hús sitt, en sér jafnframt fram á að hækka húseign sína í verði með viðhaldinu, hvað þýðir þá aukning skulda hans fyrir afkomu hans? Sennilega ekkert.
- Pétur keypti íbúð sína á 15 milljónir á sínum tíma, en núna er hún metin á 20 milljónir. Hann ákveður að skuldbreyta og innleysa þennan mismun á kaupverði og væntanlegu söluverði, og nota mismuninn í neyslu (nýja eldhúsinnréttingu, mótorhjól eða ný jakkaföt). Skuldir hans jukust, en hvað þýðir aukning skulda hans fyrir afkomu hans? Sennilega ekkert.
- Pétur og Pálína, kærasta hans, ákváðu nýlega að hefja sambúð og barneignir. Þau þurfa stærra húsnæði með fleiri herbergjum og steypa sér út í skuldir til að eignast það. Í staðinn taka þau að sér meiri vinnu og hagræða í heimilisbókhaldinu. Skuldir þeirra rjúka beint á heimilisskuldareikning ríkisins, en hefur einhver borið skaða af skuldaaukningu Péturs og Pálínu? Ætlar sér einhver að stilla sambúð og barneignum upp á móti hækkun krónutölu á skuldayfirliti parsins og segja að aðstæður í samfélaginu hafi versnað?
- Geir nokkur Ágústsson fjárfesti nýverið í íbúð og jók þar með skuldir sínar gríðarlega. Þetta gerði hann til að losna af sveiflukenndum leigumarkaði en lítur svo á að þessi fjárfesting hafi að öllu leyti bætt stöðu hans, bæði til skemmri og lengri tíma litið. Hefur samfélagið borið einhvern skaða af þessari gríðarlegu skuldaaukningu Geirs?

Listi af þessu tagi gæti orðið töluvert lengri. Allt ber að sama brunni: Heildarskuldaaukning er marklaus mælistærð og ónothæf í allri umræðu um stöðu hagkerfisins. Á seinustu árum hafa Íslendingar notið góðæris og fjárfest í húsnæði, neyslu, hlutabréfum og ég veit ekki hvað og hvað. Velta í samfélaginu hefur aukist gríðarlega og þar með máttur þess til að taka á sig aukna skuldabyrði, sem í mörgum tilvikum er komin til vegna fjárfestinga til framtíðar. Sumir nota lán sín á skynsamlegan hátt og aðrir ekki en slíkt er undir hverjum og einum komið og á milli hvers og eins og lánveitanda síns, og ekkert sem kallar á aðgerðir stjórnmálamanna.

Að lokum ábending til þeirra sem vilja tryggja stöðugleika krónunnar og koma í veg fyrir endalausar vaxtahækkanir og verðbólguaðgerðir: Hvetjið ríkið til að einkavæða krónuna og leggja niður seðlabankann!

Uppfært (12. maí): Hér er vísað í þessa færslu og réttilega á það bent að allskyns afskipti stjórnmálamanna af markaði geta haft áhrif á ýmislegt á markaði, t.d. verðlag, framboð og eftirspurn. Því er e.t.v. rétt að árétta þau gömlu góðu sannindi að afskipti stjórnmálamanna af markaði, launum, framboði og eftirspurn eru ætíð til þess að rugla frjáls samskipti og viðskipti einstaklinga og fyrirtækja þeirra. Þeim mun minni sem opinber afskipti eru af frjálsum markaði, því auðveldar er fyrir þátttakendur hans að taka skynsamlegar ákvarðanir. Opinber tölfræði réttlætir sjálfa sig ekki með því að breytast með breytingum á opinberum afskiptum stjórnmálamanna.

Geir Ágústsson kl. 09:59