« Þegar græningjar vissu ennþá af einstaklingnum | Aðalsíða | Hvernig á að „skipta“ þjóðarkökunni? »

16. maí 2007

Þensla og verðbólga eru afleiðingar ríkisafskipta

Þensla og verðbólga eru algeng umræðuefni á Íslandi eftir að hægrimönnum tókst að ná tökum á viðvarandi kreppuástandi og stöðnun í íslensku hagkerfi. Nú virðist allt vera á uppleið á Íslandi. Kaupmáttur vex og störfum fjölgar. Fyrirtæki skila hagnaði og eru í útrás út um allan heim. Deiluefnin eru ekki hvort gjaldfella eigi krónuna enn eina ferðina eða hækka skatta á enn eina hreyfingu í hagkerfinu. Deilurnar snúast miklu frekar um hvernig á að eyða vaxandi skatttekjum ríkisins og, skiljanlega, hvernig á að berja niður verðbólgu og meint þensluástand í hagkerfinu.

Það sem fáir virðast átta sig á er að þensla og verðbólga eru afleiðingar ríkisafskipta rétt eins og kreppa og skerðing kaupmáttar. Ríkisvaldið einokar útgáfu gjaldmiðils á Íslandi, og aðrir gjaldmiðlar sem standa Íslendingum til boða eru framleiðsla hliðstæðrar einokunarstarfsemi erlendra ríkisstjórna. Vaxtastig er ákveðið á fundum ríkisstarfsmanna rétt eins og verð á mjólk og kjöti var ákveðið af stjórnmálamönnum í gamla daga, og er jafnvel enn í ákveðnum mæli. Hvernig getur slíkt fyrirkomulag verið af hinu góða á markaði sem almennt er stjórnað af verðlagi (plús skattar) og eftirspurn (mínus skattar)?

Peningar eru ekki verðmæti. Þeir eru milliliður vöruskipta og skipta á kaupum og sölu á þjónustu, vinnu og framleiðslu. Peningamagn á frjálsum markaði sem slíkt er aukaatriði. Fjöldi breskra punda í umferð er miklu meiri en fjöldi íslenskra króna, en breskt pund hefur sama kaupmátt á Íslandi og hin íslenska króna - upphæðin eða fjöldi eininga af gjaldmiðlinum breytist en ekkert annað. Vandamál þenslu og verðbólgu byrja fyrst þegar peningamagn er aukið á einhverjum tímapunkti án þess að verðmætasköpun aukist.

Á hinum frjálsa markaði, þar sem enginn prentar peninga og þar sem einstaklingar framleiða áður en þeir hefja neyslu, getur þensla ekki átt sér stað. Þensla krefst þess að sumir einstaklingar skipti á engu fyrir peninga og skipti síðan peningunum fyrir varning og þjónustu. Sem regla er það þetta sem gerist þegar peningamagn er aukið. Þegar eftirspurn, sem er ekki byggð á verðmætasköpun, verður til þá verður til þensla sem tekur á sig mynd hækkandi verðlags.
- The Fallacy of Inflation Targeting e. Frank Shostak

Meira að segja mörgum hægrimönnum og jafnvel frjálshyggjumönnum yfirsést stundum þessi annars óvéfengjanlegu sannindi, sem er í sjálfu sér skrýtið því hinn frjálsi markaður getur alveg ákveðið nöfn og upphæðir milliliða í vöruskiptum (peninga) rétt eins og hann getur útvegað vörurnar sem skipst er á.

Látum ekki hið viðtekna blekkja okkur. Þensla og verðbólga eru afleiðingar ríkisafskipta rétt eins og kreppa og samdráttur.

Geir Ágústsson kl. 16:03