« Tvær leiðir að sama marki | Aðalsíða | Er mannkynið að stuðla að hitnun Jarðar? »

12. mars 2007

...er vegurinn heim

Nú eru uppi hugmyndir um lagningu vegar yfir Kjöl, svokallaðs Norðurvegar, og er búið að smíða arðsemismat og mjög ákveðnar tillögur komnar að vegstæði. Með þessum vegi mun leiðin milli Akureyrar og Reykjavíkur styttast um nærri 50km og leiðin Gullfoss-Akureyri verða aðeins 218km eða um 230km styttri en í dag. En með þessari umræðu varð aftur til gamalkunn skipting þjóðarinnar í hina „umhverfissinnuðu“ og „framfarasinnuðu“. (#)

Vel mælt og því miður er ekki hægt að búast við öðru en að þessi orð rætist.

Hvað ætli ríkisvaldið þurfi að gefa sjálfu sér mikið land til að réttlæta kostnað við lagningu á veg sem þessum? Hvað ætli bensínskattar þurfi að gefa mikið af sér til að standa undir ofsaframkvæmdum sem þessum? Hvað ætli ríkisvaldið grípi oft til heimilda sinna um þjóðnýtingu lands (gegn bótagreiðslum) svo vegstæði liggi sem best? Hvað ætli þurfi að telja saman marga sparaða farþegakílómetra til að búa til nógu sannfærandi tölur um „þjóðhagslega hagkvæmni“ fjárfestingarinnar?

Málið er að enginn veit hvort kostnaðurinn við þessa framkvæmd er of mikill eða lítill til að réttlæta framkvæmdina. Ástæða þess er sú að ríkisvaldið situr á landareignum sem það verðsetur ekki nema upp að því marki að pólitískum markmiðum megi ná, og getur nokkurn veginn eftir hentisemi hirt þær eignir (gegn gjaldi) sem það situr ekki á í dag. Af hreinum efnahagsástæðum hafa því ekki verið færð rök fyrir þessari ríkisframkvæmd eins og raunin er oft þegar skattheimtandi landsbyggðarstjórnmálamenn eru í kosningaham.

En snýst málið þá bara um peninga? Hvað með fugla og fiska, mosa og meindýr, refi og rjúpur sem þurfa að finna sér ný búsvæði sem afleiðing af risavöxnum vegaframkvæmdum á hálendinu? Um svoleiðis lagað er erfitt að mæla fyrir munn allra þeirra landareigenda sem verða fyrir áhrifum af framkvæmdum ríkisins. Þeir hljóta sjálfir að vega og meta það hvort ferðamenn í fuglaskoðun eða ökumenn í eldsneytisleit séu æskilegri gestir. Land er eign, og eigendur eiga ekki að vera undir náð og miskunn reykvískra kaffihúsaspekinga settir.

Vandamálið er ekki framkvæmdin sem slík. Vandamálið er að þegar framkvæmdaraðili er ekki háður arðsemi, tillitssemi, frjálsum samningum, samkeppni og markaðsverði á aðföngum og auðum sandi, og á ekki á hættu að verða gjaldþrota á meðan skattheimtan skilar sínu, þá mun framkvæmdargleði viðkomandi alltaf lenda á milli tannanna á fólki.

Ríkið mun vafalaust hrinda Norðurvegi í framkvæmd rétt eins og það hrinti Kárahnjúkavirkjun, tónlistarhöll Reykjavíkur og fisk- og loðdýraeldisbúum af stað á sínum tíma, ef pólitískt andrúmsloft leyfir. Óbyggðaunnendur munu ekki geta keypt fyrirhugað vegstæði og haldið því veglausu því ríkið mun ekki selja. Sandskoðarar munu ekki geta talað fyrir hönd „þjóðarinnar“ á meðan þjóðin fær ekki tækifæri til að slá saman nokkrum krónum og taka valdið af ríkinu með landkaupum. Hávær umræða mun fara fram milli þeirra sem vilja að ríkið eigi allt en geri ekkert, og þeirra sem vilja að ríkið eigi sem fæst en geri sem mest.

Geir Ágústsson kl. 16:17