« janúar 2007 | Aðalsíða | mars 2007 »

26. febrúar 2007

Hin ónefnda lausn á meintu vandamáli

Nú er sagt frá því í fréttum að svifryksmengun sé í meira lagi í Reykjavík, jafnvel yfir einhverjum mörkum sem skilja á milli heilsusamlegrar mengunar („heilsuverndarmörk“) og hinnar sem ógnar heilsunni. Vitaskuld eru sérfræðingar á fullum launum að velta vöngum yfir þessu vandamáli og lausnirnar vantar þeim ekki:

Samkvæmt upplýsingum frá umhverfissviði Reykjavíkurborgar eru helstu ráð til að draga úr svifmengun að fækka bifreiðarferðum, nota strætó, hjóla eða ganga á áfangastað.

Við könnumst öll við þulur eins og þessar og tökum jafnvel ekki mikið eftir þeim lengur. Fólk er enn að keyra þótt það viti að daginn eftir birtist frétt þar sem mælt er með því að fólk keyri minna eða láti aðra keyra sig. Má því jafnvel ganga svo langt og fullyrða að innantómir frasar um strætó og hjólaferðir höfði ekkert sérstaklega til eyjaskeggja í dreifðri stórborg með hráslagalegu veðurfari!

Kannski sé kominn tími til að huga að annarri nálgun í umræðu um umgjörð og ástand umferðarmála á Íslandi?

Lausnin sem aldrei heyrist: Frelsi
Sé ætlunin virkilega sú að tryggja betri nýtingu umferðarmannvirkja (sem nú eru étin upp af nagladekkjum og troðfull af einkabílum með einum til tveimur farþegum) er lausnin auðvitað augljós: Selja þau, afnema skatta á eldsneyti og láta markaðinn um að stýra framboði og eftirspurn.

Nú fussa vinstrimenn og segja að þetta sé vond hugmynd af því þá muni þeir fátæku ekki geta keyrt og öryggi í umferðinni yrði fórnað á bálköst græðgisaflanna ógurlegu, en svoleiðis tali má vísa á bug í nokkrum orðum.

Goðsagnir einkavæddra vega
Í fyrsta lagi hefur enginn vegaeigandi hagsmuni af röð umferðarslysa á vegastrimli sínum. Slíkt hækkar tryggingakostnað, eykur viðhaldskostnað, fælir ökumenn frá og er einfaldlega að öllu leyti slæmur rekstur. Einkaeigendur vega, þar sem þá er að finna, setja hraðatakmörk á eign sinni til að tryggja að enginn fari sér að voða, en vilja jafnframt að umferðin gangi sem greiðlegast fyrir sig.

Í öðru lagi hefur greiðsla gegn gjaldi letjandi áhrif á sóun, ofnýtingu og slæma umgengni. Hópferðarbílar (sem skila hagnaði, en ekki útgjöldum fyrir skattgreiðendur) yrðu mun algengari sjón enda mjög augljós hvati af því að slá sér saman með öðrum farþegum sem eru á sömu leið þegar kostnaðurinn við hverja ökuferð sést skýrt í krónum og aurum við upphaf hennar eða lok. Í dag lítur fólk svo á að himinháir bensínskattar veiti opið skotleyfi á sérhvern vegkafla, hvenær sem er sólarhrings, sama hvað gengur á. Skorti á vegplássi á að mæta með stærri umferðarmannvirkjum. Löngum röðum á ljósum á að mæta með fleiri hæðum af vegum. Þetta eru taldar sjálfsagðar kröfur enda búið að borga fyrir vegaaðgengið með bensínkaupunum, en plássið skortir! Í dag er enginn hvati né vilji til að rotta sig saman með öðrum á háannatímum þótt sérhver maður sjái að umferðartafir valda sóun á þúsundum vinnastunda á hverri mínútu. Gjaldtaka af vegaaðgengi myndi gjörbreyta þessu ástandi.

Í þriðja lagi eru það einmitt þeir með lægstu tekjurnar sem ættu að krefjast þess að greitt sé fyrir notkun af vegkafla en ekki bara fyrir aðgengi að öllu kerfinu. Þungir jeppar ríka fólksins, sem þar að auki eru oft búnir vel negldum dekkjum, éta beinlínis upp göturnar og auka þannig heildarkostnað við rekstur og viðhald vegakerfisins til muna. Litlir og sparneytnir einkabílar tekjulága fólksins hafa ekki nándar nærri því sömu afleiðingar, og yrðu sennilega verðlaunaðir af einkaaðilum í vegarekstri fyrir það. Himinháir bensínskattar sem renna að miklu leyti í malbik undir nagladekkjaða risabíla yrðu að mjög hógværri gjaldtöku fyrir smábílaeigendurnar sem afleiðing af minni og slitminni notkun.

Hvernig á að græða á rekstri vegar?
Ef einhver ætlar að halda því fram að einkaaðilar muni á einhvern hátt loka á aðgengi, okra í skjóli góðs vegstæðis eða á einhvern hátt haga sér eins og smákóngar þá má hinn sami hugsa sig tvisvar um. Eigandi reksturs sem krefst viðskiptavina fer ekki vísvitandi að grafa undan tekjuöflun sinni. Einkaaðili mun rukka hátt verð fyrir notkun á tímum mikillar eftirspurningar, og lágt á öðrum tímum. Ef þúsundir manna ætla sér að nota sama vegkaflann á sama tíma verða þeir að greiða uppsett verð eða finna leiðir til að lækka það á hvern farþega. Ef vegaeigandi hyggur sér gott til glóðarinnar og hækkar verð umfram það sem gengur og gerist í kringum hann munu ferðalangar einfaldlega finna leið framhjá vegræmu hans, eða flýja út úr því svæði sem vegræman veitir aðgengi að, eða hreinlega kaupa vegræmuna og verðleggja aðgengi að henni upp á nýtt. Hvort er til dæmis líklegri staða: Að einkaaðili muni reyna fjölga búðum og ferðalöngum á einkavæddum Laugarvegi, eða kreista það litla blóð sem enn er að hafa úr verslunarrekstri í götunni í dag?

Enginn frasi
Þeir sem hafa áhyggjur af troðnum vegum og mikilli mengun vegna umferðar og vilja að fleiri sitji saman í bíl eða hjóli þar sem það er boðlegt ættu að taka einkavæðingu vegakerfisins opnum örmum. Hún leysir vandamálin sem sérfræðingar Reykjavíkuborgar hafa svo miklar áhyggjur af og gefur önnum köfnum stjórnmálamönnum meira ráðrúm til að sinna öðrum verkefnum sínum af enn meiri kostgæfni en þeir hafa möguleika á í dag.

Geir Ágústsson kl. 17:27

22. febrúar 2007

Pólitískur rétttrúnaður hafði sigur

Hætt hefur verið við ráðstefnu nokkura framleiðenda og leikara sem átti að fara fram hér á landi í byrjun mars-mánaðar. Sjá frétt. Má segja að pólitískur rétttrúnaður hafi þar með unnið enn einn sigurinn á Íslandi.

Ráðstefnuhaldararnir svara fyrir sig með skemmtilegum hætti. Eftirfarandi er tekið af heimasíðu ráðstefnunnar, Snowgathering.com (myndina má stækka með því að smella á hana):

Ráðstefnuhaldarar spurja hvort sé verra: Að hvalir í „útrýmingarhættu“ séu drepnir gegn vilja sínum, eða klámmyndastjörnur að skemmta sér af fúsum og frjálsum vilja. Hið skondna við þessa samlíkingu er að hún spilar (sennilega óviljandi) einu versi hins pólitíska rétttrúnaðar á móti öðru. Hvalveiðar Íslendinga beinast ekki gegn hvölum í útrýmingarhættu en er engu að síður mótmælt af mörgum á þeirri forsendu. Klámmyndastjörnurnar, sem voru á leið til Íslands, eru ekki kúgaðir og framseljanlegir kynlífsþrælar, en mótmæli gegn komu þeirra voru engu að síður lögð fram undir einhvers konar yfirskyni af því tagi.

Ég vona að hermenn hins pólitíska rétttrúnaðar séu ánægðir með sjálfa sig núna. Aðeins færri ferðamenn heimsóttu Ísland, aðeins minni gjaldeyrir rann inn í íslenskt hagkerfi, aðeins færri heimsóttu íslenska náttúru á ýmist fæti eða snjóðsleða, hótelrekstur á Íslandi stendur örlítið verr en ella, nokkrir forræðishyggju- og ofstopamenn sofa örlítið rólegar, og mál-, athafna-, einstaklings- og fundafrelsi á Íslandi fékk á sig smánarblett sem mörgum verður kunnugt um.

Hvað er næsta skotmark siðferðispostula hinnar eilífu forsjárhyggju og afskiptasemi af frjálsum athöfnum og samskiptum annarra einstaklinga?

Geir Ágústsson kl. 14:48

18. febrúar 2007

Í óþökk yfirvalda?

Borgarstjóri hefur nú sent frá sér yfirlýsingu vegna fyrirhugaðrar ráðstefnu sem á að halda í Reykjavík í næsta mánuði. Borgarstjóri segir meðal annars:

Það er því í mikilli óþökk borgaryfirvalda ef umrædd ráðstefna verður haldin hér í borg.

Síðan hvenær þurfa ráðstefnur að vera haldnar í einhverri sérstakri þökk yfirvalda? Hafi enginn glæpur verið framinn, af hverju eiga yfirvöld þá að hafa skoðun á því sem ráðstefnugestir á tiltekinni ráðstefnu vilja ræða sín á milli, eða gera ef út í það er farið?

En borgarstjóri lætur sér ekki nægja að lýsa yfir óþökk yfirvalda á tilteknu ráðstefnuhaldi. Nei, hann gengur mun lengra en það.

Ég hef þegar hvatt lögregluembættið til þess að rannsaka hvort þátttakendur í hópi ráðstefnugesta kunna að vera framleiðendur barnakláms, auk annars ólögmæts klámefnis, ef það mætti verða til þess að koma í veg fyrir dvöl meintra kynferðisbrotamanna hér á landi eða til þess að upplýsa um ólögmæta starfsemi.

Nú liggja sem sagt ráðstefnugestir allir sem einn undir grun um glæp! Borgarstjóri gefur það í skyn að áður en ráðstefnugestir geti komið hingað til lands og hist undir sama þaki þurfi að hreinsa þá af ákærum borgarstjóra um glæpsamlega starfsemi! Sekir uns sakleysi er sannað!

Er borgarstjóra svona mikið í mun að flytja ráðstefnuna til næsta sveitarfélags? Heldur borgarstjóri því fram að borgaryfirvöld eigi að hafa afskipti af fundarhöldum í borginni? Þurfa yfirvöld að samþykkja innihald og efnisdagskrá reykvískra ráðstefna áður en þær geta hafist? Gildir það jafnt um allar ráðstefnur eða bara þær sem særa blygðunarkennd borgarstjóra?

Borgarstjóra er velkomið að vera fjarverandi þegar ráðstefnugestir hittast. Af hverju lætur hann sér það ekki nægja? Er leiðin til ánauðar byrjuð að skýrast?

Geir Ágústsson kl. 14:53

14. febrúar 2007

Launamunur og hvað með það?

Ef til vill er rétt að benda á að þótt tekjur eins aukist, þá þýðir það ekki þar með að tekjur annars eru að skerðast eða á nokkurn hátt að rýrna. Skrif sem byggjast á þeim misskilningi má finna hér.

Tekjuaukning eins getur auðvitað leitt til tekjuskerðingar annars, t.d. þegar einn rænir annan eða þegar skattkerfið tekur fé af einum og afhentir öðrum (eða eyðir í sjálft sig).

Mishraðar breytingar á tekjum einstaklinga á frjálsum markaði virka hins vegar ekki á sama hátt og hefðbundinn þjófnaður eða hvers kyns skattheimta. Það að einn hækki í launum svo nemur tugum milljóna á ári á meðan annar hækkar bara um einhver prósent er í sjálfu sér engin vísbending um að neitt vafasamt sé í gangi.

Jú, út frá loðnum hugtökum jafnaðarmennskunnar ef til vill, en þar við situr. Jafnaðarmenn hafa engan áhuga á gangverki markaðarins. Þeir hafa bara áhuga á lokaniðurstöðunni: Hvað fær maður A í laun miðað við mann B, hefur sá munur aukist eða minnkað, og til hvaða aðgerða á ríkisvaldið að blása til að skapa sem mesta fjárhagslega jafnstöðu meðal óspurðra skattgreiðenda?

Jafnaðarmönnum er auðvitað velkomið að ergja sig yfir tekjum annarra, jafnvel fyrir hönd annarra, en að hrópa á aðgerðir af hálfu yfirvalda er óþarflega frekjuleg leið til að þvinga fólk til tekjulegrar hlýðni.

Geir Ágústsson kl. 14:47

6. febrúar 2007

Eru Norðurlöndin fátæk?

Eitt af því sem íbúar Skandinavíu eiga erfitt með að kyngja er að miðað við Bandaríkjamenn þá eru þeir fátækir. Noregur, Danmörk og Svíþjóð væru meðal fátækustu ríkja Bandaríkjanna væru þau bandarísk ríki. Meira að segja núna, í fjarveru tengla á heimildir og rannsóknir máli mínu til stuðnings, eru margir sem lesa þetta tortryggnir á fullyrðingar mínar.

Evrópubúar eru samt ekki að baki dottnir þótt svona niðurstöður séu dregnar fram í dagsljósið. Þeir hrósa sér fyrir hærri framleiðni í Evrópu en í Bandaríkjunum og geta í sjálfu sér gert það með réttu. Ástæðurnar eru m.a. þær að í Evrópu er fólki borgað fyrir að sitja heima frekar en að taka að sér láglaunastörf sem skila litlum verðmætum, og láglaunastörfin eru send til fátækra ríkja og út úr skrifræði og skattpíningu Evrópu þar sem þau standast enga samkeppni.

Evrópubúar halda einnig ranglega að þeir búi við betra heilbrigðiskerfi en Bandaríkjamenn og benda á að margir Bandaríkjamenn eru ótryggðir, auk þess sem fátækir búi ekki við neina heilbrigðistryggingu. Þetta er að hluta til rétt en einnig að hluta til rangt. Að jafnaði eru biðtímar styttri í bandaríska kerfinu, tækjabúnaður betri, viðtalstímar við lækni lengri og lífslíkur sjúklinga með banvæna sjúkdóma betri. Stór hópur hinna ótryggðu í bandaríska kerfinu er það vegna þess að þar skikka lögin oft atvinnurekendur til að fjármagna sjúkratryggingar, en þökk sé meiri sveigjanleika í bandaríska hagkerfinu en þeim sem Evrópubúar búa við eru þeir margir sem aldrei eru ótryggðir í lengur en nokkra mánuði. Hér skal ekki eytt fleiri orðum í bandaríska heilbrigðsikerfið en bara bent á að margar hugmyndir Evrópubúa um það eru ekki byggðar á sérstaklega traustum grunni, og jafnframt tekið undir þá skoðun margra að fjölmargt í bandaríska kerfinu verður seint flokkað til fyrirmyndar (enda ríkisafskipti af því gríðarleg).

Hvað þá með meintan sóðaskap Bandaríkjanna þegar kemur að umhverfismálum? Margir Evrópubúar halda að sú ákvörðun fyrrum Bandaríkjaforseta, Bills Clintons, auk varaforseta hans, Als Gore, og síðar núverandi Bandaríkjaforseta, George W. Bush, um að taka ekki upp Kyoto-sáttmálann sé til merkis um slæma umhverfisvitund. Bandaríkjamenn blása vissulega meiri koltvísýring í andrúmsloftið en nokkurt annað ríki og keyra um á stórum bílum á breiðum hraðbrautum. Sú mynd sem Evrópubúar hafa af umhverfismálum í Bandaríkjunum er engu að síður mjög skekkt. Bandaríkin munu vera langt á undan Evrópubúum að komast á það stig iðnvæðingar að geta aukið hagvöxt og fólksfjölda án þess að útblástur á mann aukist, og dragist jafnvel saman í heildina þótt hagkerfi og mannfjöldi vaxi. Evrópubúar eru að berjast við mjög hóflegan hagvöxt og hæga fólksfjölgun en samt að auka heildarútblástur sinn á koltvísýring. Hvernig stendur á því? Ætli ástæðan sé sú að annar aðilinn einblínir á tækniþróun og bætta nýtingu orkunnar á meðan hinn leggur áherslu á takmarkanir, skattlagningu og handstýringu ríkisvaldsins á mörgum þáttu samfélags og hagkerfis?

Ekki ætla ég að gerast talsmaður þess að fórna velferð manna á altari græningja eða titla mig sérstakan talsmann Bandaríkjanna á Íslandi. Ég er hins vegar undrandi á þeim skorti á gagnrýni sem margir sýna þegar þeir lesa og heyra um Bandaríkin, svona næstum því eins og það þurfi að réttlæta að Evrópuríkin dragist aftur úr í lífsgæðum og velferð í stað þess að spurja sig af hverju það er að gerast.

Geir Ágústsson kl. 16:03

5. febrúar 2007

Brot á lögum, mannréttindum og persónufrelsi

Fyrsta frétt í sjónvarpsfréttum Ríkisútvarpsins í gær fjallaði um fæðingarorlof og skerðingu greiðslna. Þannig er víst mál með vexti að greiðslur úr fæðingarorlofssjóði skerðast tvisvar ef barn fæðist í fjölskyldu með minna en 3 ára millibili. Magnús Stefánsson ráðherra svaraði spurningum fréttamanns af varfærni og komst mjög vel frá því.

Vigdís Jóhannsdóttir, sem virðist hafa komið fréttaflutningnum af stað, kom sjálf í viðtal. Vigdís, sem með dýra skartgripi sást vinna í nýrri fartölvu, virtist ekki hafa það slæmt. Flennistór flatskjár er bakvið hana í einu myndbrotinu, og allur út- og umbúnaður heimilisins sem sést af þessu stutta innslagi ber þess merki að þar fari mjög vel stæð fjölskylda, fjölskylda sem af öllum barnafjölskyldum landsins þurfi síst á fjárhagsaðstoð að halda.

Hún sagði að tekjuskerðing hennar nemi hiklaust á annað hundrað þúsund, þó hún viðurkenni að hafa ekki skoðað málin ofan í kjölinn, eins og sagt er.

Fréttamaður hafði eftir Vigdísi að þetta væri brot á lögum, mannréttindum og persónufrelsi Íslendinga. Þá sagði hún sjálf: „Ríkið er að segja fólki að það geti ekki eignast börn nema á þriggja ára millibili.“

Ég eftirlæt lesendum að gera sér í hugarlund hvað mér fannst um þessi ummæli Vigdísar.

Gylfi Ólafsson kl. 10:16