Hliðstæðan
Í landi einu er skrifstofa. Starfsmenn hennar eru ríkisstarfsmenn. Þeir hafa ákveðið verkefni á höndum: Að tryggja aðgengi að tiltekinni þjónustu. Þeir hafa ákveðið mikið fjármagn til ráðstöfunar - fjármagn sem fékkst með skattheimtu. Þetta fé á að nota til að veita skattgreiðendum og öllum öðrum aðgang að umræddri þjónustu.

Starfsmenn skrifstofunnar safna miklum gögnum til að setja saman miklar áætlanir sem fjalla um hvernig best sé að ráðstafa fjármagni, starfsfólki og húsnæði til að veita öllum aðgang að hinni mikilvægu þjónustu. Aðgangur á að vera sem greiðastur og sem fæstir eiga að þurfa reiða aukalega fé af hendi til að fá notið þjónustunnar. Laun eru samin og sett í miðlæga launataxta. Fjármagn er eyrnamerkt til kaupa á tækjum og tólum. Fjöldi starfsmanna í tilteknum störfum innan kerfis þjónustuveitunnar er ákveðinn á fundum í húsakynnum skrifstofunnar. Sérfræðingar eru kallaðir til til að hafa áhrif á stefnumótun og samningu markmiða. Markmiðið er að tryggja öllum þjónustu á heimsmælikvarða, án yfirlýstrar gjaldtöku.

Í valdapíramída þjónustuveitunnar eru margir forstöðumenn, sem hver hefur sína deild eða stofnun til umráða. Þeir fá árlega fé úthlutað og fyrirmælum um hvernig því skuli eyða í samræmi við markmið og stefnu skrifstofustarfsmannanna. Strangar kröfur eru gerðar sem banna framúrkeyrslu á fjárhagsáætlun skrifstofustarfsmannanna.

Stundum kemur fyrir að hinir ýmsu forstöðumenn eyða meiru en þeim var ætlað. Þeir bera því við að áætlanir skrifstofustarfsmannanna hafi ekki tekið mið af ýmsum atvikum sem komu upp, og að fjármagnið hafi ekki verið nægilegt til að standast kröfurnar sem fengust frá efri lögum kerfisins. Skrifstofustarfsmennirnir taka þetta mjög til sín, funda og komast svo að þeirri niðurstöðu að meira fé þurfi í reksturinn, auk strangara aðhalds.

Forstöðumenn segja þá að miklir biðlistar séu byrjaðir að myndast á sinni stofnun. Þeir segja að eftirspurn sé meiri en framboð, eins og oft er þegar kostnaður er falinn fyrir notendum þjónustu eða neytendum varnings. Meira fé þurfi að koma til ef biðlistum eigi að eyða. Enn og aftur funda starfsmenn skrifstofunnar efst í kerfinu og enn og aftur er ákveðið að meira fé þurfi að koma til.

Loks kemur að skuldadögum. Skrifstofustarfsmennirnir, eftir að hafa ráðfært sig við ýmsa sérfræðinga, sjá að kerfið er orðið of stórt í sniðum, deildir of margar og óhagræði orðið íþyngjandi. Sameina þurfi deildir, fækka útibúum, auka fjárframlög og skera niður starfsmannafjölda. Koma þarf böndum á kostnaðinn sem virðist bara vaxa á hverju ári.

Starfsmenn þjónustuveitenda mótmæla hástöfum. Þeir segja að vegið sé að réttindum sínum og laun hafi staðið í stað. Verkföll láta á sér kræla og kerfið stendur lamað á meðan. Skrifstofustarfsmennirnir geta ekki brugðist við. Biðlistar lengjast og þeir sem þurfa þjónustu fá enga. Enn og aftur er auknu fjármagni lofað í reksturinn, og fæst vitaskuld.

Um hvað er átt?
Væntanlega dylst engum að hér er um að ræða hið íslenska heilbrigðiskerfi. Kerfið er miðstýrt, stjórnað af sérfræðingum í miðlægum skrifustofum og tengsl verðlags og kostnaðar, framboðs og eftirspurnar, er slitið með því að innheimta kostnaðinn fyrir öllu af öllum og lofa í staðinn öllum öllu.

Tómar hillur og biðraðir utan við tómlegar matvöruverslanir eru e.t.v. ekki hliðstæða við raunveruleika íslenskra sjúklinga, en einkennin er mörg hver keimlík og af rökréttum og skiljanlegum ástæðum, sem allar bindast saman í einu hugtaki: Lögvarin ríkiseinokun, laust við gjaldþrotahættu og flótta fólks til samkeppnisaðila.