« desember 2006 | Aðalsíða | febrúar 2007 »

29. janúar 2007

Hvað leynist í kistu vinstristjórnar?

Samkvæmt skoðanakönnunum er hugsanlegt, en sem betur fer ólíklegt, að vinstristjórn nái til sín stjórnartaumunum eftir komandi Alþingiskosningar. Þótt alltaf sé hægt að hugga sig við að sögulega hefur vinstristjórn aldrei enst að ráði á Íslandi er samt freistandi að kíkja ofan í kistu slíkrar stjórnar og sjá hvað þar er að finna.

Aukið fjármagn til heilbrigðismála: Lengi hefur sú þula heyrst að á Íslandi búi heilbrigðiskerfið við fjársvelti. Vitaskuld verður því reynt að ráða bót á því, en þó ekki með því að brjóta upp kerfið til að fjármagnið til þess nýtist betur (einkarekstur, aukin samkeppni, hagnaðarvon, meiri sveigjanleiki). Nei, leiðin sem verður farin er vitaskuld sú að ausa meira skattfé í það og vona að samband versnandi þjónustu og aukinna fjárveitinga snúist loks við.

Aukið fjármagn til menntamála: Lengi hefur sú þula heyrst að á Íslandi búi menntakerfið við fjársvelti. Vitaskuld verður því reynt að ráða bót á því, en þó ekki með því að brjóta upp kerfið til að fjármagnið til þess nýtist betur (einkarekstur, aukin samkeppni, hagnaðarvon, meiri sveigjanleiki). Nei, leiðin sem verður farin er vitaskuld sú að ausa meira skattfé í það og vona að samband versnandi þjónustu og aukinna fjárveitinga snúist loks við.

Aukið fjármagn til vegamála: Þótt fáir segi að íslenskt vegakerfi búi við fjársvelti er samt ljóst að sumir landsbyggðarþingmenn eru ekki að fá göngin sín, brýrnar og malbikuðu þjóðvegina sína. Vitaskuld verður því reynt að ráða bót á því, en þó ekki með því að brjóta upp kerfið til að fjármagnið til þess nýtist betur (einkarekstur, aukin samkeppni, hagnaðarvon, meiri sveigjanleiki). Nei, leiðin sem verður farin er vitaskuld sú að ausa meira skattfé í það og vona að samband háværari heimtufrekju og aukinna fjárveitinga snúist loks við.

Ójöfnuður í íslensku samfélagi: Lengi hefur sú þula heyrst að á Íslandi sé mikill ójöfnuður sem þurfi að vinna gegn. Vitaskuld verður því reynt að ráða bót á því, en þó ekki með því að brjóta upp kerfið, auka sveigjanleika á markaði, minnka afskiptasemi hins opinbera af rekstri fyrirtækja og lækka skattbyrði á laun og fjármagn. Nei, leiðin sem verður farin er vitaskuld sú að heimta meira skattfé sem síðan er útdeilt aftur til ákveðinna hópa en ekki annarra og vona að samband aukinnar skattheimtu og rýrnandi innheimtu nái á endanum vendipunkti.

Svona má vitaskuld lengi telja. Sjálfsagt telja margir mig vera djarfan að setjast svona í stól spámannsins og segja til um hvað muni verða ef eitt og annað gerist. Ég fagna allri tortryggni á spádómshæfileika mína (vona raunar að þeir séu engir) og auglýsi bara í staðinn eftir betra boði. Hvað er að fara framhjá mér úr því sagan og orðræðan er ekki að gera það?

Geir Ágústsson kl. 19:27

...nei, ég ætla að bíða eftir myndinni

Ein þeirra bóka sem ég hef enn ekki komið mér í að lesa er bókin Atlas Shrugged. Bókin, sem er 1200 síður og hefur enn ekki verið þýdd yfir á íslensku, er bara svo þykk að ég fæ mig ekki til þess, þrátt fyrir að hún sé af mörgum talin ein af bestu frjálshyggjubókunum sem skrifaðar hafa verið. Nú berast fregnir af því að Angelina Jolie eigi að leika Dagnýju Taggart í mynd sem byggð verður á bókinni. Það er ánægjulegt, þó það auki óneitanlega líkurnar á að ég lesi aldrei bókina.

Gylfi Ólafsson kl. 18:29

22. janúar 2007

Miðstýringin

Biðraðir og tómar hillur verslana í Sovétríkjunum sálugu voru heitur fréttamatur fyrir mörgum árum. Tómar hillur alræðisríkja eru nú dottnar úr tísku sem fréttamatur, en þurfum við að leita langt til að finna hliðurstæður þeirra? Nei, ekki er því að skipta.

Hliðstæðan
Í landi einu er skrifstofa. Starfsmenn hennar eru ríkisstarfsmenn. Þeir hafa ákveðið verkefni á höndum: Að tryggja aðgengi að tiltekinni þjónustu. Þeir hafa ákveðið mikið fjármagn til ráðstöfunar - fjármagn sem fékkst með skattheimtu. Þetta fé á að nota til að veita skattgreiðendum og öllum öðrum aðgang að umræddri þjónustu.

Starfsmenn skrifstofunnar safna miklum gögnum til að setja saman miklar áætlanir sem fjalla um hvernig best sé að ráðstafa fjármagni, starfsfólki og húsnæði til að veita öllum aðgang að hinni mikilvægu þjónustu. Aðgangur á að vera sem greiðastur og sem fæstir eiga að þurfa reiða aukalega fé af hendi til að fá notið þjónustunnar. Laun eru samin og sett í miðlæga launataxta. Fjármagn er eyrnamerkt til kaupa á tækjum og tólum. Fjöldi starfsmanna í tilteknum störfum innan kerfis þjónustuveitunnar er ákveðinn á fundum í húsakynnum skrifstofunnar. Sérfræðingar eru kallaðir til til að hafa áhrif á stefnumótun og samningu markmiða. Markmiðið er að tryggja öllum þjónustu á heimsmælikvarða, án yfirlýstrar gjaldtöku.

Í valdapíramída þjónustuveitunnar eru margir forstöðumenn, sem hver hefur sína deild eða stofnun til umráða. Þeir fá árlega fé úthlutað og fyrirmælum um hvernig því skuli eyða í samræmi við markmið og stefnu skrifstofustarfsmannanna. Strangar kröfur eru gerðar sem banna framúrkeyrslu á fjárhagsáætlun skrifstofustarfsmannanna.

Stundum kemur fyrir að hinir ýmsu forstöðumenn eyða meiru en þeim var ætlað. Þeir bera því við að áætlanir skrifstofustarfsmannanna hafi ekki tekið mið af ýmsum atvikum sem komu upp, og að fjármagnið hafi ekki verið nægilegt til að standast kröfurnar sem fengust frá efri lögum kerfisins. Skrifstofustarfsmennirnir taka þetta mjög til sín, funda og komast svo að þeirri niðurstöðu að meira fé þurfi í reksturinn, auk strangara aðhalds.

Forstöðumenn segja þá að miklir biðlistar séu byrjaðir að myndast á sinni stofnun. Þeir segja að eftirspurn sé meiri en framboð, eins og oft er þegar kostnaður er falinn fyrir notendum þjónustu eða neytendum varnings. Meira fé þurfi að koma til ef biðlistum eigi að eyða. Enn og aftur funda starfsmenn skrifstofunnar efst í kerfinu og enn og aftur er ákveðið að meira fé þurfi að koma til.

Loks kemur að skuldadögum. Skrifstofustarfsmennirnir, eftir að hafa ráðfært sig við ýmsa sérfræðinga, sjá að kerfið er orðið of stórt í sniðum, deildir of margar og óhagræði orðið íþyngjandi. Sameina þurfi deildir, fækka útibúum, auka fjárframlög og skera niður starfsmannafjölda. Koma þarf böndum á kostnaðinn sem virðist bara vaxa á hverju ári.

Starfsmenn þjónustuveitenda mótmæla hástöfum. Þeir segja að vegið sé að réttindum sínum og laun hafi staðið í stað. Verkföll láta á sér kræla og kerfið stendur lamað á meðan. Skrifstofustarfsmennirnir geta ekki brugðist við. Biðlistar lengjast og þeir sem þurfa þjónustu fá enga. Enn og aftur er auknu fjármagni lofað í reksturinn, og fæst vitaskuld.

Um hvað er átt?
Væntanlega dylst engum að hér er um að ræða hið íslenska heilbrigðiskerfi. Kerfið er miðstýrt, stjórnað af sérfræðingum í miðlægum skrifustofum og tengsl verðlags og kostnaðar, framboðs og eftirspurnar, er slitið með því að innheimta kostnaðinn fyrir öllu af öllum og lofa í staðinn öllum öllu.

Tómar hillur og biðraðir utan við tómlegar matvöruverslanir eru e.t.v. ekki hliðstæða við raunveruleika íslenskra sjúklinga, en einkennin er mörg hver keimlík og af rökréttum og skiljanlegum ástæðum, sem allar bindast saman í einu hugtaki: Lögvarin ríkiseinokun, laust við gjaldþrotahættu og flótta fólks til samkeppnisaðila.

Geir Ágústsson kl. 20:06

21. janúar 2007

Hinn latneski sósíalismi er engu betri en sá vestræni

Sósíalismi virðist standa sterkur í Mið- og Suður-Ameríku um þessar mundir, a.m.k. miðað við marga aðra hluta heimsins. Margir vinstrimenn, þar á meðal á Íslandi, virðiast líta þetta jákvæðum augum. Hugo Chávez í Venezúela er stundum sagður lýðræðislega kjörinn forseti landsins, og heilbrigðiskerfið á Kúbu Castro's er stundum kallað gott - jafnvel hið besta í allri álfunni og þótt víðar væri leitað. Hvoru tveggja má kasta skugga á.

Á Kúbu er fyrsti maðurinn til að viðurkenna í verki að heilbrigðiskerfi landsins er í rúst sjálfur Fidel Castro, sem kallar til erlent læknalið til að hlúa að veikindum sínum. Castro hefur efni á þessari sérmeðhöndlun (sem í frjálsum ríkjum væri kallað sjálfsagt mál) enda situr hann á digrum sjóðum og lifir í vellystingum á meðan þegnar hans þurfa að sætta sig við lífsskilyrði sem Evrópubúar kvöddu á miðöldum.

Í Venezúela leikur forseti landsins, Hugo Chávez, sama leik og menn eins og Hitler og aðrir léku á sínum tíma. Leikurinn felst í því að fá þing landsins til að færa sér allt að því allsherjarvald tímabundið, í hans tilviki 18 mánuði, til að flýta fyrir ýmsum góðum verkefnum. Þessi leikur Chávez er ekkert sérstaklega óvæntur, sérstaklega ekki í augum þeirra sem hafa komið auga á eðli sósíalismans - hugmyndafræði sem í eðli sínu er ólýðræðisleg og kallar á alræði ríkisins í einhverri mynd.

Sósíalismi Mið- og Suður-Ameríku er hinn sami og sá sem stór hluti mannkynsins hefur búið við (og oft náð að kasta af sér aftur) í gegnum seinustu öld eða svo: Alræði ríkisinsvaldsins, fátækt og kúgun.

Geir Ágústsson kl. 14:30

10. janúar 2007

Þetta með gróðurhúsaáhrifin og stjórnmálaumræðuna

Um daginn var bent á það á þessum stað að frjálshyggjan er ekki veðurfræði og tekur sem slík enga afstöðu til spádóma á veðurfari og loftslagsbreytingum, ekki frekar en eðlisfræðin tekur á túlkun franskra ástarbókmennta. Hugmyndafræði frjálshyggjunnar hefur því ekkert með rannsóknir á loftslagi Jarðar að gera, að því gefnu að loftslagið sé ekki íbúð mín sem óvelkominn gestur hefst við á.

Vísindamenn skiptast í að minnsta kosti fjóra hópa í sínum deilum um loftslagsrannsóknir; þeir sem vilja styrki og trúa því að maðurinn sé að hafa áhrif á loftslag jarðar, þeir sem vilja styrki en trúa ekki á áhrif mannsins - fámennasti hópurinn, þeir sem vilja ekki styrki og trúa á áhrif mannsins - næstfámennasti hópurinn, og þeir sem vilja ekki styrki og trúa ekki á áhrif mannsins. Allir hafa sína hlið á málinu hver, og deila um aðferðafræði við líkanasmíði, túlkun gagna, meðhöndlun, óvissu, framsetningu og vinnubrögð hvers annars. Við hin stöndum á hliðarlínunni og tínum það út sem hentar; vinstrimenn tína það út sem svartsýnast telst og leiðir líklegast til aukinna ríkisafskipta, hægrimenn tína gjarnan út það sem jákvæðast er og á að leiða til sem minnstra ríkisafskipta.

Deila leikmanna snýst ekki um vísindin bak við rannsóknir á (hugsanlegum) áhrifum mannsins á loftslag jarðar, heldur pólitíkina sem slík vísindi geta ýtt undir, allt eftir því hvaða niðurstöður ná athygli blaðamanna og augum og eyrum stjórnmálamanna. Á sama hátt og hagfræðingurinn Illugi Gunnarsson og íslenskufræðingurinn Katrín Jakobsdóttir mæta í sjónvarpssal til að ræða jarðfræði á svæðinu norðan Vatnajökuls þá rita ég um meintar breytingar mannsins á loftslagi jarðar þótt menntun mín komi loftslagsvísindum ekkert við.

Í mínum augum er málið einfalt; mannkynið gengur fyrir, og frjáls markaður er réttlátasta kerfi samskipta á milli einstaklinga sem til er (enda það einu sem virðir sjálfseignarrétt einstaklingsins). Ef einstaklingur á olíu til sölu og finnur kaupanda að henni sem vill greiða uppsett verð og síðan brenna henni þá hefur enginn rétt til að blanda sér í þau viðskipti, t.d. með takmörkunum á eignarréttinum eða verðstýringu á olíunni. Hvort sem koltvísýringurinn sem losnar við brunann eyðir ósonlaginu eða örvar plöntuvöxt skiptir engu máli. Hvort sem brennsla olíunnar ýtir undir olíuskort/verðhækkun eftir 70 ár eða ekki breytir engu. Á meðan leikreglur hins frjálsa markaðar eru virtar þá eru afleiðingar aðgerða á frjálsum markaði réttlætanlegar (fylling Hálslóns er af þessum ástæðum ekki réttlætanleg þar sem Hálslónsstífla er ríkisframkvæmd og ríkið er fjármagnað með eignanámi, en það er önnur saga).

Í praxís þýðir þetta að ég verð að gera allt sem í mínu valdi stendur til að benda á hinar (fjölmörgu en sjaldséðu) jákvæðu fréttir af aðstæðum á jörðinni og í lofthjúpnum til að mynda sem mest mótvægi við vinstrimennina sem vilja nota loftslagsvísindi til að herða tök ríkisvaldsins á hinum frjálsa markaði. Ég viðurkenni fúslega að ég er leikmaður um loftslagsvísindi, rétt eins og meirihluti þeirra sem koma fram og lýsa yfir áhuga sínum á auknum ríkisafskiptum í nafni gróðurhúsaáhrifa. Deilan í samfélaginu er ekki á milli vísindamanna sem þekkja til hinna flóknu og umdeildu loftslagsvísinda, heldur okkar hinna sem höfum pólitískar skoðanir og beitum loftslagsvísindum til að koma þeim í gegn, oft óháð þekkingu okkar á þeim.

Þess vegna segi ég: Ísbjarnarstofninum vegnar vel, óþægileg svokölluð sannindi eru oft viljandi mistúlkun, mikið umtalaðar skýrslur reynast stundum vera bylur í tómri tunnu, sum hræðileg myndrit reynast stundum ekki svo slæm við frekari rýni, endurvinnsla getur reynst slæm fyrir umhverfið (sérstaklega sú sem ríkið drífur áfram), auðsköpun er góð fyrir umhverfið og flestar tröllasögurnar um ástand heimsins eru goðsagnir í besta falli.

Geir Ágústsson kl. 17:58

4. janúar 2007

Hið stórfenglega menntakerfi Kúbu

Það er til vinstrisinnað fólk á Íslandi sem telur heilbrigðis- og menntakerfi kommúnistastjórnarinnar í Kúbu til fyrirmyndar. Líklega hefur það rétt fyrir sér. Þeir fjölmörgu Kúbverjar sem árlega deyja í örvæntingarfullum tilraunum til að flýja yfir til Bandaríkjanna virðast hafa yfirgripsmiklaþekkingu á því að samfélag kommúnismans sé ömurlegt og þess virði að hætta lífi sínu til að komast í land kapítalismans.

Oddgeir Einarsson kl. 13:20

3. janúar 2007

Senn líður að kosningum, því miður

Kosningavetur er nú hálfnaður og senn líður að kosningum. Þetta er oftar en ekki mikill sorgartími fyrir skattgreiðendur, almenning og fyrirtæki í landinu, en örfáir sérhagsmunahópar geta þó hugsað sér gott til glóðarinnar. Spekingar íslenskrar umræðu mæta á umræðuvöllinn og lýsa því yfir hvernig þeim finnst að aðrir eigi að haga sér, eyða fé sínu, greiða í skatta og setja upp í sig.

Eina ljósið er myrkrinu eru nýafstaðnar og komandi skattalækkanir á laun og neysluvarning (þó mig gruni, því miður, að þær verði bara til þess að skattheimta ríkissjóðs aukist enn frekar eins og raunin hefur verið eftir aðrar skattalækkanir núverandi ríkisstjórnar).

Hin háværa stétt atvinnuvinstrimanna er dugleg að láta í sér heyra á kosningavetri. Spekingar, sem oftar en ekki eru á einhvern hátt á framfæri hins opinbera, benda á

og svona má lengi telja. Ímynduð vandamál eru búin til, svo sem að háar tekjur sumra og lægri tekjur annarra séu vandamál í sjálfu sér, eða að hlutföll kynfæra innan vel valinna starfsstétta (þægilegra skrifstofustarfa þá helst) sé mál sem þurfi að rannsaka og hagræða með lögum og reglum.

Hinn þögli meirihluti tilheyrir ekki spekingahópi vinstrisins. Hinn þögli meirihluti er vinnandi fólk sem hefur mestan áhuga á því að lifa á eigin launum, borga af húsnæðinu, klæða og fæða sig og börn sín og skreppa í frí annars slagið.

Þessi hópur fær ekki mikla áheyrn hjá stjórnmálamönnum og frambjóðendum í atkvæðaleit. Þessi hópur er álitinn leirinn sem skattkerfið, lögin, fyrirmælin og áróðurinn á að móta. Hinn þögli og óskipulagði meirihluti á sér ekki viðreisnar von í kosningabaráttunni, og endar yfirleitt á því að þurfa gefa eftir örlítið stærri skerf af sjálfsaflafé sínu og einstaklingsfrelsi til að friða grýlurnar á vinstrivængnum.

Senn líður að kosningum, því miður.

Geir Ágústsson kl. 21:41