« nóvember 2006 | Aðalsíða | janúar 2007 »

20. desember 2006

Ójöfnuður og fátækt

Umræðan um fátækt á Íslandi er byrjuð enn eina ferðina. Hún er í sjálfu sér ágæt og jafnvel þörf og sumum finnst hollt fyrir sálina að benda á að sumir hafa það meira skítt en aðrir. Öll fræðin á bak við þessa umræðu eru hins vegar meingölluð og ganga út á að efnahagslegur ójöfnuður sé út af fyrir sig merki um fátækt. Svo er ekki.

Mælikvarði fátæktar sem íbúar ríkra landa nota til að auka tölfræðilega fátækt innan eigin landamæra gengur út á að reikna út svokölluð meðallaun allra landsmanna og telja svo þá sem eru undir þeim mörkum, eða ákveðið langt undir þeim mörkum. Þessi mælikvarði hefur ókost sem má orða á tvo vegui:
1. Fátækt eyðist aldrei á meðan einhverjir hafa hærri tekjur en aðrir.
2. Fátækt eyðist aðeins ef tekjur allra eru nákvæmlega þær sömu.
Sjálf upphæð teknanna er sett til hliðar. Sjálf lífsskilyrði þeirra sem flokkast fátækir eru lítið rædd. Áherslan er lögð á efnahagslega ójöfnuðinn og látið í það skína að það að einstaklingur A hafi hærri tekjur en einstaklingu B þýði að B sé fátækur og A efnaður.

Efnahagslegur ójöfnuður hefur aukist á seinustu árum á Íslandi, en hið sama má segja um kaupmátt þeirra sem lægstar hafa tekjurnar. Hið fyrrnefnda þýðir að íslenskt hagkerfi býður upp á möguleika til að byggja upp stöndugan rekstur og greiða há laun fyrir mikla verðmætasköpun. Hið síðarnefnda þýðir að þeir tekjulægstu hafa getað bætt lífsskilyrði sín til muna og leyft sér sífellt meira.

Að öllu jöfnu þýðir aukinn ójöfnuður því ekki að fátækt hafi aukist eða staðið í stað á Íslandi, heldur minnkað. Hin mikla áhersla á hlutfallslegar tekjur eins hóps miðað við annan er eingöngu til þess gerð að draga athyglina frá þeim sem þurfa svo sannarlega á aðstoð að halda. Er málstaður jafnaðarmannaa virkilega mikilvægari en það?

Geir Ágústsson kl. 21:57

14. desember 2006

Umhverfið og frjálshyggjan

Eðlilegt er, af skrifum frjálshyggjumanna á Íslandi að dæma, að álykta sem svo að frjálshyggjumenn haldi almennt fram hugmyndum af þremur tegundum:
a) neiti því að jörðin sé í raun að hitna,
b) ef jörðin er að hitna, það sé þá ekki af manna völdum,
c) ef jörðin er að hitna, og það af mannavöldum, sé best að gera ekkert í því.

Frjálshyggjan er ekki veðurfræði. Frjálshyggjan tekur ekki afstöðu til veðurfræði. Frjálshyggjan tekur til frelsis og hvernig best er að haga samfélagsskipan svo frelsi borgaranna sé sem mest. Þær skoðanir sem lúta að veðurfræði eru því skoðanir þeirra sem hafa áhuga á samfélagsmálum og eru á sama tíma frjálshyggjumenn.

Að því sögðu langar mig að benda á að umhverfisvernd sé meðal annarra leiða hægt að framfylgja með því að verðleggja takmörkuð gæði. Þannig er ég sammála The Economist sem hefur í löngu máli og lengi rakið hvernig kolefniskvótar og/eða skattar geti hentað best til að koma böndum á útblástur frá iðnaði og farartækjum. Þessi lausn á við um það þegar áhrif á umhverfið skaða aðra meira heldur en þann sem framleiðir mengunina. Þegar þess gætir ekki við, er heppilegast að vernda umhverfið með skýrum einkaeignarrétti.

Máski má líkja þessum skoðunum við kvótakerfi í matvælaframleiðslu. Þannig er eðlilegt að hafa kvótasetningu á fiskistofnum enda má öllum vera það ljóst að fiskur sem er einu sinni veiddur verður ekki veiddur aftur. Þá getur fiskur synt á milli og er tengdur vistfræðilegum böndum við aðra stofna í hafinu. Öðru gildir um mjólkurbúskap. Þannig veldur mjólkurframleiðsla þeirra á Vöðlum í Önundarfirði engum skaða á mjólkuframleiðslu þeirra í Botni í Súgandafirði.

Gylfi Ólafsson kl. 10:53

13. desember 2006

Áhugavert viðtal

Á Google Video er hægt að finna þáttinn Friedman í sjónvarpssal, frá árinu 1984, sem sjónvarpið endursýndi um daginn. Er þar þremur kunnum íslenskum vinstrimönnum att gegn Milton Friedman. Þetta fyrirkomulag á viðtalinu er ansi sérstakt. En Friedman á ekki í neinum vandræðum með að svara spurningum gáfumannanna. Þeir gagnrýna hann með tilvitnunum í hagfræðinga sem sem þeir segja fremsta á sínu sviði, en er ekki hægt að finna Wikipedia færslu um í dag.

Sævar Guðmundsson kl. 21:08

12. desember 2006

Morðingjar sósíalismans

Haustið 2007 verða 40 ár liðin frá því einn af frægustu morðingjum sósíalismans, Che Guevara, lést. Í september sem leið voru 40 ár síðan annar frægur morðingi sósíalismans, Mao Zedong, lést. Í dag eru liðin u.þ.b. 12 ár síðan Kim Jong-il tók við völdum í Norður-Kóreu. Pol Pot, Stalín og Lenín eru auðvitað meðlimir í þessum fríða hópi, auk margra annarra.

Hvað eiga þessir menn sameiginlegt? Þeir eiga það sameiginlegt að vera málsvarar sósíalisma, alræðis öreiganna og kröfugs ríkisvalds á meðan því stigi er komið á (sem ævinlega og óumflýjanlega endar á viðvarandi alræði ríkisins). Engin mótstaða við draum sósíalismans (eða eina af framkvæmdaráætlunum hans, kommúnismans) var eða er liðin. Fangabúðir, leyniþjónusta, aftökur, pólitísk endurmenntun, 5 ára áætlanir, hungursneyðir, örbirgð, skortur, biðraðir og víggirt landamæri eru einungis nokkur af mörgum ummerkjum sem Che Guevara og hugmyndafræðibræður hans hafa skilið eftir sig í sögubókunum, þessir morðingjar sósíalismans.

Nú er það auðvitað ekki svo að sósíalistanir einir séu þeir sem komast í flokk morðingja og harðstjóra. Menn sem líta jákvæðum augum á frjálsan markað hafa einnig komist í hinn vafasama hóp ósvíraðra einræðisherra. Einn þeirra er Augusto Pinochet í Chile, sem nú er nýlátinn. Hann stóð fyrir pyntingum, morðum og kúgun pólitískra andstæða sinna og barði niður uppreisnir með harðri hendi. Þetta gerði hann til að halda völdum - til að tryggja einræðisstöðu sína, og jú vissulega til að bægja ógn kommúnismans frá. Í leiðinni opnaði hann á frjálsa verslun í landi sínu, afnám bann við því að spara í sinn eigin séreignarlífeyrissjóð, einkavæddi og lækkaði skatta. Þessi góðu verk bæta ekki upp þau vondu, alls ekki. Pinochet vildi halda völdum og beitti öllum meðölum til þess. Hann vildi líka að Chile yrði ríkt land, og miðað við önnur ríki Suður-Ameríku er ekki að sjá annað en það hafi tekist.

Ef allri viðkvæmni er sleppt er alveg hægt að horfast í augu við það að fórnarlömb hans töldu í þúsundum á meðan sósíalískir einræðisherrar hafa státað af milljónum og jafnvel tugmilljónum. Í Norður-Kóreu deyja fleiri úr hungri á hverju ári en létust beint eða óbeint fyrir hendi Pinochet í allri 16 ára stjórnartíð hans.

Ekki er ætlunin að taka upp hanskann fyrir þau voðaverk sem Pinochet stóð fyrir, frekar en annarra sem siga ríkisvaldinu og lögreglunni á þegna sína, ræna þá og rupla og jafnvel pynta og drepa. Hermdarverk Pinochet á hiklaust að fordæma og sömuleiðis manninn sem stóð að þeim. Samhengi er samt nauðsynlegt og í stóru samhengi mun Pinochet skrifast í sögubækurnar sem einn af smærri spámönnum 20. aldar, dvergur við hlið sameignarsinnanna sem jafnvel eru enn á stjá. Pinochet á að fordæma, hiklaust, en hlutfallslega miðað við fánabera kommúnismans, bara ósköp lítið.

Geir Ágústsson kl. 15:37

11. desember 2006

Maðurinn og gróðurhúsið

Þann 5. desember sl. skrifaði ég örlítinn pistil á þessa síðu sem virðist hafa náð athygli Múrsins og veitt innblástur í skrif á hann. Í þeim segir meðal annars að frjálshyggjumenn „afneiti loftslagsbreytingum“, sem er rangt (þó rétt ef um er að ræða slíkar breytingar af mannavöldum, segi ég), og „hafni aðgerðum til að sporna gegn þeim“, sem er í meginatriðum rétt, a.m.k. hvað mig varðar. Einnig segir að frjálshyggjumenn telji að „vandamál umhverfisins leysist af sjálfu sér“, sem er rangt, en að „skynsamt fólk hefur hag af því að lágmarka mengun“, sem er rétt, þótt ekki væri af öðrum ástæðum en þeim að hreint loft er talið ákjósanlegra en óhreint.

En nóg um það sem öðrum finnst um það sem frjálshyggjumönnum finnst. Í grein Múrsins er vísað í margt sem má alveg taka fyrir og vísa frá, umræðunnar vegna. Engum er greiði gerður að treysta á gallaðar skýrslur og vafasamar túlkanir á tölum í upplýstri umræðu. Úr því verður nú reynt að bæta.

Þrjár árásir á hið frjálsa fyrirkomulag
Í fyrsta lagi vísar pistlahöfundur í dæmi franska heimspekingsins Jean-Paul Sartre um hvað „gerist“ þegar stórum hópi einstaklinga er veittur sinn skiki hver til ræktunar í skógi vaxinni hlíð. Einn af öðrum heggur hver landeigandi öll trén af skika sínum og á endanum stendur eftir berstrípuð hlíð sem engu heldur og jarðrof og önnur eyðilegging tekur völdin, öllum til vansa. Þetta er svo sannarlega drungaleg sýn og minnir um margt á kenningar Hobbes, en hann hélt því fram að án sterkrar stjórnunar muni mannkynið tortíma sjálfu sér í óreiðu og ofbeldi. Ég ætla að leyfa mér að halda öðru fram og treysta því að þeir sem búa neðar í hlíðinni lögsæki þá ofan við sig ef jarðrof byrjar að hafa eyðileggjandi áhrif á eigur annarra. Réttlæti fæðist ekki með regluverki og stjórn hins opinbera, svo mikið er víst

Í öðru lagi er vísað í nýútgefna skýrslu, Stern Review on the Economics of Climate Change, sem í meginatriðum er útleiðsla á því versta sem hægt er að búa til úr núverandi gögnum, svartsýnustu spám og villtustu getgátum. Um þá skýrslu segir m.a. á einum stað að hún byggi allar sínar spár á verstu hugsanlegu framtíðarsýn Alþjóðanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar (UN IPCC), sem þó er bara ein af fjörtíu sem velt er upp, og byggist á því að alþjóðavæðing dagsins í dag gangi aftur og heimurinn skiptist á ný upp í lokuð verslunarsvæði þar sem sum eru rík og önnur fátæk.

Hin svarta heimsmynd er því í raun byggð á því að vinstrimönnum takist ætlunarverk sitt og nái að stöðva þá innbyrðis opnun heimsins sem nú á sér stað, eða hægja á þeim gríðarlega vexti sem hagkerfi heimsins upplifir um þessar mundir. Þessi grein er skyldulesning fyrir alla sem vilja ræða Stern-skýrsluna. Sjá einnig hér, td bls 47-49.

Þriðji og seinasti punkturinn sem pistlahöfundur Múrsins snertir á, og sá sem bindur hina tvo saman, er sá að mannkynið sé að haga sér eins og bændurnir í dæmisögu Sartre, og vísvitandi eyðileggja fyrir sjálfum sér með algjörri fjarveru skynsemi, jarðfræðiþekkingar og vitneskju um það sem koma skal.

Hvort er að hlýna eða kólna?
Tali af þessu tagi má vísa á bug á einu bretti. Ekkert bendir til þess að mannkynið sé að hafa nein mælanleg áhrif á loftslag jarðar. Fjölmiðlar hafa verið að hóta ísöld og hækkun hitastigs á Jörðinni á víxl seinustu 100 ár og ekkert í dag bendir til þess að um annað en tröllasögur sé að ræða, enn eina ferðina (sjá nánar hér, td bls 7-9 og bls 25-29, og hér fyrir aragrúa alltof jákvæðra dæma um ástand jökla, fellibylja og raunar heimsins alls). Næsta víxl á milli hitnunar og kólnunar (í umræðunni) er meira að segja byrjað! Meira að segja komið á fullt skrið hjá sumum. Tal æsingarmanna er með slíkum hætti að halda mætti að mannkynið hafi áhrif á virkni sólar en vonandi nær örvæntingin aldrei því stigi.

Ef eitthvað er þá eru efasemdarmenn um sjálfstortímingu mannsins og loftslagsins að sækja mikið á og í auknum mæli að gera fleirum kleift að sjá í gegnum linnulausa framleiðslu vísindamanna í styrkjaleit á áróðri gegn orkunotkun mannkyns (þá helst þeirra fátæku sem eru að reyna rísa úr örbirgðinni á eigin verðleikum). Núna segja sumir vísindamenn: „Ef við hefðum vitað um miðjan 20. áratug 20. aldar það sem við vitum í dag um loftslagsbreytingar er næsta víst að Kyoto-samkomulagið væri ekki til því við hefðum komist að þeirri niðurstöðu að það væri óþarft.“ (#)

Það sem er þó mikilvægast í þessari umræðu, að margra mati, er að sjá hvað er í húfi ef vaxandi orkunotkun mannskyns er sett á svarta listann og allskyns haftir og skammtanir taka við frjálsu skipulagi á orkumarkaði. Þegar vísir menn hafa sest niður og rætt um forgangsröðun á vandamálum heims þá hafa þeir iðulega sett aðgerðir gegn meintum loftslagsbreytingum af mannavöldum í neðsta sæti, og aðgerðir gegn vatnsskorti, malaríu og eyðni í efstu sætin. Þegar allt kemur til alls er ríkari heimur betur í stakk búinn til að tækla svoleiðis vandamál en fátækur, og aðgerðir gegn vaxandi orkunotkun mannkyns eru sannarlega (og líklega) aðgerðir gegn hagvexti og bættum lífskjörum jarðarbúa allra.

Sú kenning að maðurinn sé að hafa markverð áhrif á loftslag jarðar hefur ekki verið sönnuð (og meira að segja ekki afsönnuð), ekki frekar en tilvist Guðs. Trúað fólk á ekki að biðja um að trú sín sé afsönnuð heldur eiga vantrúaðir að krefjast sönnunar af hendi þeirra trúuðu. Mannkynið er saklaust af meintum hermdarverkum sínum uns sekt þess er sönnuð, og það hefur hún ekki verið, og getgátur einar duga ekki til að réttlæta stórkostlegar refsiaðgerðir og frelsisskerðingu.

Allur er varinn góður sem í tilviki gróðurhúsaáhrifa og loftslagsbreytinga þýðir að við eigum ekki að ráðast gegn frelsi manns og samfélags nema hafa fyrir því óyggjandi grundvöll og sótsvarta réttlætiskennd.

Geir Ágústsson kl. 20:01

7. desember 2006

Endurvinnsla tekin í karphúsið

„Endurvinnsla er lukkugripur – hrein og klár vitleysa“, eru kynningarorð í þættingum Bullshit (hér ef þú býrð í Bandaríkjunum) þar sem endurvinnsla tekin fyrir og kölluð hjátrú og misskilningur. Ég mæli sterklega með því að allir horfi á þáttinn, aðgengilegur hér á Google Videos, og a.m.k. hugleiði það sem þar er sagt.

„Almennt er auðlindum sóað með endurvinnslu.“

Í leiðinni er ekki úr vegi að benda á örlítið ítarlega efni um endurvinnslu og goðsagnir hennar: Eight Great Myths of Recycling (á PDF-sniði).

Geir Ágústsson kl. 23:05

5. desember 2006

Hin raunverulegu gróðurhúsaáhrif

Gróðurhúsaáhrif af mannavöldum eru síendurtekið þema í dægurmálaumræðunni og stanslaus uppspretta deilna hjá vísindamönnum, stjórnmálamönnum og almenningi. Að sögn bíða okkar miklar hörmungar ef við skerum ekki orkunotkun okkar niður eða lífskjör með kaupum á dýrari orku en þeirri sem olíunotkun og gasbrennsla færir okkur. Að sögn er mannkynið að hafa stórkostleg áhrif á annars sveiflukennt andrúmsloft Jarðar. Að sögn er maðurinn að eyðileggja eigin samastað í geimnum með gengdarlausi ásókn sinni í bætt lífskjör og aukinn munað, og oft gripið til vafasamra aðferða til að sýna fram á það og meint áhrif aðgerðarleysis vegna þess.

Áhrifin af þess konar tali, hvort sem í því er heil brú eða ekki, hafa verið stórkostleg. Grænir skattar eru víða lagðir á bíla og önnur orkufrek tæki. Almenningur borgar aukagjöld af raforku sinni í nafni umhverfisverndar og loftslagsbreytinga af mannavöldum. Flugfélög í Evrópusambandinu fá bráðum lögskipun um að hækka flugmiðaverð í nafni útblásturs á koltvísýring. Orkuverð er hækkað með tilheyrandi neikvæðum áhrif á hagvöxt og lífskjör. Allt er þetta gert í nafni loftslagsbreytinga af mannavöldum.

Almenningur er ekki sannfærður um eyðileggingarmátt sinn á loftslag Jarðar. Ef svo væri mundi hann einfaldlega fljúga minna, keyra styttra, kaupa færri vörur og kveikja sjaldnar á ljósaperu. Almenningur er að gera hið gagnstæða og þannig efast um heimsendaspár og tiltal stjórnmálamanna.

Hvaða lexíu má draga af þessu? Lexían er sú að ríkisvaldið fitnar og almenningur grennist. Hin raunverulegu áhrif mannsins á loftslag Jarðar eru umdeild, en óumdeild eru þau áhrif sem maðurinn er að hafa á eigin lífskjör: Hann er að skerða þau. Hin sannarlegu gróðurhúsaáhrif eru rýrnun á lífsgæðum almennings í nafni umhverfisverndar og forsjárhyggju, og skerðing á auðsköpun. Skerðing á auðsköpun hefur þær afleiðingar að færri hafa mikið fé á milli handanna en ef auðsköpun væri gefin lausur taumurinn. Færri geta keypt vettlinga ef kólnar eða sólkrem ef hlýnar. Hvort sem loftslag Jarðar er enn og aftur að breytast af náttúrulegum orsökum, eða núna af mannavöldum, er aukaatriði. Ef mannkynið er gert fátækara er því gert erfiðara um vik að klæða sig eftir veðri eða byggja hús sín eftir aðstæðum.

Hin raunverulegu gróðurhúsaáhrif eru þau neikvæðu áhrif sem aðgerðir gegn orkunotkun mannkyns hafa á hagkerfi heimsins, og allar þær neikvæðu afleiðingar sem slíkt hefur í för með sér.

Geir Ágústsson kl. 20:42

4. desember 2006

Hugo Chavéz, hinn spillti leiðtogi Venezúela

Frægar í íslenskri dægurmálaumræðu eru hinar reglulegu varnrræður sem vefritið Múrinn.is ritar til verndar einræðisherranum vinstrisinnaða, Hugo Chávez í Venezúela. Dæmi 1 - 2 - 3 - 4. Þemað er svipað í öllum tilvikum: Þeir sem mæla illt gegn Hugo Chávez hafa rangt fyrir sér, sjá ekki hið fagra við sósíalíska stjórn hans og hanga í pilsfaldi hinnar illu Bandaríkjastjórnar Bush.

Sem betur fer eru þó til aðrar heimildir um stjórnarhætti Chávez en þær sem Múrverjar matreiða ofan í lesendur sína. Ein þeirra er nýútgefin ritgerð Cato-stofnunarinnar í Bandaríkjunum, Corruption, Mismanagement, and Abuse of Power in Hugo Chávez's Venezuela. Þar er stiklað á stóru um stjórnmálasögu Venezúela seinustu áratugi sem nær suðupunkti sínum í núverandi stjórnartíð Hugo Chávez, sem í ritgerðinni kallast sú spilltasta og ólýðræðisslegasta af mörgum vondum á seinni tímum.

Enginn þarf að velkjast í vafa um hugmyndafræðilega afstöðu Cato-manna en ritgerðin verður varla blásin af á þeim forsendum einum saman.

Tilvitnun:

[Ríkisstjórn Chávez] hefur látið búa til tvo lista af kjósendum til að beita sér gegn. Sá fyrri er listi yfir þá sem lýstu yfir vantrausti á forsetann, hinn svokallaði Tascón-listi [...]. Sá síðari er listi yfir þá sem hafa í raun kosið gegn honum, hinn svokallaði Maisanta-listi [...].

Chávez hefur oft komið fram í sjónvarpi og hótað þeim sem hafa kosið með vantrausti á honum og hefur gefið leyfi til að nota listana til að vísa mörgum íbúum Venezúela úr störfum sínum, neitað þeim um auðkennispappíra og almennt komið fram við þá eins og annars flokks borgara.

Þetta form aðskilnaðarstefnu er enn við lýði í Venezúela og margir íbúar Venezúela hafa flust úr landi eftir að hafa verið ofsóttir fyrir stjórnmálaskoðanir sínar. (bls 19)

Ritgerðin fjallar einnig um gengdarlaust fjáraustur til pólitískra vina Hugo Chávez í álfunni, meðal annars úr sjóðum seðlabanka landsins, sem og mikla flóru allskyns stofnana og leppfyrirtækja sem að nafninu til eiga að sinna ákveðnum verkefnum en tekst einhvern veginn alltaf að sólunda ráðstöfunartekjum sínum þannig að enginn viti hvar peningarnir enda.

Múrverjar (og aðrir á vinstrikantinum) hrósa auðvitað sínum manni í Suður-Ameríku fyrir að andmæla Bandaríkjunum, kaupa rússnesk vopn en ekki bandarísk, misnota og sóa olíuauði Venezúela í nafni sósíalískra hugsjóna og nota hermenn sína til að grafa skurði á friðartímum í nafni samfélagsþjónustu. Ég vona samt að sem flestir sjái í gegnum fagurgalann og líti á Hugo Chávez eins og manninn sem hann er - spilltur einræðisherra og ósvífinn pópulisti sem er fyrst og fremst í stjórnmálum til að stuðla að eigin persónulegu vinsældum, frama og frægð.

Geir Ágústsson kl. 17:28