« Hin rétta stefna í innflytjendamálum | Aðalsíða | Stjórnmálaflokkar slá um sig virki »

19. nóvember 2006

Samfélagsleg ábyrgð fyrirtækja

Iðulega heyrast kröfur um að fyrirtæki sýni samfélagslega ábyrgð. Mjög er óljóst hvað í þessum kröfum felst en e.t.v. má skilgreina þær sem kröfur um að fyrirtæki geri annað en að stuðla að meiri hagnaði. Þetta getur t.d. verið krafa um að fyrirtæki láti hluta hagnaðar renna til góðgerðarmála.

Áður en hægt er að byrja að rökræða siðferðisleg hugtök eins og ábyrgð verður að ganga út frá þeirri grundvallarforsendu að einungis manneskjur geti borið ábyrgð. Þess vegna verður að ræða samfélagslega ábyrgð sem mögulega ábyrgð eigenda fyrirtækja en ekki hinna sálarlausu eháeffa sjálfra. Fyrirtæki eru nefnilega ekki annað en starfsemi sem eigendurnir stunda sjálfir, eða hafa lagt fjármuni í. Til þess að reyna að átta okkur á þessu er gott að taka dæmi af tveimur ágætum konum, Önnu og Guðrúnu. Anna stofnar og rekur fyrirtæki sem framleiðir rabbabarasultu en Guðrún ekki. Spurningin er hver áhrif þessara kvenna er á samfélagið og hvort önnur eigi að bera ríkari ábyrgð gagnvart því en hin.

Guðrún leggur til hliðar peninga til elliáranna á meðan Anna fjárfestir í rabbabarasultverksmiðju og á því á hættu að verða peningalaus í ellinni ef fyrirtækið gengur ekki. Svo fer þó að rabbabarasultan selst vel og Anna ræður til sín starfsfólk og stækkar við sig.

Áhrifin af því að þetta fyrirtæki verður til eru m.a. eftirfarandi:
1. Kostnaður ríkisins vegna vegakerfis, réttarkerfis o.fl. eykst vegna aukinna umsvifa.
2. Ríkissjóður fær þó kostnaðinn til baka og rúmlega það því að skatttekjur aukast mikið þar sem bæði fyrirtækið, starfsmenn og eigendur greiða umtalsverða skatta í ríkissjóð.
3. Til verða ný störf í landinu sem auka valmöguleika fólks til að fá betri vinnu eða vinnu yfir höfuð.
4. Valmöguleikar neytenda aukast á því að kaupa nýja matartegund.
5. Samkeppni á matvælamarkaði eykst, en samkeppni leiðir almennt til lægra verð til neytenda.
6. Önnur atvinnustarfsemi í samfélaginu örvast þar sem kaupa þarf tæki og tól, húsnæði, hráefni o.fl.

Ofangreind eru aðeins nokkur af þeim jákvæðu áhrifum sem fyrirtæki hafa á samfélagið. Það besta við þessi jákvæðu áhrif eru þau að engar þvinganir þarf til að ná þeim fram. Aðeins þarf fólk sem telur líf sitt betra með því að skipta á peningum sínum fyrir vöru fyrirtækisins eða starfskröftum sínum fyrir peninga fyrirtækisins. Þessi skipti fara fram ef virtur er réttur sjálfráða einstaklinga til að gera þá samninga sem þeir vilja.

Vandséð er hvernig Anna hefur kallað yfir sig ábyrgð gagnvart samfélaginu með því að skapa öll þessu jákvæðu áhrif á samfélagið. Það væri nær að umbuna fólki eins og Önnu sem leggur allt sparifé sitt í eitthvað sem kannski mun gagnast henni og samfélaginu en kannski bara leiða til fátæktar hennar og óbreytts samfélag sem Guðrún getur örugg gengið að. Í þessu ljósi er það varla heimtufrekja að biðja fólk að vera ekki að gera ríkari kröfur til Önnu en Guðrúnar um að leggja samfélaginu lóð á vogarskálarnar.

Gildir það einnig þótt þessar kröfur til Önnu séu klæddar í búning „samfélagslegrar ábyrgðar fyrirtækja“. Það er einfaldlega engin siðferðisleg innistæða fyrir slíkri kröfu.

Oddgeir Einarsson kl. 19:42