« Fæðingarorlofið jarðað | Aðalsíða | Síðan hvenær eiga stjórnmálamenn að hafa það náðugt? »

23. október 2006

Hvalveiðar eða ekki, hver á að ráða?

Nú eru hvalveiðar í atvinnuskyni aftur hafnar á Íslandi og sitt sýnist hverjum um það. Umhverfisráðherrar um allan heim reyna að skora pólitísk stig með því að fordæma þær. Samtök græningja gera hið sama. Aðrir kæra sig kollótta og sjá engan mun á því að veiða syndandi spendýr og önnur syndandi hryggdýr. Menn deila um hagsmuni; eiga hagmunir hvalaskoðunarfyrirtækja að ráða eða hagsmunir atvinnusjómanna? Menn deila um áhrif á hvalastofna; sumir segja að þeir séu enn of veikir til að þola veiðar á meðan aðrir telja ekki að 50 skepnur á ári af 100.000 skepna stofni muni hafa nokkur áhrif. Menn deila um yfirráðin; eiga Íslendingar sjálfir að ráða því hvað er veitt og hve miklu magni í íslenskri landhelgi, eða eiga alþjóðlegar stofnanir að hafa öll völd á sinni hendi? Menn deila um hversu miklar þjáningar á dýrum eigi að umbera; sumir segja að hvalir séu marga klukkutíma að deyja eftir að hafa verið skutlaðir, aðrir benda á að nútímatækni drepi hvalina allt að því samstundis.

Í stuttu máli: Sitt sýnist hverjum.

Í eðli sínu er málið samt ósköp einfalt og snýst einfaldlega um það að koma auðlindinni í hendur einkaaðila. Eigendur auðlindarinnar gera það svo upp með sjálfum sér hvort þeir vilja veiða af henni eða leyfa henni að synda um höfin blá og vera til sýnist fyrir ferðamenn, nema hvort tveggja sé. Arðsemisrökin leysa sig sjálf (hvalaskoðun eða hvalveiðar?); einkaaðilar munu reyna að þéna sem mest á auðlindinni í sem lengstan tíma. Ef ágóðinn af ferðamönnum er í raun eins mikill og talsmenn hvalaskoðunarfyrirtækja láta vera af þá mun fljótt reyna á þær fullyrðingar. Ef sambland hvalveiða og hvalaskoðunar er sú sem skilar inn flestum aurum þá verður sú aðferð farin. Ef viðskiptahagsmunir einhverra kalla á að hvalir séu lítið sem ekkert veiddir þá mun auðlindin smátt og smátt kaupast upp af þessum aðilum, og vera óveidd.

Spurningin er því ekki hvort, heldur hvernig á að koma auðlindinni í hendur einkaaðila. Sú leið sem var farin þegar kvótakerfinu var komið á situr ennþá í mörgum, enda hafði hún bæði kosti og galla. Sú staðreynd að blátt bann hefur verið á veiðum í 20 ár gerir þá leið einnig svolítið snúna. Á sá sem veiddi hvali fyrir 20 árum að fá úthlutað eða bara þeir sem hafa siglt í kringum auðlindina á þessum tíma? Eiga allir sem veiddu fyrir 20 árum að fá hlutdeild í einkavæddri auðlindinni eða bara þeir sem hafa þraukað til dagsins í dag? Að mörgu er að hyggja en á endanum er mikilvægast að koma auðlindinni úr höndum stjórnmálamanna svo hún geti nýst sem flestum á sem hagkvæmastan og friðsamastan hátt. Hvalveiðar eru mikið tilfinningamál, en þó skiljum við öll innst inni að eignir annarra eru þeirra að ráðstafa, ekki stjórnmálamanna eða alþjóðlegra samtaka.

Örlítið slagorð er líklega við hæfi í tengslum við umræðuefni sem er gjarnan rætt á slagorðanótum:
Save the whales - from politicians!

Geir Ágústsson kl. 20:29