« Hinn jafnaði nemandi | Aðalsíða | Spurning dagsins »

18. september 2006

Hundalógík um heilbrigðiskerfið

Sem einhvers konar ótæmandi uppspretta fyrir vinstrisinnaðan misskilning býður vefritið Mír.is nú okkur upp á enn einn slíkan:

Ef einkaaðilar fara að reka þjónustuna hlýtur meginmarkmið þeirra í öllum tilfellum að vera að græða á rekstri hennar. Þetta getur leitt tvennt af sér, annaðhvort að kostnaður aukist eða þjónustan versni.

Einnig er spurningu varpað fram sem er sjálfsagt að kíkja nánar á:

Hvers vegna er ekki hægt að hagræða þrátt fyrir að kerfið sé rekið af ríkinu?

Rétt er það að rekstrarmarkmið einkaaðila er að skila hagnaði (og búa svo um hnútana að hagnaður sé reglan frekar en undantekningin). Hagnaður af rekstri þýðir að viðskiptavinirnir telja varninginn eða þjónustuna vera fjármunanna virði (ella beina viðskiptum sínum annað eða leita annarra möguleika). Hagnaður rennur í greiðslur til hluthafa, í sjóði sem síðar má nota til að fjárfesta eða endurnýja tæki, tól og húsnæði með og svo framvegis. Rekstur sem er á núllinu er veikur fyrir áföllum og viðkvæmur fyrir sveiflum í hagkerfinu eða eftirspurn eftir varningi eða þjónustu sem í boði er.

Það að fyrirtæki sé, eða ætli sér í auknum mæli að skila hagnaði þýðir ekki endilega að niðurskurður á þjónustu eða hækkandi verðlag sé framundan. Framleiðni má bæta, verð á ýmsum innkaupum má lækka (t.d. með því að skipta um byrgja eða bæta birgðastýringu), húsnæði má nýta öðruvísi, viðhald má skipuleggja betur, launahækkunum má stilla í hóf, ýmis verkefni má bjóða út, viðskiptavinum má fjölga (t.d. með auglýsingum eða hreinlega góðum orðstír), og svona má lengi telja.

Svo við víkjum okkur að ofanritaðri spurningu er svarið það að stjórnmálamenn, eða stjórnendur undir beinni stjórn stjórnmálamanna, hafa engan sérstakan hvata til að hagræða eða nýta betur fé. Ef vandamál íslensks heilbrigðiskerfis væru leysanleg með því einfaldlega að sturta meira fé í hítina þá væru þau leyst. Heilbrigðiskerfið hefur þanist út um tugi milljarða á örfáum árum án þess að vandamálin hafi leysts (biðraðir, regluleg verkföll, mikill hallarekstur). Menn sem standa og falla með fjárfestingum sínum og rekstrarákvörðunum eru líklegri til að taka skynsamlegri ákvarðanir en þeir sem fylla ráðherrastól tímabundið eða sitja á illuppsegjanlegum ráðningarsamningum við hið opinbera.

Auðvitað er enginn að segja að fólk í opinberum stjórnunarstöðum sé vitlausara en annað (ekki ég a.m.k.). En mismunandi hvatar hafa mismunandi áhrif, og ef hvatinn er einfaldlega sá að kenna stjórnmálamönnum um fjársvelti samhliða því sem fjárlagaheimildin er rýmkuð um marga milljarða þá er e.t.v. ekki hægt að búast við mjög róttækum breytingum í íslensku heilbrigðiskerfi.

Hvernig væri að apa eftir frændum okkar í Svíþjóð og byrja bjóða út einingar í heilbrigðiskerfinu? Ég hefði haldið að jafnaðarmenn í Svíþjóð væru a.m.k. ekki illa þokkaðir af íslenskum skoðaðasystkynum þeirra!

Geir Ágústsson kl. 14:38