« Hvaš gerist nśna? | Ašalsķša | Óréttlįtt réttarkerfi »
24. september 2006
Frelsi til hvers?
Hugtakiš „frelsi“ skżtur einstaka sinnum upp kollinum ķ skrifum um stjórn- og samfélagsmįl. Almennt mį skilgreina hugtakiš į eftirfarandi hįtt:
Frelsi: Aš vera frjįls frį kśgun og ofbeldi.Mikiš lengri žarf skilgreiningin ekki aš vera.
Óhętt er aš segja aš hugtakiš sé mjög misskiliš ef marka mį notkun žess ķ skrifum og ręšu almennt. Frelsi er ekki frelsi til einhvers heldur frį einhverju. Žessi neikvęša skilgreining frelsis er bęši tęmandi og réttlįt. Margir, og sér ķ lagi vinstrimenn, hafa hins vegar reynt aš selja hina jįkvęšu skilgreiningu frelsis - frelsiš til einhvers og rata žannig ķ allskyns vandręši žegar kemur aš nįnari afleišingum žeirrar skilgreiningar.
Frelsi til einhvers er ķ raun skipti į frelsi eins fyrir žvingun į öšrum. Frelsi til t.d. menntunar žżšir aš sį sem fer ķ skóla fęr sjįlfkrafa tilkall til tekna og eigna žeirra sem taka ašrar įkvaršanir. Frelsi til aš njóta heilbrigšisgęslu žżšir aš žeir sem fį nišurgreidda lęknisžjónustu eša lyf hafa, įn žess aš réttlęta žaš eša spurja leyfis, seilst ķ vasa annarra og žar meš takmarkaš bęši fjįrrįš og möguleika annarra til aš sękja hamingjunnar į eigin forsendum. Frelsi til einhvers er sś hugsun aš žvingun sé réttlętanleg til aš sjį fyrir žörfum annarra. Sś hugsun er röng.
Vinstrimenn segja stundum aš „almenn sįtt“ rķki um žessa rangtślkun į frelsishugtakinu en rata žį um leiš ķ vandręši. Ef žessi almenna sįtt er til stašar af hverju žarf žį bęši lögreglu og dómstóla til aš knżja henni į?
Hin neikvęša skilgreining frelsishugtaksins er ekki umdeild mešal stjórnmįlaheimspekinga. Žeir vita aš um leiš og žeir beita annarri skilgreiningu žį rata žeir ķ allskyns vandręši. Žess vegna reyna vinstrisinnašir hugsušir yfirleitt aš skrifa sig fram hjį frelsishugtakinu, t.d. meš žvķ aš nota orš eins og „samfélagssįttmįli“, „jöfnun“ og „réttlęti“ įn žess aš nefna frelsi sem slķkt ķ mörgum oršum. Žessar krókaleišir bjarga samt ekki hugmyndafręši samhyggjusinna. Frelsiš frį kśgun og ofbeldi stendur óspillt sama hvaša ašferšum er beitt til aš skerša žaš.
Geir Įgśstsson kl. 21:35