« júní 2006 | Aðalsíða | ágúst 2006 »

27. júlí 2006

Feluleikur fjármálaráðherra

Árni Mathiesen, fjármálaráðherra segir að erfitt yrði að fara að tillögum formanns matvælaverðsnefndar um lækkun matvælaverðs því ljóst sé að þær séu í óþökk hluta nefndarinnar.

Það er með ólíkindum að svona röksemdir séu bornar á borð kjósenda. Réttmæti þess að fella niður verndartolla er algerlega óháð þeirri staðreynd að ríkisstjórnin ákvað að eyða skattpeningum í að skipa einhverja nefnd. Því síður skiptir álit fulltrúa þeirra sem tollarnir vernda máli. Með sömu rökum væri hægt að færa rök fyrir að hverskonar óréttmætt ástand viðhéldist með því einu að skipa nefnd og tilnefna m.a. í hana fulltrúa þess hóps sem hefur hag á óréttlætinu. Ætli kosningaréttur væri ekki enn bundinn við karlmenn ef nefndarálit eins karlsfursks hefði getað hindrað framfarir svo auðveldlega?

Svo eru óljósar tilvísanir Árna í alþjóðasamninga hlægilegar í þessu sambandi. Ég get fullvissað ráðherrann um það að íslenska ríkið hefur ekki skuldbundið sig gagnvart neinu ríki að hindra íbúa þess í að eiga viðskipti við Íslendinga.

Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki falið sig á bak við einhvern bónda í einhverri nefnd þótt hann skammist sín fyrir þá afstöðu sína að vilja ekki stuðla að frelsi í viðskiptum milli íbúa þessa lands og annarra. Ástæða þess að Sjálfstæðisflokkurinn skammast sín svona mikið er sú að jafnvel vinstriflokkarnir hafa viðurkennt þá staðreynd að frelsi í viðskiptum skilar sér til neytenda.

Oddgeir Einarsson kl. 22:02

25. júlí 2006

Hræðilegt stríð

Ísraelskir hermenn hafa ráðast inn fyrir landamæri Líbanon til að reyna berja niður starfsemi hryðjuverkamanna sem þar hafa hreiðrað um sig. Sumir kalla herbrölt Ísraela réttmæta sjálfsvörn og réttmæta beitingu ofbeldis til að kveða niður ógn við íbúa Ísraelsríkis. Aðrir kalla árásina óréttmæta innrás inn fyrir landamæri fullvalda ríkis, sama hver meint ógn er sögð vera. Enn aðrir fyrirlíta bara allt sem Ísrael og Bandaríkin standa fyrir og þar með allt sem leiðtogar þessarar ríkja gera og ákveða.

En í dægurþrasinu er okkur hollt að minnast eins: Stríð eru háð annaðhvort á milli tveggja eða fleiri ríkisstjórna, eða á milli ríkisstjórna og saklausra borgara. Er það ekki umhugsunarvert? Skotárásir, klíkustríð og vopnuð rán eru framlag einstaklingsins til vopnaðra átaka á meðan fjöldamorð, notkun stórtækra gereyðingarvopna og linnulaus eyðilegging eigna eru framlag ríkisstjórnarinnar.

Stríð ríkisstjórna við hverjar aðra, eða við saklausa borgara, eru ekki einhver óþægileg hliðarverkun þess að samþykkja ríkisvald með miklar tekjur og töluverð tök á þegnum sínum. Stríð á milli ríkisstjórna eru einfaldlega dæmigerð ríkisafskipti af lífum, eignum og ákvörðunum einstaklinga. Í eðli sínu er lítill munur á því hvort ríkisstjórn ákveði að fara í stríð eða hækka skatta til að veita út í velferðarkerfið (þótt stigsmunurinn sé vitaskuld gríðarlegur). Ríkisvaldið er eining sem nýtur stuðnings meirihlutans til að innheimta skatta með notkun valds og hótana, setja lög sem enginn bað sérstaklega um að fá yfir sig, taka ákvarðanir sem gilda fyrir alla sama hvað, og fara í stríð í nafni heildarinnar.

Menn geta svo gert það upp við sjálfa sig hvort ríkisvaldinu eigi að líðast að vaxa og dafna, óháð því í nafni hvers slík þróun á sér stað, eða hvort lítið og afmarkað ríkisvald sé ekki vænlegast fyrir frið á jörðu.

Geir Ágústsson kl. 16:05

23. júlí 2006

Spádómur

Takið eftir því hvernig allir flokkar munu allt í einu vilja breytingar á landbúnaðarkerfinu þegar einhver flokkur byrjar á því. Kannski allir nema einn. Svona eins og í flugvallarmálinu. Ástæðan er sú að atkvæði neytenda vega mun þyngra en atkvæði bænda.

Það íróníska er að ef Samfylkingin verður fyrst til að bjóða kjósendum aukið frelsi hér munum við fá vinstristjórn 2007. Þetta er besta og eina dauðafæri Samfylkingarinnar í kosningabaráttunni sem nú fer í hönd. Össur myndi a.m.k. reyna að nýta það en ég efast um að ISG reyni að skora. Hver og einn verður að dæma um það fyrir sig hvort það er jákvætt eða neikvætt.

Oddgeir Einarsson kl. 18:04

22. júlí 2006

Vörn í sókn?

Frjálshyggjumenn finna sig oft í harðri varnarbaráttu fyrir hugmyndum sínum. Þegar þeir benda á að réttast væri að einkavæða hið íslenska landbúnaðarkerfi (hugmynd sem er reyndar orðin ansi vinsæl í dag þökk sé óvinsældum Framsóknarflokksins) eru þeir spurðir hvers vegna og af hverju eigi að breyta til frá núverandi fyrirkomulagi. Þegar frjálshyggjumenn boða aukið einkaframtak í rekstri fyrirtækja á sviði menntunar og heilbrigðisgæslu er þeim sagt að slíkt sé nú óþarfi því ríkið hafi þennan rekstur á sinni könnu og svoleiðis eigi það að vera áfram (stöku sinnum bent á að einokun ríkisins á nákvæmlega þessum rekstri tryggi aðgengi og þjónustu fyrir þá fátæku, sem heldur auðvitað ekki vatni).

Sjaldnar heyrist frjálshyggjumaðurinn spurja íhaldsmanninn um hvað sá síðarnefndi telji vera hlutverk ríkisins, hvernig það sé rökstutt, og hvernig hinn og þessi ríkisrekstur samræmist því hlutverki. Ég man ekki eftir að Marx, Kant, Hayek eða hvað þeir nú heita hafi eytt miklu púðri í að réttlæta afskipti ríkisins af mataræði, ímynd íslenska hestsins og kynjaskiptingu innan einstakra (sérvaldra) atvinnugreina. Enginn hefur í raun eytt miklu púðri í að réttlæta ríkisafskipti af neinu. Því er gleymt að ríkið ryður einkaaðilum úr vegi þegar það útvíkkar umráðasvæði sitt og setur upp vegatálma með lögum og sköttum sem enginn kemst framhjá nema vilja sjá innanrými fangaklefa. Væri ekki lágmark að rökstyðja útvíkkun ríkisvaldsins þegar svo er og líta gagnrýnum augum á rýmið sem ríkið tekur í dag?

Frjálshyggjumenn byrja á réttum enda og segja: Skilgreinum hlutverk ríkisvaldsins (ef við viljum slíkt), týnum til þau fáu og vel afmörkuðu verkefni sem samræmast því hlutverki og látum markaðinn sjá um hitt.

Íslenskur raunveruleiki byrjar á hinum endanum: Týnum til þau verkefni sem ríkisvaldið hefur á höndum sínum í dag og ýmist fjölgum þeim eða bætum við þau sem fyrir eru, og látum svo þessa frjálshyggjupésa um að rökstyðja af hverju við ættum að gera hlutina öðruvísi.

Geir Ágústsson kl. 09:47

19. júlí 2006

Kartöflur og frjálshyggja

Í landi sem frjálshyggjumenn réðu lögum væri öllum frjálst að selja hverjum sem er hvaða matvæli sem er. Kröfur neytenda im gæði og verð réðu því hvað selt væri. Í slíku landi væru ekki til heilu lagabálkarnir af hömlum og styrkjum sem hefðu þau áhrif að skekkja niðurstöðu markaðarins um framboð til að mæta eftirspurn neytenda. Þarmeð væri ekki til neitt landbúnaðarráðuneyti. Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2006 eru rúmlega 13 milljarðar teknir af vinnandi fólki og þeir afhentir landbúnaðarráðuneytinu til ráðstöfunar. Það gera um 43 þúsund krónur á hvert mannsbarn á Íslandi.

Það er hægt að kaupa nokkrar kartöflur árlega fyrir 43 þúsundkall.

Ef stærstu samkeppnishömlunum væri auk þess rutt úr vegi myndi kartöflunum sem fengjust fyrir 43 þúsundkallinn fjölgja stórlega.

Fólk yrði líklega svo fullsatt af karöflum að það færi að nota peningana í annað, t.d. að eiga fyrir skuldunum, sem brátt munu gjaldfalla á mörgu heimilinu ef spádómar svartsýnna manna ganga eftir.

Svona er að hafa ekki nógu marga frjálshyggjumenn á þingi.

Oddgeir Einarsson kl. 02:10

15. júlí 2006

Þvinguð rukkun er aldrei réttlætanleg

Eftirfarandi texti er tekinn úr grein á Mír.is (greinin sjálf segir ósköp lítið en eftirfarandi tilvitnun lýsir ákveðnu hugarfari sem hér skal rætt):

Frjálshyggjumenn vilja kannski meina að skattlagningin valdi ógurlegri neyslustýringu og varni okkur því að láta drauma okkar rætast, en svo er ekki. Að mestu leyti fara skattarnir okkar í heilbrigðiskerfið, samgöngur og fleira þess háttar. Án þessara þátta þjóðfélagsins væri það algjörlega óstarfhæft og líf okkar mótað af bæði gríðarlegu óöryggi – því hvar værum við til dæmis stödd án heilbrigðiskerfisins ef við veiktumst? – og daglegum óþægindum – eða hvernig væri það til dæmis ef engir væru vegirnir til að flytja vörur á milli staða?

Fyrst skal nefnt að auðvitað er fásinna að halda því fram að læknar og vegakerfi séu afsprengi skattkerfisins og sem hyrfu með afnámi skatta. Að gefa slíkt í skyn er hrein fásinna.

Röksemdarfærslan gegn því að skattar séu neyslustýring er nokkurn veginn á þessa leið: Heilbrigðiskerfið, vegakerfið og fleira þess háttar eru hverjum manni nauðsynleg. Þessi kerfi eru fjármögnuð með skattfé. Þar með eru skattar bara peningur sem er eytt í eitthvað sem einstaklingar hefðu hvort sem er eytt í, og þar með eru þeir ekki neyslustýring.

Auðvitað er ekki erfitt að sjá að þessi röksemdarfærsla heldur ekki vatni. Gildir hún um matvæli? Matur er nauðsynlegur, og allir eyða peningum í mat. Ef ríkið hækkar skattana og byrjar að sjá okkur fyrir mat er þá eins og ekkert hafi gerst? Auðvitað ekki.

Ríkið veitir vissulega aðgang að heilbrigðis- og vegakerfi í skiptum fyrir skattfé. Ríkið er hins vegar einokunaraðili. Ríkið fjármagnar eyðslu sína með sköttum á meðan fyrirtæki og einstaklingar þurfa að treysta á aðrar ótraustari tekjuöflunarleiðir, auk samkeppni og síbreytileika í óskum og þörfum viðskiptavina sinna. Lögvarin einokun ríkisins veldur eðlisbreytingu í því sem ríkið býður upp á miðað við það sem gengur og gerist á hinum frjálsa markaði.

Skattar eru vissulega notaðir til að fjármagna hitt og þetta sem líklegt er að flestir einstaklingar myndu hvort sem er eyða í ef þeir fengju til þess frelsi frá fjárinnheimtu hins opinbera. Tilgangurinn helgar samt ekki meðalið. Á því mega ekki vera undantekningar. Þvinguð rukkun fyrir vöru eða þjónustu er ekki réttmæt með því að benda á í hvað er eytt.

Geir Ágústsson kl. 17:37

13. júlí 2006

Af ofbeldi og lýðræði

Reglulega heyrast fréttir af slagmálum þingmanna ýmissa þjóðþinga. Í gær brutust t.d. út slagsmál á úkraínska þinginu. Þótt þetta ofbeldi sé í eðli sínu slæmt þá er það ágætis áminning á eðli lýðræðis.

Lýðræði byggir á því að meirihluti fólks (eða fulltrúar þess) komi vilja sínum fram jafnvel þótt minnihluti fólks sé ósammála. Ef alvarlega skærist í odda má leiða að því líkum að meirihlutinn myndi hafa minnihlutann undir í krafti fjöldans. Þannig er lýðræðið að þessu leyti ekkert eðlisólíkt herforyngjastjórnum þar sem meirihlutinn á aldrei möguleika að hafa valdaklíkuna undir í krafti fjöldans. Hvað má læra af þessu? Jú, það er ekki aðalatriðið í sjálfu sér hvort ríkisstjórn sé til komin í krafti mannfjölda eða hernaðar. Alltaf er undirliggjandi hótun um ofbeldi sem knýr vilja valdhafanna í gegn.

Miklu meira máli skiptir hvað ríkisstjórnin gerir. Þannig er herforyngjastjórn sem virðir frelsi og eignarrétt og berst gegn ofbeldi réttlátari en lýðræðislega kjörið þing sem setur mönnum sífelld boð og bönn í krafti meirihlutaafls. Fólk sem ekki virðir frelsi annarra hefur engan siðferðislegan rétt á því að stjórna öðrum í krafti fjöldans. Alveg sama þótt meirihlutinn geti lamið minnihlutann eða fulltrúar meirihlutans á þingi geti lamið fulltrúa minnihlutans.

Oddgeir Einarsson kl. 09:02

10. júlí 2006

Hvernig fer ríkið með verðmæti launaávísanna okkar?

Lítið hefur verið rætt um ríkisafskipti af peningaútgáfu á þessu vefriti (sem og öðrum almennt). Engum þarf þó að dyljast að ríkisafskipti af peningaútgáfu eru jafnslæm og lögvörð einokun á öðrum þáttum hagkerfisins og samfélagsins í sinni breiðustu mynd.

Hér verður látið duga að sýna eina mynd og eina töflu og vísa á nánari umfjöllun.

Myndin sýnir verðmæti hins bandaríska dollars, bæði fyrir og eftir að hinn bandaríski seðlabanki var stofnaður og honum leyft að kasta akkeri sínu, gullinu, fyrir borð án festingar við skipið:

Heimild. (Myndina má stækka með því að smella á hana.)

Taflan sýnir þróun á verðmæti bandaríska dollarans á 20. öld, skipt upp eftir seðlabankastjórum bandaríska seðlabankans sem sátu í 2 ár eða lengur. Takið sérstaklega eftir tímabili Alan Greenspan, mannsins sem hafnaði peningaprentun ríkisins í frægri ritgerð, en ákvað svo að prenta meira en flestir aðrir forverar hans í starfi gátu státað af:

Heimild. (Myndina má stækka með því að smella á hana.)

Kannski segja svona myndir og töflur ekki mikið á tímum þar sem tilvist ríkisrekinna seðlabanka er talin sjálfsögð. Kannski gera þær það samt. Kannski er hægt að hugleiða stöðu Íslands í dag á tímum vaxandi verðbólgu (aukinnar rýrnunar á verðmæti krónunnar) og velta fyrir sér ástandinu sem ríkti almennt áður en ríkisstjórnir heimsins ákváðu að peningaprentun væri nú á þeirra verksviði án allrar tengingar við handbær og sýnileg verðmæti. Hið eina sem við vitum um verðmæti krónunnar í dag er að það er stutt af hæfileika ríkisins til að skattleggja þau verðmæti sem einstaklingar búa til á hinum frjálsa markaði. Er það ekki svolítið eins og að treysta á að neysla eiturs er í lagi á meðan við treystum á nægar birgðir móteiturs í lyfjaskápnum?

Geir Ágústsson kl. 22:21

Ítalía „fór alla leið“

Nú er heimsmeistaramóti karla í knattspyrnu lokið. Meðan á mótinu stóð hafa þeir sem fylgjast með fréttum af því tekið eftir því að iðulega velta sperkspekingingar fyrir sér hvort hitt eða þetta liðið „fari alla leið.“ Það er eins og þetta orðasamband hafi tekið við af því að „vinna mótið“ eða að „verða heimsmeistarar.“

Nú er fátt leiðinlegra en málfarsráðunautar sem telja sig handhafa réttrar íslensku. Sem betur fer er líka öllum að mestu frjálst að orða hlutina eins og þeir vilja. Ég ætla að nýta mér þetta frelsi og segja það sem sjaldan heyrist í tengslum við heimsmeistarakeppnina: Ítalía varð heimsmeistari.

Oddgeir Einarsson kl. 12:48

6. júlí 2006

Þýðing

Á Múrnum stendur nú skrifað:

Þökk sé framtaki nokkurra einstaklinga er nú kominn áhugaverður áfangastaður í menningartengdri ferðaþjónustu á þessari litlu landræmu milli fjallsins og jökulsins.

Þetta er óvenjuvingjarnleg setning í garð frjálsra framlaga. Múrs-menn eru vanari að skrifa eitthvað í ætt við,

Fjármagnseigendur hafa nú ákveðið að nota eitthvað af því fé sem þeir sviku samneysluna um til að styrkja málefni sem þeir sjálfir hafa taugar til, án þess að biðja um leyfi frá lýðræðislega kjörnum þingmönnum hins almáttuga ríkisvalds.

Ef til vill er óþarflega mikil kaldhæðni fólgin í þessum orðum en ég sé samt ekki að með rangt mál sé farið. Múrs-menn fyrirlíta gjarnan það sem fer fram í óþvinguðu samstarfi einstaklinga og því furða að frjálsum framlögum fjársterkra einstaklinga sé nú sleppt við harðorðar yfirlýsingar um valdahagsmuni, eiginhagsmunahyggju og græðgi.

Ætli vægð Múrs-manna megi útskýra með því að nú var fjármagni fjármagnseigenda óþvingað eytt í eitthvað sem er Múrs-mönnum persónulega að skapi? Ef svo er þá er um prýðileg þingmannsefni að ræða! Múrinn á Alþingi 2007!

Geir Ágústsson kl. 21:32

Aðeins dýrara, aðeins flóknara og aðeins meiri óvissa í boði Alþingis

Fjölmiðlar hafa greint frá gremju kaupmanna yfir aukinni ábyrgð á söluvöru þeirra, sem alþingi lögfesti fyrir nokkrum árum. Í þessu tilviki er um að ræða lög sem kveða á um fimm ára kvörtunarregla á vörum sem ætlaður er langur endingartími. Svo er aftur tveggja ára ábyrgðartími á öllum raftækjum, sem alþingi hefur fyrirskipað.

Ég keypti mér tölvu fyrir fáeinum vikum og mér fannst mikilvægt að henni fylgdi einhver ábyrgð þar sem ég hafði keypt gallaða tölvu áður og þurft að fá hana lagaða. Margir hugsa eins og ég, öðrum finnst ábyrgðin skipta minna máli.

Vandamálið við lögin eins og þau eru í dag er að í flestum tilvikum nær sú ábyrgð sem löggjafinn hefur fyrirskipað til lengri tíma en sú ábyrgð sem framleiðandi veitir fyrir vörunni. Það þýðir augljóslega að það myndast auka kostnaður við að laga þá hluti sem falla utan þess ramma. Löggjafinn hefur ímindað sér að verslanirnar beri þann kostnað og í fljótu bragði virðist svo vera, en raunveruleikinn er allt annar. Verslanirnar geta annað hvort staðið undir kostnaðinum með því að minnka arðgreiðslur, minnka einhvern annan kostnað eins og laun eða reyna að auka tekjur sínar með því að hækka verð. Ég veðja á þriðja kostinn, verðin hækka.

Því má segja að neytendur séu skyldaðir til að kaupa tryggingu með hverju einasta raftæki sem þeir kaupa. Sá kostur, að kaupa raftæki án tryggingar, er ekki lengur til staðar.

Enn eitt vandamálið við að löggjafinn skuli kveða á um ábyrgð á vörum er að það er ekki lengur samningsatriði milli kaupanda og seljanda. Menn kynna sér sjaldnast þá bunka af lögum sem löggjafinn gefur frá sér, og er því ekki endilega kunnugt um skyldur og réttindi sem þeim hafa verið úthlutað. Sértækum réttindum og skyldum er alltaf að fjölga, og því erfitt fyrir hinn almenna mann að gera sér fulla grein fyrir þeim. Sú hugsun að menn hafi almenn réttindi og skyldur, og semji sín á milli um aðra hluti, virðist gleymd.

Sumir hafa því ekki hugmynd um að þeir hafi keypt ábyrgð, þó lögbundin sé, með vörunni. Þeir leita ekki bóta því þeir telja sig ekki hafa samið um neitt slíkt við vörukaupin.

Já, Alþingi kann svo sannarlega að skipta sér af litlu málunum. Það hefur hækkað vöruverð lítillega, takmarkað rétt fólks til að velja eða hafna ábyrgð, skipt sér af samningum kaupanda og seljanda og orsakað rugling um réttindi og skyldum manna gegn hvorum öðrum.

Lög um ábyrgð á vörum er bara eitt lítið dæmi um hvernig ríkið gerir líf okkar flóknara, dýrara og fækkar valmöguleikum okkar. Væri ekki betra ef ríkið einbeitti sér bara að því að framfylgja almennum rétti okkar til frelsis og eigna, og leyfði okkur að sjá um smáatriðin við vörukaup?

Sævar Guðmundsson kl. 00:55

5. júlí 2006

Hvernig væri það?

Hvernig væri það ef þeir sem kjósa reyklaust umhverfi myndu beina viðskiptum sínum til þeirra sem bjóða upp á slíkt? Þeir sem kjósa rómantískar gamanmyndir eru ekki neyddir til að horfa á ofbeldisfullar hasarmyndir. Þeir sem vilja drekka kaffibollann í reyklausu umhverfi að degi til fara á Kaffi Súfus í staðinn fyrir Kaffi List. Af hverju þurfa þeir sem neyta áfengis á síðkvöldum um helgar að líða fyrir vilja heimtufrekjanna og þiggja óvelkomna aðstoð ríkisvaldsins til að drekka bjór í reyklausu rými? Í þessu er ekki heil brú.

Frjálst samfélag er í sífellt auknum mæli byrjað að snúast um vilja þeirra sem hæst góla. Skemmtistaðir mettaðir skýjuðu tóbakslofti örfárra reykingamanna eru í sjálfu sér ekkert merki um velvilja eða andúð einstakra manna á óbeinum reykingum. Vel straujuð debetkort og biðraðir utan við vinsæla og reykmettaða staði segja hins vegar sína sögu. Hvernig væri að reyna hina óþvinguðu leið skemmtistaðarstarfsemi í reyklausu umhverfi áður en togað er í eftirlátssama þingmenn og hrópað eftir boðum og bönnum? Er ekki meiri innistæða fyrir ofhlöðnum lýsingum um kröfu næturveranna um reyklaust umhverfi en það? Ríflega þrír fjórðu hlutar Íslendinga kalla sig reyklausa í könnunum. Eru slíkar yfirlýsingar eingöngu við hæfi þegar það þóknast tóbaksvarnarnefndum í leit að meiri fjárstuðning úr vösum skattgreiðenda?

Í þessu er ekki heil brú.

Geir Ágústsson kl. 22:46