« Um afturhalds-, íhalds- og framaramenn | Aðalsíða | Kaldhæðni eða afskaplega nútímalegt viðhorf? »

14. maí 2006

Einkabílisminn

Þegar kemur að umræðum um vaxandi umferð og aukin þrengsli á götum höfuðborgarsvæðisins eru tvær hugsanlegar lausnir oftast nefndar. Önnur er sú að rýma til fyrir umferð strætisvagna með því að minnka plássið sem einkabílarnir hafa til að komast áleiðis, og dæla auknu skattfé inn í rekstur almenningsvagna. Á þann hátt á að reyna þvinga fólk til að nota strætisvagnakerfi sem, þegar allt kemur til alls, er lítill vilji fyrir í dag. Hin lausnin er sú að byggja enn stærri umferðarmannvirki sem að sjálfsögðu á að fjármagna með skattfé, og þannig reyna að búa til nóg pláss fyrir alla einkabíla sama hvenær sólarhringsins sem er.

Þriðja lausnin heyrist sjaldnar, en hún er sú að einkavæða vegakerfið, afnema skatta sem eru lagðir á í nafni uppbyggingar og viðhalds umferðarmannvirkja og almenningsvagna, og leyfa hinum frjálsa markaði að sjá um afganginn. Aðgengi að akreinum er eins og hver önnur takmörkuð auðlind, og verð hennar á að stjórnast af framboði og eftirspurn. Verð myndi hækka á álagstímum og lækka niður í lítið sem ekkert um nætur. Þeir sem meta vegaaðgengið mest á álagstímum myndu greiða uppsett verð. Mikil eftirspurn eftir vegaaðgengi á morgnana og síðdegis samhliða háu verði á þeirri auðlind myndi ýta undir frumlegar lausnir hjá þeim sem vilja græða á hinum ábatasama markaði.

Hliðarafleiðingar yrðu fjölmargar, þótt erfitt sé að setja sig í spámannsstellingar og segja nákvæmlega til um hverjar þær yrðu. Til dæmis gæti mörgum þótt sniðugt að deila kostnaðinum við vegaaðgengið á álagstímum með því að keyra frá úthverfi til miðbæjar í hópferðarbílum. Einkaaðilar yrðu fljótir að þefa uppi slíka viðskiptavini og bjóða upp á leiðakerfi sem skilar sem flestum á staðinn á sem lægstu verði á sem skemmstum tíma. Kannski yrði ekki um neitt skipulegt leiðakerfi að ræða, heldur sambland strætisvagna- og leigubílareksturs. Reykjavík er dreifð borg og hverfi borgarinnar eru mismunandi að uppbyggingu, þéttsetu og stærð, liggja á missléttu landsvæði o.s.frv., og e.t.v. óhentug fyrir rekstur skipulegs leiðakerfis ef marka má hrifningu höfuðborgarbúa í dag af strætisvögnum.

Tugþúsundir borgarbúa fara frá heimili til vinnu eða skóla og til baka á hverjum einasta virka degi. Margir myndu vafalaust vilja eyða morgninum í annað en að bíða við umferðarljós eða sitja fastir í þéttri umferð. Niðurgreiddir strætisvagnar og leiðakerfi sem aldrei virðist ætla virka eru greinilega svo fjarri því að uppfylla þarfir og kröfur hugsanlegra viðskiptavina að umferðarteppur, bílakaup með öllu tilheyrandi, bílastæðavandamál og rándýrt bensín hefur vinninginn og vinnur sífellt á. Hvað ætli yrði um fyrirtæki á hinum frjálsa markaði sem gæti ekki nýtt sér markhóp upp á tugþúsundir einstaklinga? Slíkt fyrirtæki fengi seint verðlaun atvinnulífssamtaka fyrir öflugan rekstur.

Stjórnmálamenn hafa oft talið sig vera í góðri stöðu til að stjórna framboði og eftirspurn og tryggja dreifingu takmarkaðra auðlinda þannig að öllum líki. Sagan kennir okkur að slíkt á ekki við rök að styðjast, hvorki á blaði né í raunveruleikanum.

Geir Ágústsson kl. 18:30