« Leigubílagrín | Aðalsíða | Uppeldi barna »

4. apríl 2006

Múrinn og kapítalismi

Pistlahöfundum Múrsins hefur upp á síðkastið verið kapítalismi mjög hugleikinn. Finnur Dellsén skrifar, þann 2. apríl, grein sem má segja að fjalli um kapítalisma, og Emil Hjörvar Petersen skrifar í dag um velgengni og reynir að tengja ákveðna nálgun á hugtakinu við kapítalisma. Ég mæli eindregið með því að allir kíki á þessar greinar og kynni sér þar með skilning íslenskra vinstrimanna á því sem kallast kapítalismi, og setji í samhengi við það sem nú verður sagt.

„Kapítalisma" er bæði auðvelt og erfitt að skilgreina. Í grunninn er hann kerfi sem byggir á virðingu fyrir fyrir mannréttindum, og þá er átt við sjálfseignar- og séreignarréttinn, og kerfi sem hefur frjálsa einstaklingsframtakið upp yfir framtak stjórnmálamanna. Kapítalistar vita, eins og aðrir, að ríkisvaldið framleiðir ekki verðmæti. Ríkisvaldið dreifir verðmætum og grefur undan sköpun þeirra, og minnkar (stundum aðeins hlutfallslega) þá köku sem annars væri til skiptanna undir frjálsu fyrirkomulagi.

Nóg um hvað kapítalismi er. Hvað er hann ekki (og áðurnefndar greinar verða nú notaðar sem innblástur)?

Kapítalismi snýst ekki um verðmætamat í samfélagi einstaklinga, en snýst þó að öllu leyti um það - verðmætamat getur eingöngu tilheyrt einstaklingnum, en samfélagið sem slíkt hefur ekkert slíkt. Auglýsingaslagorð í frjálsu markaðssamfélagi segja ekkert um einstaklingana sem mynda samfélagið fremur en slagorð þjóðernissósíalista í upphafi 20. aldar voru lýsandi fyrir hinn almenna Þjóðverja þess tíma. Hugsanlega er hægt að hrífa einhverja með slagorðum og ræðum ef umgjörðin er að skapi einhverra, en meira er varla hægt að fullyrða um hvað slagorð í sjónvarpi segja um samfélög einstaklinga almennt.

Kapítalismi snýst ekki um að þvinga hugmynd eins einstaklings um „réttlæti" og „rétta dreifingu verðmætanna" yfir á alla aðra með notkun ríkisvaldsins, og þótt 99 einstaklingar hafi tiltekna hugmynd um hvað „réttlæti" og „réttmæt verðmætadreifing" er þá hefur 1 einstaklingur á annarri skoðun engu minna rétt fyrir sér en ef hlutföllin væru 50/50 eða 1/99. Í frjálsu markaðssamfélagi er hverjum sem er frjálst að gefa hverjum sem er hvaða verðmæti sem er, á meðan þeirra var aflað með hætti sem ekki brýtur gegn öðrum einstaklingum (sjálfseignarrétti þeirra og séreignarréttinum). Ef einhver telur að fyrirtæki greiði starfsmönnum of lág laun þá er viðkomandi frjálst að stofna til samkeppnisreksturs, yfirbjóða laun samkeppnisaðilans, ná til sín öllu besta starfsfólkinu og gera tilraun til að reka fyrirtækið á hærri launakostnaði. Að biðla sífellt til stjórnmálamanna um lagasetningar og aukna skattbyrði þegar hið frjálsa framtak er svona einfalt í framkvæmd er með ólíkindum, svo ekki sé tekið sterkar til orða.

Kapítalismi er ekki hugtak sem nær yfir hið flokkspólitíska kerfi nema að takmörkuðu leyti. Sjálfstæðisflokkurinn er ekki kapítalískur stjórnmálaflokkur, en innan hans eru vissulega fleiri sem líta jákvæðum augum á kapítalisma en í mörgum öðrum flokkum (þótt allir virðist njóta uppskeru hins frjálsa markaðssamfélags). Kapítalismi er þvert á móti and-pólitískur í eðli sínu, því hið frjálsa framtak hefur lítið með pólitík að gera. Hugsanlega geta stjórnmálamenn keppt um hagkvæmustu og bestu leiðirnar til að verja einstaklingsfrelsið og séreignarréttinn, en pólitískari er kapítalisminn ekki.

Þegar öllu er á botninn hvolft er ljóst að vinstrimenn hafa skrýtnar hugmyndir um hvað kapítalismi er. Auðvitað er frábært að sjá þá hugleiða hugtakið, en vonandi er flestum ljóst að þeir skilja það á furðulegan hátt.

Örlítið uppfært kl 19:33 til að forðast misskilning.

Geir Ágústsson kl. 17:19