« Af málþófi | Aðalsíða | Vatnsréttindi »

18. mars 2006

Þjóðfélagslega réttlætið

Í grein á Mír.is er, sem svar við stefnuskrá ungliðadeildar sem er ekki til, fjallað um mikilvægustu mælistiku vinstrimanna á stöðu og líf einstaklinga í samfélagi manna - útgreiddum launum ákveðinna hópa á hverjum tíma. Kíkjum á það.

Öll tilheyrum við samfélagi og getum ekki lifað mannsæmandi lífi nema fyrir þá staðreynd að allt í kringum okkur er fólk sem leggur hönd á plóginn með okkur til að skapa gott samfélag.

So far, so good, og gott að einstaklingurinn er enn notaður sem útgangspunktur.

Hins vegar berum við ekki öll jafnmikið úr býtum. En það sem við fáum fyrir störf okkar þarf ekki endilega að nema framlagi okkar til samfélagsins. Sumir sem fá illa borgað fyrir vinnu sína skila án efa mun meiru af sér en hinum lágu launagreiðslum nemur. Og sumir sem fá dúndurkaup fyrir störf sín skila án efa ekki slíku framlagi að verðmæti þess nemi hinum háu tekjum.

Hérna kárnar gamanið. Hvernig á að mæla þetta? Það er ekki hægt. Þar með er komið opið skotleyfi á allt sem heitir tekjur eins versa tekjur annars. Sér einhver fyrir sér hvar slíkt endar?

Ástæðan fyrir þessu er auðvitað sú að fleira en bara verðmæti starfanna hefur áhrif á endurgjaldið fyrir vinnuna.

Rétt. Sum störf borga illa en skapa nauðsynlega reynslu fyrir næsta starf. Önnur störf borga sæmilega en fela ekki í sér neina framamöguleika eða myndun verðmætrar reynslu fyrir annað starf. Hið mikilvægasta er samt að hafa í huga að enginn þiggur starf eða hættir í því nema einstaklingurinn, og því er hann sá eini sem getur lagt mat á verðmæti starfs síns. Mismunandi launatölur gefa vinstrimönnum ekki opið skotleyfi á launaumslög launafólks.

Hér skipta einnig máli völd og þjóðfélagsstaða. Einstaklingarnir lifa ekki í einhverju tómarúmi og þeir skapa sér ekki bara örlög sjálfir.

Rétt. Þeir starfa á hinum (tiltölulega) frjálsa markaði, eiga dagleg viðskipti og samskipti sín á milli, velja og hafna, hugsa og læra, tala og þegja. Það að einstaklingar myndi saman samfélag gefur vinstrimanninum ekki opið skotleyfi á ráðstöfunartekjur launafólks.

Og þess vegna verða allir að leggja eitthvað af mörkum til sameiginlegra þarfa – hver eftir getu sinni og efnum. Það er eina leiðin til að koma á þjóðfélagslegu réttlæti.

Stundum er ágætt að geta vitnað í sjálfan sig vitna í aðra, og verður það nú gert:

Ef einstaklingur B telur að „markaðurinn“ sé ekki að greiða einstaklingi A næg laun þá er B fullkomlega frjálst að blanda sér í leikinn og útvega mismuninn. Hann er ekki hindraður í þeirri viðleitni sinni af einhverju skrýmsli sem kallast „markaðurinn“. (#)

Vinstrimenn gleyma því stundum að það er til fleira í þessu lífi en peningar og ráðstöfunartekjur. Í Frakklandi eru tekjur jafnar og stöðnun í hagkerfinu og samfélaginu algjör. Sá sem er ráðinn er ekki rekinn, og sá sem fær starf sleppir því ekki fyrir sitt litla líf. Í Bandaríkjunum er tekjubilið stærra en hreyfanleiki einstaklinga í tekjum (almennt upp á við) mun meiri. Fátækur námsmaður hoppar upp starfastigann mun hraðar en því miður ekki svo hratt að hann náist ekki á skyndimynd í einhverri tölfræðirannsókninni.

Laun eru mælikvarði atvinnurekandans á verðmætasköpun tiltekins starfs, verðmæti þess að hafa tiltekinn starfsmann í starfi en ekki einhvern annan, samningshæfileika starfsmannsins í launaviðtalinu, og ýmislegt fleira. Það að viðkomandi starfsmaður týni rusl á kvöldin eftir vinnu, lesi fyrir veik börn á spítalanum, gefi daglega til Rauða krossins, biðji fyrir ókunnugum, skvetti málningu á erlenda kaupsýslumenn eða drekki sig blindölvaðan á næstu krá er utan við umsýslusvæði atvinnurekandans. Að sama skapi eru launakjör einstaklingsins utan við umsýslusvæði annarra en starfsmanns og atvinnurekanda. „Þjóðfélagslegt réttlæti“ þarf því að koma á með öðru en þvingaðri dreifingu peninga, ef slíkt hugtak er á annað borð hægt að mæla í krónum og aurum.

Geir Ágústsson kl. 16:34