« Kapítalisma fyrir þá sjúku! | Aðalsíða | Til hamingju með að þurfa ekki að banna reykingar! »

3. mars 2006

Hvað er list?

Á Múrnum í gær er fjallað um hugmyndafræðilegar forsendur þess að ríkið taki peninga af sumum til þess að aðrir geti iðkað það sem þeir telja vera list. Rétt er að fagna því að einhver reyni að færa fram rök með þessu fyrirkomulagi en hér verða gerðar nokkrar athugasemdir við röksemdafærsluna í greininni á Múrnum.

Greinarhöfundur segir m.a.:

Ef opnari og meiri umræða færi fram um hvað er menning og hvað list, myndi skýrar koma í ljós hvers vegna markaðurinn á ekki að stýra þessum þáttum.

Hér er ég sammála greinarhöfundi. Það skiptir miklu máli hvað sé list og hvað ekki. Þetta er eitt mesta þrætuepli veraldar. Menn munu aldrei verða sammála um hvað sé list og hvað ekki. Þess vegna verða aldrei allir sammála um hvað sé þess virði að ríkið styrki og hvað ekki.

Til þess að rökræða um hvort ríkið eigi að styrkja það sem greinarhöfundur telur vera list er þó nauðsynlegt að líta til skilgreiningar hans:

List framandgerir hlutina fyrir okkur, gerir okkur kleift að sjá fyrirbærin í nýju eða öðru ljósi […]. Án listarinnar myndum við líða áfram í algebruðum heimi.

Gefum okkur, umræðunnar vegna, að nauðsynlegt sé að líða ekki áfram í „algebruðum heimi“ og til þess þurfi maður að sjá hlutina í nýju eða öðru ljósi.

Fyrst viðfangsefni greinarinnar var hvort ríkið ætti að styrkja list eður ei, blasir við að spyrja hvers vegna ríkisstyrkt list sé líklegri til þess en önnur list til að maður sjái hlutina í nýju ljósi, og þar með hætti að líða áfram í algebruðum heimi.

Greinarhöfundur tekur hér afar óheppilegt dæmi máli sínu til stuðnings. Hann nefnir hellamyndir frummanna af dýrum sem dæmi um sanna list. Þessar myndir voru unnar af veiðimönnum. Ástæða þess að þeir gátu gert þessar myndir var að þeir höfðu náð árangri í störfum sínum sem veiðimenn og áttu tíma aflögu til að dunda sér. Þeir voru ekki á listamannalaunum og úr tengslum við veruleika hins almenna frummanns að pæla í að þeir þyrftu að hugsa abstrakt og hætta að líða áfram í algebruðum heimi. Þetta var einkaframtak þeirra.

Þegar greinarhöfundur hefur lokið við að ræða um einkaframtak frummanna snýr hann sér almennt að einkaframtakinu:

Þegar list er stýrt af markaðnum og hún sett í ákveðinn farveg í gróðraskyni, heftir það sköpunarkraft listamannanna og um leið viðtakendanna. Um leið væri gróðafarvegur markaðarins stoð undir frekari stöðnun framþróunar.

Taka má undir með greinarhöfundi að ef það hefur engin áhrif á afkomu listamanns hvort að nokkur maður hafi áhuga á að skoða verk hans, þá veitir það honum meira frelsi til að hafa verkin nákvæmlega eins og honum sýnist. Það er hins vegar alveg óvíst að það sé vænlegra til framþróunar. Færa má rök fyrir því að list sem styrkt er af ríkinu sé betur til þess fallin að staðna en list einkaframtaksins. Af hverju ætti sá, sem fær alltaf sína aura í kassann sama hversu óskapandi og einhæfur hann er og sama hversu fáir telja hann gera eitthvað af viti, að vera eitthvað meira skapandi og ýta undir framþróun en þeir listamenn sem leitast við að svala listþörf fólks og skara fram úr öðrum listamönnum?

Greinin endar svo á þessum orðum:

Ríkisstyrkir til lista setja engar skorður fyrir listsköpunina, og eiga ekki að gera það. Styrkjum list, stýrum henni ekki.

Hér er hlutunum snúið algerlega á hvolf. Það er einmitt með því að ríkisstyrkja list sem henni er stýrt. Listamenn vilja ganga í augun á þeim sem úthluta styrkjunum og laga list sína að því. Niðurgreiðslur á list sumra sérvalinna aðlila ryður einnig út list annarra sem hefðu haft lifibrauð sitt á að selja listneytendum verk sín. Ríkið á ekki að ráða því hvaða listamenn geti starfað sem slíkir og hverskonar list sé ríkjandi og hver ekki.

Við ofangreint má bæta að á móti hverri vinnustund ríkisstyrkts listamanns er vinnustund einhvers skattgreiðanda. Þessi stund hefði e.t.v. verið notuð til að búa til listaverk að loknum vinnudegi, svona eins og frummennirnir gerðu. Hefðu frummennirnir þurft að vinna lengur til að geta borgað sjálfskipuðum listamönnum hefðu þeir ekki haft tíma til að mála sínar víðfrægu hellamyndir.

Oddgeir Einarsson kl. 10:52