« Skelfileg rök fyrir ríkisafskiptum | Aðalsíða | Af tjáningarfrelsi og ábyrgð »

10. febrúar 2006

Stærðin skiptir máli

Nýlegur þáttur á sarpvarpi Cato-stofnunarinnar í Bandaríkjunum er upptaka af fyrirlestri Joels Millers. Þar fjallar hann um nýútkomna bók sína Size Matters : How Big Government Puts the Squeeze on America's Families, Finances, and Freedom. Andstætt því sem hagfræðingar einbeita sér oftast að þegar þeir fjalla um stærð ríkisvaldsins og áhrif þess, fjallar bókin ekki um stórar og víðtækar hagfræðistærðir heldur áhrifin sem ríkisvaldið hefur á daglegt líf venjulegs fólks. Hann tekur ýmis dæmi þar að lútandi og er skýrorður og hnyttinn fyrirlesari, svo þátturinn er skemmtilegur á að hlusta.

Viðtekin skoðun er með hægrimanna að besta leiðin til að minnka ríkisvaldið sé að svelta það; lækka skatta þannig að löggjafinn hafi minni fjármuni milli handanna. Einar Oddur Kristjánsson hefur manna hæst haldið fram þessari skoðun.

Helsta vandamálið við að minnka ríkisvaldið er að skattalækkanir koma öllum skattgreiðendum til góða en afnám bitlinga og niðurgreiðslna koma hart niður á smáum hópum. Þar sem hagsmunir þeirra síðarnefndu eru miklir, hafa þeir ríkari áherslu til að hafa hátt. Þannig geta þeir haft meiri áhrif en þeim ber og vald pólitíkusa verður mjög undirorpið þessum hópum. Vilji stjórnmálamenn lækka skatta og afnema einhverja kostnaðarliði verða þeir að hafa umtalsvert umboð fólksins til að geta þreytt þorrann og góuna þangað til skattalækkanirnar fara að segja til sín og þrýstihóparnir hafa unnið úr sínum málum sjálfir og þagnað. Þetta hefur svo aftur þau áhrif að ríkisvaldið þenst oft út í lýðræðisríkjum.

Eins og yfirleitt á fyrirlestrum í þessari fyrirlestraröð Cato, stíga tveir menn í pontu eftir frummælanda. Sá fyrri gagnrýnir yfirleitt bókina eða fyrirlestur frumælanda á meðan sá seinni ræðir um málefni þessu tengd, reynir að varpa fram nýjum spurningum eða setja fram einhversskonar niðurstöðu af fyrirlestrunum sem voru á undan. Á þessu er þó allur gangur.

Eftir að Joel hefur lokið máli sín hefur Jonathan Rauch upp raust sína. Hann bendir á að fjölmargar tilraunir í Bandaríkjunum til að lækka skatta og minnka þannig ríkisvaldið hafi mistekist. Jonathan segir að hægrimenn verði að láta af þeim gamla vana að álíta aðeins eina færa leið að markmiðinu, og leggur fram þá hugmynd að ef til vill sé best að minnka ríkisvaldið með því að hækka skatta. Þannig verði skattgreiðendur enn meðvitaðri um ríkisvaldið og stærð þess. Pólitískur slagkraftur þeirra sem eru við völd ætti því að aukast til þess að slá á þenslu ríkisvaldsins.

Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en hvet lesendur til að skrá sig á sarpvarp Cato stofnunarinnar með því að smella hér.

Gylfi Ólafsson kl. 11:24