« Þingmaður án bindis | Aðalsíða | Mannanafnanefnd »

5. október 2005

Jákvætt frelsi er neikvætt

Á vef Ungra vinstri grænna, Vinstri.is, skrifar Emil Hjörvar Petersen í nýlegri grein:

Jákvætt frelsi beinir hins vegar sjónum sínum að því að fólkið fái frelsi undan oki neysluhyggjunnar og auðmagninu, en þessir þættir setja einstaklingum einmitt skorður; frelsi til þess að geta nýtt hæfileika sína eins og best er á kosið í þágu þjóðfélagsins í heild; frelsi til þess að vera virkur þátttakandi í umræðum og vera rödd sem tekið er mark á sama hver maður er eða hvaðan maður kemur.

Rétt er að taka fram að þessi tilvitnun er tekin úr samhengi, og að til að ná samhenginu þurfi að lesa greinina í heild sinni.

Hugtakið jákvætt frelsi er gamalt, sósíalískt hugtak sem var samið sem andhverfa hins neikvætt skilgreinda frelsis fyrstu frjálshyggjumannanna í kringum 16. og 17. öldina. Í stuttu máli sagt er þetta ógæfuhugtak sem setur hagsmuni einhverrar óskilgreindar heildar fram yfir hagsmuni einstaklingsins. Eins og Emil segir réttilega þá þýðir jákvætt frelsi að einstaklingurinn er þvingaður til að „[nýta] hæfileika sína eins og best er á kosið í þágu þjóðfélagsins“.

Í stuttu máli þýðir þetta gúlag Sovétríkjanna, fangabúðir Norður-Kóreu og múrinn á milli Austur- og Vestur-Berlínar á tímum Járntjaldsins. Þetta er erfitt að þræta fyrir því þetta er ekki einhver kenning í bók, heldur sögulegur raunveruleiki.

Einnig þýðir þetta að ýmis mikilvægustu ákvæði stjórnarskrár okkar - málfrelsið, lögvarði séreignarrétturinn og ákvæði um atvinnu- og athafnafrelsi - eru fátt annað orðin tóm. Hvernig er hægt að skilja þessi ákvæði í ljósi jákvæðs skilgreinds frelsis, þar sem einn einstaklingur á sjálfkrafa tilkall til afraksturs af vinnu annarra ef viðkomandi á ekki nægilega mikið af peningum í vasanum?

Jákvætt skilgreint frelsi er ekki einstaklingsfrelsi, heldur frelsi samfélagsins til að skipa einstaklingum fyrir út frá mælikvörðum peningalegs jafnræðis milli þeirra. Höfnum hugtakinu og forðumst hörmungar sameignarsinna sem mest við megum. Annað væri dýrkeypt endurtekning á því versta sem mannkynið hefur upplifað.

Geir Ágústsson kl. 20:25