« Hægrimenn tapa völdum í Noregi | Aðalsíða | Þvæla »

14. september 2005

Efnahagslegt frelsi

Frjálshyggjumenn berjast fyrir því að ríkið sinni fyrst og fremst einu hlutverki: Að halda uppi lögum og reglu. Frjálshyggjumenn vilja að ríkið dragi sig úr rekstri fyrirtækja, lækki skatta, fækki reglum, sinni eftirliti og löggæslu, veiti einstaklingum og fyrirtækjum mikið svigrúm, og svona mætti lengi telja. Þessari sýn á efnahagsstjórnun hefur verið breytt í mælanlegan kvarða - mælikvarða efnahagslegs frelsis - sem í raun mætti kalla mælikvarða frjálshyggjumiðaðrar efnahagsstjórnunar, nú eða mælikvarða á það hve óhlekkjaður kapítalismi mældra ríkja er.

Undanfarna tvo áratugi hefur mælikvarði frjálshyggjumiðaðrar efnahagsstjórnunar verið árlega mældur fyrir flest ríki veraldar og gefinn út. Niðurstöður síðustu mælingar sjást á myndunum sem nú fylgja, þar sem ríkjum er flokkað í fimm flokka eftir því hve óhlekkjaður kapítalisminn er í þeim:

Vitaskuld leiðir kapítalismi til gríðarlegrar auðsköpunar. Þetta vita allir.

Engum þarf heldur að láta sér koma á óvart að í frjálsum, kapítalískum markaðssamfélögum þar sem efnahagsleg viðhorf frjálshyggjumanna eru hvað virtust er einnig mesta vinnu að fá.

Þrátt fyrir öll störfin sem kapítalisminn skapar er samt minnst um að börn vinni í frjálsum, kapítalískum ríkjum. Kannski að Ísland sé ein af fárra undantekninga?

Eitt af því sem efnahagslegt frelsi virðist ekki leiða til er að auka hlutdeild þeirra 10% fátækustu af heildarkökunni. Sú skipting virðist býsna þrá, og e.t.v. mætti hugsa með sér að það sé ósköp lítið hægt að gera til að auka hlutdeild þeirra fátækustu af heildarkökunni. Kannski að sóknin eftir efnahagslegri jafnstöðu sé hlaup inn í blindgötu.

Hér sést svart á hvítu hvað gagnast þeim fátækustu best: Óhlekkjaður kapítalismi. Þrátt fyrir að þeir fátækustu skipti allajafna svipað stórri sneið á milli sín hvar svo sem þeir búa þá eru þeir fátækustu í ríkustu löndunum - þeim kapítalískustu - þeir sem búa við mestan auð.

Að lokum má benda á fylgni milli efnahagslegs frelsis og þess einstaklingsbundna og pólitíska. Mælikvarði efnahagslegs frelsis, eða kapítalisma, virðist benda til að stjórnvöld sem veita mikið efnahagslegt frelsi eru jafnframt að grafa undan stjórn sinni á einstaklingnum. Þetta hefur sýnt sig að geta velta einræðisherrum úr sessi. Þeir einræðisherrar sem hafa gefið kapítalismanum lausan tauminn hafa ekki reynst langlífir í embætti miðað við þá sósíalísku. Einnig sýna rannsóknir að þessi fylgni gildir síður í hina áttina - að þegar stjórnvöld veita einstaklingum mikið frelsi þýði það ekki endilega að efnahagslegt frelsi (og þar með bætt lífskjör) fylgi í kjölfarið. Þetta er vert að hafa í huga þegar vinstrimenn opna á sér munninn og heimta giftingar samkynhneigðra en hækkun á fyrirtækjaskattinum.

Geir Ágústsson kl. 16:50