« Bollafylli af sešlum | Ašalsķša | Launahnżsnistefnan žarf aš vķkja »
2. ágúst 2005
Nokkur orš um frjįlshyggju
Mśrinn birti nżlega pistil um frjįlshyggju sem, eins og von er į žegar um pistla Mśrsins er aš ręša, finnur hugmyndafręšinni allt til forįttu. Sjįlfsagt er aš svara fyrir eitthvaš af fullyršingum höfundar žótt ekki verši lagt ķ krufningu setningu fyrir setningu.
Greinarhöfundur segir:
Samkvęmt hugmyndafręši [frjįlshyggjumanna] felst įkvešin skeršing į frelsi einstaklings ķ žvķ aš rķkiš veiti öllum jafnan ašgang aš grundvallarréttindum óhįš efnahag. Frelsi frjįlshyggjunnar aftur į móti felst ķ žvķ aš einstaklingur rįši žvķ sjįlfur hvernig hann ver žeim peningum sem hefur til umrįša, en aš ekkert sameiginlegt afl neyši hann til aš veita öšrum rétt til samskonar žjónustu og hann getur sjįlfur notiš.Žarna viršist ekki vera vikiš aš žvķ aš frjįlshyggjumenn skilgreina ekki frelsi sem rétt til einhvers eins og peninga, hśsnęšis eša matar (jįkvętt skilgreint frelsi) heldur réttinn til vera laus viš ofbeldi og kśgun (neikvętt skilgreint frelsi). Žar meš hefur frjįlshyggjumašurinn rétt į aš vera laus viš aš utanaškomandi ašili rįšstafi lķkama hans og žar meš eigum sem hann hefur tilkall til. Jįkvętt skilgreint frelsi gerir ekki rįš fyrir aš mašurinn eigi sjįlfan sig og žar meš ekki heldur aš hann megi eiga neitt, heldur aš hann hafi rétt į įkvešnum efnislegum gęšum hvort sem einhver annar gerši tilkall til žeirra eša ekki fyrir heimsókn rķkisvaldsins.
Ekkert męlir hins vegar į móti žvķ aš einstaklingurinn lįti af hendi rakna til hverns sem er, žar meš tališ žeirra verr settu ķ efnahagslegu tilliti. Galdurinn er einfaldlega sį aš enginn getur hótaš honum fangelsisvist eša öšrum refsingum ef hann er fastheldinn į lķkama sinn og eigur.
Einnig er ótališ aš žegar rķkiš er duglegt viš aš fjarlęgja eigur af einstaklingum (gjarnan ķ nafni ašstošar viš žį fįtękustu) žį viršist hvati einstaklinga til aš afla sér eigna minnka sem meš tķš og tķma veldur žvķ aš minna veršur af eigum fyrir rķkiš aš dreifa og žvķ finna žeir sem minnst eiga af eigum vitaskuld fyrst fyrir.
Rökstušningur frjįlshyggjumannsins hlżtur aš vera sį aš žar sem aš rķkur einstaklingur hefur unniš meira eša erfišari vinnu en sį fįtęki eigi hann žar meš rétt į aš lifa ķ meiri vellystingum.Ekkert slķkt er hluti af hugmyndafręši frjįlshyggjumannsins. Žvert į móti eru žaš hugmyndafręšilegir andstęšingar frjįlshyggjunnar sem vilja beita męlikvöršum magns og uppruna eigna til aš skera śr um hver megi eiga hvaš og hverjir ekki (t.d. rökstyšja vinstrimenn réttmęti hįtekjuskatts žannig aš einhverjir hafi hęrri tekjur en ašrir). Frjįlshyggjumanninum er yfirleitt slétt sama um hvaša tekjur hverjir hafa į mešan žęr eru ekki žżfi eša uppskera svika og svindls. Žar viš situr.
[Žaš er] grundvallarforsenda frjįlshyggjunnar aš peningar séu eftirsóknarveršara en allt annaš hvernig vęri annars hęgt aš réttlęta žaš aš žeir sem eiga meira af žeim njóti meiri réttinda?Ekki į žessi fullyršing viš rök aš styšjast. Peningar eru enginn hluti af hugmyndafręši frjįlshyggjunnar. Hins vegar er sjįlfseignarréttur mannsins grundvallaratriši, og žar sem mašurinn į lķkama sinn į hann lķka tilkall til žeirra tekna sem hann hefur samiš um ķ skiptum fyrir įkvešna vinnu, ž.e. žęr eignir sem einstaklingurinn getur gert tilkall til eru hans žvķ hann į sinn eigin lķkama. Žaš aš einhver sękist eftir miklu magni eigna eša litlu er algjörlega undir viškomandi komiš og magniš sem slķkt hefur ekki įhrif į hugmyndafręši frjįlshyggjumannsins į einn veg eša annan. Raunar er žaš sósķalistinn sem setur magn eigna ķ hįsęti hugmyndafręši sinnar meš žvķ aš krefjast jafnrar skiptingar allra eigna.
Stjórnmįl snśast nefnilega ekki bara um žaš hvernig fólk vinnur sér inn peninga og eyšir žeim. Stjórnmįl snśast lķka um samśš og gjafmildi, um bręšralag og réttlęti. Og margt fleira.Žarna getur undirritašur tekiš undir meš greinarhöfundi. Frjįlshyggjumenn eru almennt hrifnir af frjįlsu samstarfi einstaklinga sem getur fališ ķ sér allt frį višskiptasamtarfi og til samstarfs um aš hjįlpa einhverjum śr örbirgš. Samśš og gjafmildi eru eiginleikar sem eingöngu einstaklingar geta bśiš yfir. Žegar rķkiš byrjar aš taka įkvaršanir fyrir alla ķ nafni samśšar og gjafmildi er ljóst aš eitthvaš fer śrskeišis, og fyrsta fórnarlambiš eru žeir sem įtti aš hjįlpa ķ upphafi - žeir sem minnst mega sķn gegn ofrķki og kśgun.
Geir Įgśstsson kl. 16:08