« Nokkur orð um frjálshyggju | Aðalsíða | Lærdómur frá Litháen »

4. ágúst 2005

Launahnýsnistefnan þarf að víkja

Katrín Jakobsdóttir skrifar í grein á Múrnum:

Launaleyndarstefnan hefur oft verið gagnrýnd hér á Múrnum enda er hún til þess fallin að auka samningsstöðu atvinnurekenda gagnvart starfsmönnum. Þá ýtir hún undir að fólki sé mismunað fólki í launum, t.a.m. út frá kynferði. Konum á vinnumarkaði er blákalt sagt að þær séu jafnvel með hæstu launin í fyrirtækinu þegar þær gera eins og þeim hefur verið sagt að gera og sækja um launahækkun. Á sama tíma eru karlkyns starfsbræður þeirra með mun hærri laun en það geta þær ekki vitað enda launaleynd yfirleitt ríkjandi í einkafyrirtækjum. Álagning landsmanna gefur hins vegar einhverjar vísbendingar um hvað þeir eru með í laun og eykur þannig gagnsæi í launakerfinu.
Við þessa skelfingarmynd af samfélaginu má gera nokkrar athugasemdir.

Greinarhöfundur segir:

[Launaleyndarstefnan er] til þess fallin að auka samningsstöðu atvinnurekenda gagnvart starfsmönnum.
Væntanlega er átt við að launaleynd bæti samningsstöðu atvinnurekanda en ekki er hægt að sjá að slíkt eigi við rök að styðjast. Fæstir renna alveg blint í sjóinn með laun áður en farið er í atvinnu- eða launaviðtal, og yfirleitt er lítill vandi að spurjast fyrir án milligöngu hins opinbera til að fá hugmynd um hvaða laun er hægt að biðja um fyrir tiltekið starf. Verkfræðingar, til að mynda, geta nálgast launakönnun sem Stéttafélag verkfræðinga tekur saman tvisvar á ári og þannig borið saman sín laun við það sem gengur og gerist á markaðnum án þess að troða nefinu ofan í launaumslag nágrannans. Samningsstaða atvinnurekanda er bundin af framboði og eftirspurn, rétt eins og verð á gallabuxum í Sautján. Skelfilegra og meira er vald hans ekki.
Þá ýtir [launaleyndarstefnan] undir að fólki sé mismunað fólki í launum, t.a.m. út frá kynferði. Konum á vinnumarkaði er blákalt sagt að þær séu jafnvel með hæstu launin í fyrirtækinu þegar þær gera eins og þeim hefur verið sagt að gera og sækja um launahækkun. Á sama tíma eru karlkyns starfsbræður þeirra með mun hærri laun en það geta þær ekki vitað enda launaleynd yfirleitt ríkjandi í einkafyrirtækjum.
Hvaða launaleyndarstefnu er verið að tala um? Árlega birtingu skattstjóranna á áætluðum tekjum allra skattgreiðandi Íslendinga, eða hvað? Ekki skilur undirritaður hvernig greinarhöfundur getur varið núverandi kerfi birtinga á áætluðum tekjum og samhliða því fullyrt að einkafyrirtæki geti leynt launum starfsmanna sinna gagnvart umheiminum.

Samsæriskenningin um kúgun kvenna er einnig þekkt þula sem erfitt hefur reynst að staðfesta, nema auðvitað með því að fella út þætti eins og menntun, vinnutíma, vilja mismunandi einstaklinga af báðum kynjum til að sækja frama umfram fjölskyldu, og annað af því tagi. Fullyrt er að atvinnurekendur borgi konum minna en karlmönnum sem vinna sömu störf, en sjaldan fylgir með útskýring á því hvers vegna atvinnurekendur á hörðum samkeppnismarkaði hafi þá ekki nýtt sér þessa ódýru auðlind hæfs starfsfólks, konur, meira en nú er. Hafa atvinnurekendur meiri áhuga á að svindla á konum en að auka hagnað fyrirtækja sinna? Gaman væri að heyra þá fullyrðingu setta fram í fúlustu alvöru.

Álagning landsmanna gefur hins vegar einhverjar vísbendingar um hvað þeir eru með í laun og eykur þannig gagnsæi í launakerfinu.
Ekki er að sjá að þessi fullyrðing eigi við rök að styðjast. Ef núverandi kerfi birtinga á áætluðum tekjum dugir ekki til að svala forvitni þeirra sem vilja vera með nefið ofan í hvers manns koppi þá dugir líklega ekkert minna en lögþvinguð birtingarskylda á öllum launum allra með tekjur. Gagnsæið svokallaða felst í því að mönnum er slegið upp á forsíðum dagblaða án þess að geta rönd við reist og þá jafnan undir fyrirsögnum sem innihalda rangar launatölur. Gagnsæið er í besta falli blekkingarleikur og tilraun til að spana upp öfund og reiði í samfélaginu og tímasetning skattstjóra hentar ágætlega til að skapa afrekum sínum mikið pláss í gúrkutíð fjölmiðla.

Fylgjendur launahnýsnistefnunnar mega gjarnan svara eftirfarandi spurningum fyrir þá sem hafa efasemdir um nytsemi og réttmæti þess að gera áætlaðar launatölur að æsifréttum fyrir þá reiðu, kúguðu og undirborguðu:

  1. Er birting áætlaðra tekna til þess fallin að minnka skattsvik og er hægt að sýna fram á það?
  2. Eru falskar ábendingar öfundsjúkra nágranna til skattstjóra ekki á einhvern hátt að draga úr mætti skattayfirvalda til að hafa upp á skattsvikurum þar sem öllu sterkari grundsemdir um skattsvik en nýr bíll finnast?
  3. Eru fleiri að nýta sér tölur skattstjóra um áætlaðar tekjur til að undirbúa sig fyrir launaviðtöl en þeir sem spurjast fyrir um laun án ríkisins sem milliliðs?
  4. Er nytsemin af birtingu áætlaðra tekna, hvort sem hún er mikil eða lítil, veigameiri en frelsi fólks til að ákveða sjálft hvort það gefur út laun sín eða ekki?

Geir Ágústsson kl. 07:29