„Rússar eiga fleiri djöfla að draga. Af hverjum þúsund börnum sem fæðast þar ná tólf ekki eins árs aldri. Það er fimm sinnum hærri dánartíðni en á Íslandi. Fátækt er einnig stórkostlegt vandamál í Rússlandi og kannski ekki að furða þar sem eftirlaunaþegar voru strax árið 2000 orðnir fleiri en börn og vinnandi fólk í landinu. Einn af hverjum fjórum Rússum lifir undir fátækramörkum.“

Ekki hljómar þetta vel í eyrum fólks og auðvelt er að komast að þeirri niðurstöðu að fall Sovétríkjanna hafi verið hið versta mál og lausnin gæti hugsanlega falist í upptöku gamla fyrirkomulagsins. Þegar málið er skoðað betur koma hins vegar tvær hugsanlegar skýringar í ljós.

Skýring vinstrimanna er þessi: Sovétríkin voru stórveldi, gamla fyrirkomulagið hafði sína galla en fólk hafði þó aðgang að húsnæði, mat og félagsþjónustu. Margir höfðu það mjög gott. Frá því frelsið fór að ryðja sér til rúms þá hefur allt farið niður á veg. Spilltir kapítalistar lifa í vellystingum á stolnu fé á meðan almúgin lifir í ánauð. Þetta sýnir að hægri stefnan virkar ekki, besta kerfið er félagsþjónustukerfið sem viðgengst á norðurlöndum.

Skýring hægrimanna er þessi: Sovétríkin voru tálsýn, engin innistæða var fyrir þeirri takmörkuðu þjónustu sem almúgin átti rétt á og aðeins var tímaspursmál þar til ekki væri hægt að halda leiknum áfram lengur. Nú þegar hafa mörg fyrirverandi ríki náð gríðarlegum árangri en Rússland hefur ekki gengið nógu langt í átt frelsis til þess að ná árangri. Það mun líka taka allt upp í 40 ár að rétta úr kútnum eftir áratuga setu félagshyggjumanna í ríkisstjórn.

Ekki ætla ég að dæma hvor skýringin á við rök að styðjast en þeir sem eru enn að ákveða sig ættu að skoða þessar upplýsingar:
(Economic Freedom of the World - 2003 Annual Report.)http://www.freetheworld.com/release.html

Samkvæmt vísitölunni þá er Hong Kong það land þar sem ríkir mest atvinnufrelsi í heiminum í dag og fær 8,6 í einkunn, Singapore er í öðru sæti með 8,5 og Bandaríkin í því þriðja með 8,3. Næstu lönd á eftir eru Nýja Sjáland, Bretland með 8,2 og Kanada með 8,1. Svo koma þrjú lönd sem öll eru með 8, það eru Ástralía, Írland og Sviss. Síðasta landið á topp tíu er Holland með 7,8. Ísland vermir 13 sætið ásamt Danmörku og Austurríki.

Það er mjög algengt að fyrrverandi ríki Sovétríkjanna fái lágt fyrir réttaröryggi og verndun eignarréttsins líkt og Rússland með 3,8 og Úkraína með 4,2. Þrátt fyrir það hafa sum lönd bætt verulegu úr því líkt og Slóvenía sem er í 73 sæti í Frelsisvísitölunni og með 7 í einkunn fyrir þann lið. Það er mikil fylgni milli þess að lönd fái lágt fyrir þennan þátt og svo einnig lágt fyrir reglugerðir varðandi lán, vinnumarkað og viðskipti. Lykilatriðið í þessu er það að ef réttaröryggi er ekki tryggt þá munu þjóðir ekki ná að laða til sín fjármagn og hvati í viðskiptalífinu verður takmarkaður.

Vísitala mannlegra framfara (e. Human Development Index) var sett saman meðal annars til þess að stuðla að löngu og heilbrigðu lífi fólks, aukinni menntun og betri lífsgæðum.
Í vísitölunni eru mældir þættir á borð við lífslíkur við fæðingu, læsi, menntunarstig og landsframleiðslu. Allt verða þetta að teljast vera verðug markmið þróaðra þjóða. Ef sextán efstu þjóðirnar í vísitölu mannlegra framfara eru metnar út frá atvinnufrelsi þá má sjá að þær tilheyra allar efstu sextán þjóðunum í Frelsisvísitölunni nema fjórar. Þessar fjórar sem eftir sitja eru þó allar í efsta landaflokknum í Frelsisvísitölunni. Því er tengingin milli mannlegra framfara og atvinnufrelsis nokkuð skýr. Því meira atvinnufrelsi því meiri framfarir í mannlegri þróun.

Líkt og einkavæðing leiðir til hærri einkunnar í Frelsisvísitölunni fyrir umsvif hins opinbera þá leiðir alþjóðavæðing til hærri einkunnar fyrir frelsi í utanríkisviðskiptum. Alþjóðvæðingarferlið sjálft er þó ekki samanburðarhæft við niðurstöður Frelsisvísitölunnar þar sem þær þjóðir sem fá hátt í Frelsisvísitölunni hafa nú þegar alþjóðavæðst að miklu leiti. Það ætti í sjálfu sér að vera markmið þjóða sem vilja auka atvinnufrelsi að taka virkan þátt í alþjóðavæðingunni. Þetta hafa Rússar líklega misskilið. Eða eru menn almennt spenntir fyrir því að fjárfesta í Rússlandi við núverandi aðstæður?