Ósýnilega höndin: ágúst 2005 Archives

« júlí 2005 | Aðalsíða | september 2005 »

30. ágúst 2005

Peningahyggja sósíalista

Mörgum er enn í fersku minni umfjöllun Bjarkar Vilhelmsdóttur fráfarandi borgarfulltrúa Vinstri-Grænna í Kastjósi RÚV 19. ágúst sl. um líðan fátæks fólks. Hún kvað það að sjá hvernig tilteknir efnaðir menn eyddu peningum sínum og sjá hvernig þeir lifðu „gerði fátæktina svo erfiða“.

Hamingja fólks verður ekki mæld í peningum. Þannig geta þeir sem eiga ekki mikla peninga t.d. átt báða foreldra á lífi og fjölda barna á meðan einhver efnaður á ekkert slíkt.

Ég bíð eftir því að næsti fjölskyldulausi vinstrigræninginn komi fram opinberlega og kvarti undan því hvað honum liði miklu verr að sjá hvernig þetta fjölskyldufólk umgengst ættingja sína.

Eða eru peningar allt í heimi sósíalista?

Oddgeir Einarsson kl. 17:20

Skattgreiðendur og löggjafarvaldið

Færslan hans Gyfla hér á undan um hrifsun löggjafarvalds leiðir hugan að því hvort tillaga mín að embætti umboðsmanns skattgreiðanda sé mögulega til þess fallin að minnka útgjöld ríkisins. Tillaga mín er þó afar vond af grundvallarástæðum. Skattgreiðendur hafa hagsmuni sína nefnilega algerlega í höndum sér. Þeir geta t.d. stofnað og kosið stjórnmálaflokk sem skrúfar fyrir eyðsluna með því að leggja niður eða selja ríkisstofnanir. Eða setur a.m.k. lög sem gerir kleift að reka fyrirvaralaust yfirmenn stofnana sem vísvitandi eyða um efni fram.

Oddgeir Einarsson kl. 17:01

Löggjafarvaldið hrifsað

Íslendingar kjósa sér þing á fjögurra ára fresti. Þeir sem þá eru kosnir hafa löggjafarvald, aðrir ekki. Löggjafinn ákveður hvernig peningum íslenska ríkisins er ráðstafað. Aðrir ekki, nema með heimild löggjafans. Þetta er allt borðleggjandi.

Eða hvað?

Margir eru þeir á Íslandi sem taka sér löggjafarvald. Þeir ráðstafa peningum íslenska ríkisins án heimildar kjósenda.

Hér skulu nefnd tvö dæmi. Fyrstan skal nefna Markús Örn Antonsson. Til fjölmargra ára hefur RÚV notað meiri pening en stofnuninni hefur verið skammtað. Reglulega þykist Markús grípa til þess bragðs að hagræða og skerða þjónustu. Samt hefur hann alveg frá ársbyrjun vitað hvað löggjafinn hefur ætlað honum að nota mikinn pening. Það væri sök sér að fara yfir fjárheimildir ef aðstæður breytast að mun. Það hefur ekki gerst í tilviki RÚV. Stofnunin hefur haldið úti mikilli dagskrá og mikilli þjónustu án þess að hafa mátt það. Það er liðið, en á að vera ólíðandi. Skattgreiðendur borga brúsann alltaf þegar upp er staðið.

Hitt dæmið er Þorsteinn Gunnarsson. Hann er rektor Háskólans á Akureyri. Hann hefur síðustu ár ítrekað tekið inn fleiri nemendur heldur en heimildir hafa verið til. Þorsteinn skellir skuldinni á ráðuneytið og segir ráðuneytið ekki borga, en að sjálfsögðu verður að takmarka það fjármagn sem fer í hvern útgjaldalið ríkisins og einhversstaðar verður að setja punktinn. Þorsteinn vissi áður en hann skráði nýnemana að hann ætti ekki að fá borgað fyrir þá. Þegar þessi gangur hefur verið hafður um lengri tíma hefur upp byggst fjárhagshalli sem öskrað er á að verði lagfærður. Skólinn dreginn að landi. Skattgreiðendur borga án þess að hafa gefið leyfi sitt fyrir því.

Svona lagað er ólíðandi. Engu máli skiptir hve mikilvæg þjónustan er. Framkvæmdastjórar ríkisstofnanna eiga að gera það sem er í þeirra verkahring, þ.e. að nota þá peninga sem þeim er úthlutað. Úthlutunin er í annarra manna verkahring.

Lýðræðissinnar hljóta líka að spyrna við fótum því þegar fólk sem ekki hefur verið til þess kosið að eyða skattpeningum byrjar á því kinnroðalaust.

Gylfi Ólafsson kl. 16:52

29. ágúst 2005

Hinn ósýnilegi jafnréttisskógur

Segja má um jafnréttishugtakið að margir sjái ekki skóginn fyrir trjánum í baráttunni fyrir jafnrétti fólks.

Dæmi um þetta er hin pólitíska samstaða um jafnan rétt kvenna og karla til ríkiserfða í Danmörku en búast við þessum breytingum innan skamms.

Það er í sjálfu sér skárra að bæði kynin af tiltekinni ætt geti komist í þetta embætti en ef einungis annað eigi möguleika á því.

Þetta skref í átt að jafnrétti er þó aðeins lítið tré í samanburði við þann skóg fólks sem útilokað er með lögum að komast í embættið, einungis vegna gena sinna.

Oddgeir Einarsson kl. 17:47

Nýja hagkerfið

Vinstri menn og aðrir efasemdamenn um framfarir samfara auknu frelsi telja sér það oft til tekna að vera nútímalegir. Sífellt þarf að endurskoða „málefnagrunn“ þessara flokka með tilliti til nýrra tíma. Um þetta hef ég rætt á þessum síðum áður.

Þetta sama fólk telur það hinsvegar frelsissinnum til lasta að vera nútímalegir. Nýfrjálshyggjan er eitt dæmi um meint skammaryrði sem hrjóta af vörum vinstrimanna.

Svipað dæmi er að finna í nýjasta tölublaði Skólavörðunnar. Þar ritar Ólafur Arnbjörnsson, bróðir hagfræðingsins nafna míns, grein á öftustu opnu (#). Greinin, sem fjallar um fámenna skóla, styður félagslegum rökum starfrækslu þeirra. Þar talar hann líka um og skilgreinir „hið nýja hagkerfi.“ Hann setur gæsalappir utan um hið nýja hagkerfi sem er þess eðlis (ólíkt því gamla, virðist vera!) „að það miðast við framboð, eftirspurn og markaðslögmál fjöldans.“

Ef til vill væri ráð að fá Ólaf, nú eða djúpvitran bróður hans, til að útskýra að hvaða leyti þessi „nýja hagfræði“ er frábrugðin þeirri gömlu. Yfirleitt er talað um að bók Adams Smiths, Auðlegð þjóðanna, sem kom út árið 1776 hafi markað upphaf hagfræðinnar. Í þeirri bók koma einmitt fram hugtökin framboð og eftirspurn, hugtök sem Ólafi finnast nú argasta goðgá og vottur um hnignun samfélagsins.

Máski höfum við Ólafur mismunandi skilning á þessum orðum. Mér dettur í hug að Ólafur geti, svo dæmi sé tekið, hugsað dreyminn til baka þegar framboð og eftirspurn voru eigindlegar breytur en ekki megindlegar, eins og siðlaus nútímamaðurinn heldur nú sauðþrár fram.

Þær breytingar sem orðið hafa og munu verða í málum fámennra skóla á Íslandi er ekki um að kenna nýjum straumum í hagkenningum. Bættar samgöngur og breytt byggðamynstur spila þar stærsta rullu.

Og síðast en ekki síst: hugtökin framboð og eftirspurn eru ekki uppfinningar tölvunarða og reikningsheila sem eru með 0 aftast í kennitölunni sinni.

Gylfi Ólafsson kl. 15:29

Sjúkdómur eða hegðun?

Getur verið að fólk í Vestur-Virginíu sé í feitara lagi vegna þess að það borðar of mikið?

Grein á Reason.com.

Valur Einarsson kl. 11:27

26. ágúst 2005

Samúð fyrir morðhundum

Samúð ákveðins hóps vinstrimanna fyrir morðhundum gengur stundum of langt. Nú skal vitnað í Múrinn í gær sem birtir pistil undir yfirskriftinni „Djarfir Danir“:

Dönsku samtökin Oprør ... hafa stutt PFLP í Palestínu og FARC í Kólumbíu með talsverðum fjármunum síðastliðna tólf mánuði. Þetta hafa Danirnir gert fyrir opnum tjöldum þrátt fyrir að bæði FARC og PFLP séu á fyrrnefndum lista ESB yfir hryðjuverkasamtök.

Markmið Oprør með þessum peningasendingum er ekki síst að vekja athygli á því að nefndur listi ESB styðst ekki við neinar lagalegar skilgreiningar heldur er hann einungis afrakstur af samningaþófi aðildarríkjanna um það hverjir eigi að vera á listanum og hverjir ekki.

Frétt Reuter-fréttastofunnar í gær:

Marxist rebels on Wednesday killed at least a dozen peasants who were growing crops used to make cocaine in the northwestern Colombian jungle, a local official said.

Members of the Revolutionary Armed Forces of Colombia killed at least 11 men and one woman they found in coca bush fields between the towns of Taraza and Valdivia, Jorge Mejia, deputy to the governor of Antioquia province, told Reuters.

The rebel force, known by its Spanish initials FARC, relies on coca for much of its funding and often kills growers who refuse to cooperate or work with rivals.

Þarna gleymdist víst að segja að FARC reiðir sig á tekjur af kókaínsölu og frjáls framlög frá „djörfum“ evrópskum vinstrimönnum til að standa undir vopnakaupum og uppihaldi á skæruliðum í fjöllum Kólumbíu.

Geir Ágústsson kl. 08:57

24. ágúst 2005

Enn af leigubílum

Flestir kannast við lögmálið um framboð og eftirspurn. Það er grundvallaratriði hins frjálsa markaðar og undirstaða þess að þarfir neytenda séu uppfylltar með frjálsri samkeppni milli þeirra sem veita þeim vörur og þjónustu. Í þeim tilfellum sem hinum frjálsa markaði er bolað frá með takmörkunum og jafnvel ríkisvæðingu er hætt við að þörfum neytenda verði ekki mætt. Ef menn keppast ekki lengur um að þjóna neytendum sem best minnkar hvati til að uppfylla þarfir fólks og jafnvel áhugi á hverjar þessar þarfir eru yfir höfuð.

Fólk í fyrrum kommúnistaríkjum á borð við Litháen himinlifandi með fall kommúnismans. Ungt fólk í Litháen man vel eftir því að það ef þær vörur voru til sem það girntist þá var úrvalið ekkert og biðraðir mynduðust. Nú þjónar hinn frjálsi markaður fólkinu á alla kanta og keppist við að færa því það sem hugur þess girnist. Nokkuð sem við Íslendingar erum hætt að sjá sem lífsgæði og lítum á sem sjálfstæðan hlut.

Þessu er hins vegar öfugt farið með leigubifreiðar. Í Litháen má fólk t.d. bjóða samborgurum sínum upp á þær nýjungar sem því dettur í hug í akstri um borgir. Þannig eru t.d. einkareknir bílar sem keyra ákveðnar leiðir og stoppa fyrir fólki og láta það út hvar sem því lystir á leiðinni. Á þennan hátt eru unnt að taka fleiri en einn farþega (eftir gerð ökutækis) sem allir eiga leið til einhverra áfangastaða á viðkomandi leið. Þetta gerir ferðina ódýrari og sparneytnari. Snilldin við þetta er að það er ekki króna tekin af neinum sem ekki nýtir sér þjónustuna, sbr. t.d. Strætó bs.

Vitaskuld eru engin takmörk á því hvað hægt er að bjóða fólki upp á frekar en það eru takmörk á því hvað fólk kann að vilja. Það eina sem ríkisvaldið þarf að gera er að gera ekki neitt. Allar takmarkanir á leigubílaakstri hindra að lögmál framboðs og eftirspurnar komi fólki til góða.

Ástæða þessarar langdregnu hugrenninga minna um framboð og eftirspurn, kommúnisma, Litháen og leigubíla er að mér fannst þær eiga erindi við kynningu mína á svohljóðandi 4. gr. reglugerðar nr. 397/2003 um leigubifreiðar:

Takmarkanir á fjölda atvinnuleyfa í leiguakstri gilda á eftirtöldum svæðum:
I. Reykjavík, Kópavogi, Hafnarfirði, Garðabæ, Seltjarnarnesi, Mosfellsbæ, Bessastaðahreppi, Reykjanesbæ, Grindavík, Miðnes-, Gerða- og Vatnsleysustrandarhreppi. Hámarkstala er 560 atvinnuleyfi.

II. Akureyri. Hámarkstala er 20 atvinnuleyfi.

III. Árborg. Hámarkstala er 7 atvinnuleyfi.

Eins og við sjáum þá er ómögulegt ef leigubifreiðar væru 561 á öllu höfuðborgarsvæðinu og Reykjanesi. Aftur á móti væri allt í lagi ef svo margar bifreiðar hringsóluðu um Húsavík í leit að farþegum. Í ljósi þessa, og alls þess sem hér hefur verið sagt um framboð og eftirspurn, verður næsta setning reglugerðarinnar hjákátleg:

Fyrir 1. september ár hvert [...] skal samgönguráðuneytið fara yfir og endurskoða fjölda atvinnuleyfa á hverju svæði og grípa til aðgerða ef marktækt ójafnvægi hefur myndast milli eftirspurnar og framboðs.

Ef ég væri örlítið hreinskilnari myndi ég kalla þingmenn treggáfaða, sinnulausa eða illa gefna að vera ekki búnir að skrúfa fyrir þau endemi sem leigubílalöggjöfin er.

Oddgeir Einarsson kl. 22:05

Mannsæmandi kjör eru gott mál

Múrinn spyr:

[U]mönnunar- og fræðslustörf á Íslandi eru allt of lítils metin og illa launuð og því þarf að breyta. Hér er um að ræða fólkið sem sér um uppeldi íslenskra barna og hefur því líklega meiri áhrif á framtíðina en nokkur önnur starfsstétt. Viljum við ekki að henni séu búin mannsæmandi kjör? (#)

Þar sem þessi spurning kemur af ritinu Múrinn má ætla að spyrill hafi eftirsvarandi svar á reiðum höndum: Ríkið á að rífa enn meira fé úr vösum þeirra sem ekki vinna umönnunar- og fræðslustörf svo þeir sem vinni slík störf geti hækkað í tekjum. Þetta er a.m.k. hin kunnugleg þula þeirra sem vilja að ríkisvaldið sé sem stærst og frekast.

Hin augljósa og raunverulega lausn er aftur á móti gjörólík. Vinstrimenn þurfa að læra að munur er á milli þess að ríkið fjármagni eitthvað og að ríkið veiti það. Ef íslenskir vinstrimenn munu einhvern tímann feta í fótspor skoðanabræðra sinna á meginlandi Evrópu og læra að skilja þarna á milli er jafnvel hætt við að þeir detti inn á lausn ofanrædds vandamáls, sem er vitaskuld einkavæðing umönnunar- og fræðslustofnana ríkisins.

Stjórnendur allra stofnana hafa eitt að markmiði þegar þeir mæta til vinnu: Að hámarka þjónustu, tryggja gæði og halda skjólstæðingum sínum sem ánægðustum fyrir sem minnst fé. Til að tryggja að stjórnendur fái svigrúm til að vinna sína vinnu þarf að veita þeim aðhald markaðarins og neytandans. Til að koma því áleiðis þarf að einkavæða.

Hins vegar er ekki þar með sagt að ríkið hætti að fjármagna þjónustuna. Það er önnur saga (og styttri).

Geir Ágústsson kl. 16:36

Eignarréttur og framtíðin

RSE, rannsóknarmiðstöð um samfélags- og efnahagsmál, stendur fyrir fundi um eignarrétt og framtíðina á morgun. Dagskrána má skoða á heimasíðu RSE.

Sævar Guðmundsson kl. 10:31

23. ágúst 2005

Af Ingibjörgu Hæstaréttardómara

Ingibjörg Benediktsdóttir er Hæstaréttardómari. Þann 2. júní 2005 kvað hún upp dóm yfir Árna Elvari Þórðarsyni nokkrum og er dómurinn reifaður svo á heimasíðu réttarins:

Á var gefið að sök að hafa ráðist inn á heimili A, ýtt honum upp við vegg og slegið hann nokkur hnefahögg í andlit og líkama. Talið var sannað að Á hefði veist að A umrætt sinn á þann hátt að varðaði við 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.[...]. Þá var talið sannað að Á hefði tekið farsíma A og slegið eign sinni á hann og með því gerst brotlegur við 245. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar var vísað til 77. gr. og hún hæfilega ákveðin 30 daga fangelsi [skilorðsbundið].

Ingibjörgu þykir s.s. hæfilegt refsing að lögum fyrir að ráðast inn á heimili manns, berja hann ítrekað með krepptum hnefa í andlitið og stela farsíma hans vera skilorðsbundinn 30 daga dómur.

Athyglisvert er að skoða dóm þessarar sömu Ingibjargar frá 13. febrúar 2003 yfir manni nokkrum sem ég kýs að kalla E, sbr. eftirfarandi reifun á heimasíðu réttarins:

E var sakfelldur fyrir að hafa reynt að flytja til Íslands um 30 kg af hassi sem ætlað var til sölu hérlendis í ágóðaskyni, en spænsk lögregluyfirvöld lögðu hald á fíkniefnin, sem voru falin í hurð og átti að senda ásamt öðrum hurðum sjóleiðis til Íslands. Var E dæmdur til að sæta fangelsi í 2 ár. Við ákvörðun refsingar E var höfð hliðsjón af því að um var að ræða tilraun til brots og að meðferð málsins tók alllangan tíma. Á hinn bóginn kom ekki til álita að skilorðsbinda refsinguna í ljósi einarðs ásetnings E og þess magns fíkniefna sem um var að ræða og ætlað var til söludreifingar.

Athyglisvert er að bera þessa tvo dóma Ingibjargar saman:

Í fyrra málinu voru brotin fullframin (t.d. hnefahöggin í andlitið) en í síðara málinu var um að ræða tilraun til að fremja brot, (þ.e. ekkert var flutt inn til landsins).

Í fyrra málinu fær hinn brotlegi 24 sinnum styttri fangelsisdóm (30 daga) en sá sem gerði tilraun til brots í seinna málinu (2 ár).

Í fyrra málinu var um að ræða ólögmætt ofbeldi (frelsisskerðing fórnarlambs) en í síðara málinu ólöglegan innflutning (ekkert fórnarlamb)

Í fyrra málinu var hinn styttri fangelsisdómur skilorðsbundinn (óveruleg frelsisskerðing) en sá sem fékk lengri dóminn þurfti að sitja í fangelsi (veruleg frelsisskerðing).

Í fyrra málinu voru ekki neinir refsilækkandi þættir fyrir hendi. Í seinna málinu voru refsilækkandi ástæður fyrir hendi, þ.e. að einungis var um tilraun að ræða og dráttur á rannsókn málsins.

Í ljósi þessa samanburðar væri fróðlegt að þiggja ráð frá Ingibjörgu Hæstaréttardómara um hvernig skynsamlegast sé að bregðast við ef maður lendir í þeirri stöðu að reyna að flytja eitthvað efni á milli landa (sem ekki skaðar neinn nema hann noti það beinlínis gegn sjálfum sér, en er ólöglegt) og maður hefur tækifæri til að komast hjá uppljóstrun flutnings efnisins yfir landamæri með því að gefa einhverjum líklegum uppljóstrara nokkur hnefahögg í andlitið og taka af honum farsímann svo hann geti ekki hringt á lögregluna.

Oddgeir Einarsson kl. 21:51

20. ágúst 2005

Af leigubílum

Lítið fór fyrir þeirri frétt að „leigubílataxtinn“ hefði nýverið hækkað um 8%. Í fyrstu hljómar þetta eins og illræmt verðsamráð hafi átt sér stað meðal leigubílstjóra. Þingmönnum, sem mörgum hverjum er annt um að vernda samkeppnina í atvinnulífinu með lögum og refsingum, telja hins vegar að leigubílaakstur sé atvinnugrein sem sé svo einstök að kostir frjálsrar samkeppni, lægra verð og betri þjónusta, eigi ekki að fá að njóta sín þar. Þessi afstaða löggjafans birtist í lögum um leigubifreiðar nr. 134/2001. Samkvæmt lögunum má takmarka fjölda starfandi leigubílstjóra á tilteknu svæði. Beint orsakasamband er á milli þessara fjöldatakmarkanna og ótalmargra kveftilfella og annarra óþæginda sem klukkustunda langar biðir eftir leigubíl í frosthörku hafa skapað landsmönnum í gegn um árin.

Líklega eru rökin fyrir takmörkununum réttlætt með skírskotum til hagsmuna neytenda (farþega). Jafnvel þótt við ímyndum okkur að eðlilegt sé að banna fólki að keyra hvert annað gegn gjaldi ef það uppfyllir ekki tiltekin skilyrði er alveg ónauðsynlegt til verndar farþegum að takmarka fjölda þeirra sem geta fengið leyfin.

Eftir stendur að eina ástæðan fyrir því að fjöldatakmarkanir eru leyfðar í lögum og þær ekki afnumdar er að þingmenn séu sammála um að neytendur skuli ekki fá að njóta þeirra kosta sem samkeppni hefur skilað þeim á öðrum sviðum. Nýjungar, verðtilboð, aukin gæði og fjölbreytni eru látnar víkja til þess að þeir sem ákveði að leggja fyrir sig leigubílaakstur þurfi ekki að vera vakandi fyrir samkeppninni eins og aðrir sem stunda viðskipti.

Þessi pistill myndi aldrei enda ef öllum gagnrýnisverðum atriðum laga og reglugerða um leigubíla yrðu gerð skil. Að lokum er því rétt að benda á eitt óskiljanlegt ákvæði í reglugerð með stoð í leigubílalögunum:

Vegagerðinni er heimilt að leyfa eftirlifandi maka leyfishafa að nýta atvinnuleyfi hans í allt að þrjú ár eftir andlát leyfishafa. Eftirlifandi sambýlismaður eða sambýliskona skoðast sem eftirlifandi maki hafi sambúðin staðið yfir í að minnsta kosti tvö ár samfleytt samkvæmt þjóðskrá.
Þegar maki er ekki til staðar er dánarbúi leyfishafa heimilt að nýta atvinnuleyfi hans í allt að þrjá mánuði eftir andlát leyfishafa en þó ekki eftir lok búskipta. Viðkomandi bifreiðastöð er skylt að tilkynna um andlát leyfishafa til Vegagerðarinnar.

Ég verð að játa mig sigraðan, í vitsmunalegu tilliti, fyrir þeim sem datt þetta síðastnefnda í hug og þeim sem ákváðu að styðja þetta. Ég skil ekki bofs í þessu. Næst þegar ég sé þingmann í leigubílaröð, kannski fussandi og sveiandi yfir að verð á einhverju hafi hækkað um 8% vegna ólögmæts samráðs, þá ætla ég að biðja hann að útskýra rökin fyrir leigubílalöggjöfinni, sem hann hefur ekki lagt til að verði breytt.

Oddgeir Einarsson kl. 19:29

18. ágúst 2005

Afnema ber öll lög um trúarbrögð og fjölskylduform

Á Íslandi ríkir trúfrelsi. Þess vegna væri fráleitt að ríkisvaldið skipti sé að efnisinntaki tiltekinna trúarbragða. Ef tiltekið trúfélag byggir á þeirri trú að samband karls og konu sé einstakt og heilagt umfram sambönd fólks af sama kyni er það mál þess fólks sem slíku trúir, safnaðarmeðlimanna, enda felst ekki í slíkri trú ofbeldi gagnvart neinum sem öðru trúir.

Sama gildir ef í trúarbrögðunum felst að sambönd samkynhneigðs fólk njóti blessunar í formivígsluathafnar. Ríkinu kemur það auðvitað ekkert við.

Ríkið skiptir sér þó af trúarbrögðunum með því að veita gagnkynhneigðum einstaklingum, sem hafa látið forstöðumann trúfélags síns vígja sig, ákveðna réttarstöðu að lögum, umfram samkynhneigða einstaklinga sem jafnvel hafa látið vígja sig hjá sama trúfélaginu. Þessi réttarstaða sem hinum gagnkynhneigðu er veitt varðar trúarbrögð afar lítið og felast m.a. í skattalegu hagræði hjóna.

Þannig er það mat ríkisins að trúarbrögð sem byggja á sambandi karls og konu séu æðri trúarbrögðum þar sem ekki er gert upp á milli sambanda á grundvelli kynferðis eða kynhneigðar aðilanna. Að mati ríkisins er rétt að gera einstaklingum ólíkra trúarbragða mishátt yfir höfði eftir afstöðu trúarbragðanna til sambands samkynhneigðra einstaklinga.

Hið rétta er auðvitað að allir einstaklingar eiga að vera jafnir fyrir lögunum óháð trúarbrögðum eða fjölskylduformi. Þess vegna á að afnema öll lög um trúarbrögð og fjölskylduform. Eftir stæði fullkomið frelsi og jafnrétti í þessum efnum. Einfalt og réttlátt.

Oddgeir Einarsson kl. 17:15

17. ágúst 2005

Hugmyndafræði R-listans sáluga

Loksins hefur vinstrimaður skrifað setningu þar sem orðin R-listinn og hugmyndafræði koma bæði fram:

Það ætti því ekki að koma neinum á óvart að félagsfundur Vg neyddist til að hafna [tillögu Samfylkingar um skiptingu sæta á R-listanum milli flokka] og bjóða fram undir eigin nafni, enda braut hún gegn grundvallaratriðum í hugmyndafræðinni á bak við R-listann. (#)

Þetta hefur verið langþráð setning í fjölda ára hjá þeim sem ekki hafa séð sér fært að kjósa eitthvað bara til að kjósa ekki Sjálfstæðisflokkinn í Reykjavík. Nú er biðinni loksins lokið.

Geir Ágústsson kl. 10:56

16. ágúst 2005

Fall Sovétríkjanna til góðs eða ills?

Sovétríkin hafa oftar en ekki verið notuð sem rök fyrir hvers konar málflutningi. Bæði hægri- og vinstrimenn horfa á þetta fyrrum heimsveldi sem einhvers konar dæmi um klúður andstæðu stefnunnar.

Í Rússlandi er almenningur almennt á þeirri skoðun að ástandið hafi verið mun betra áður en frelsisvæðingin átti sér stað. Margir í hinum fyrrverandi ríkjum heimsveldisins eru sammála þessu en þó má finna þjóðir sem eru frelsinu fegnar. En hvers vegna ríkir þessi óánægja?

Það ætti að vera nóg að taka dæmi úr fréttum Bylgunnar þann 16. ágúst þar sem kemur fram að: „Rússneskir karlmenn eiga stysta ævi allra karlmanna í Evrópu og er sláandi hve ævi þeirra hefur styst eftir fall Sovétríkjanna.“
„Meðalaldur rússneskra karlmanna er 58,8 ár og hefur styst um fimm ár síðan Sovétríkin liðuðust í sundur og milljónir manna urðu að fátæklingum í einu vetfangi þegar sparifé þeirra hvarf eins og dögg fyrir sólu.“

„Rússar eiga fleiri djöfla að draga. Af hverjum þúsund börnum sem fæðast þar ná tólf ekki eins árs aldri. Það er fimm sinnum hærri dánartíðni en á Íslandi. Fátækt er einnig stórkostlegt vandamál í Rússlandi og kannski ekki að furða þar sem eftirlaunaþegar voru strax árið 2000 orðnir fleiri en börn og vinnandi fólk í landinu. Einn af hverjum fjórum Rússum lifir undir fátækramörkum.“

Ekki hljómar þetta vel í eyrum fólks og auðvelt er að komast að þeirri niðurstöðu að fall Sovétríkjanna hafi verið hið versta mál og lausnin gæti hugsanlega falist í upptöku gamla fyrirkomulagsins. Þegar málið er skoðað betur koma hins vegar tvær hugsanlegar skýringar í ljós.

Skýring vinstrimanna er þessi: Sovétríkin voru stórveldi, gamla fyrirkomulagið hafði sína galla en fólk hafði þó aðgang að húsnæði, mat og félagsþjónustu. Margir höfðu það mjög gott. Frá því frelsið fór að ryðja sér til rúms þá hefur allt farið niður á veg. Spilltir kapítalistar lifa í vellystingum á stolnu fé á meðan almúgin lifir í ánauð. Þetta sýnir að hægri stefnan virkar ekki, besta kerfið er félagsþjónustukerfið sem viðgengst á norðurlöndum.

Skýring hægrimanna er þessi: Sovétríkin voru tálsýn, engin innistæða var fyrir þeirri takmörkuðu þjónustu sem almúgin átti rétt á og aðeins var tímaspursmál þar til ekki væri hægt að halda leiknum áfram lengur. Nú þegar hafa mörg fyrirverandi ríki náð gríðarlegum árangri en Rússland hefur ekki gengið nógu langt í átt frelsis til þess að ná árangri. Það mun líka taka allt upp í 40 ár að rétta úr kútnum eftir áratuga setu félagshyggjumanna í ríkisstjórn.

Ekki ætla ég að dæma hvor skýringin á við rök að styðjast en þeir sem eru enn að ákveða sig ættu að skoða þessar upplýsingar:
(Economic Freedom of the World - 2003 Annual Report.)http://www.freetheworld.com/release.html

Samkvæmt vísitölunni þá er Hong Kong það land þar sem ríkir mest atvinnufrelsi í heiminum í dag og fær 8,6 í einkunn, Singapore er í öðru sæti með 8,5 og Bandaríkin í því þriðja með 8,3. Næstu lönd á eftir eru Nýja Sjáland, Bretland með 8,2 og Kanada með 8,1. Svo koma þrjú lönd sem öll eru með 8, það eru Ástralía, Írland og Sviss. Síðasta landið á topp tíu er Holland með 7,8. Ísland vermir 13 sætið ásamt Danmörku og Austurríki.

Það er mjög algengt að fyrrverandi ríki Sovétríkjanna fái lágt fyrir réttaröryggi og verndun eignarréttsins líkt og Rússland með 3,8 og Úkraína með 4,2. Þrátt fyrir það hafa sum lönd bætt verulegu úr því líkt og Slóvenía sem er í 73 sæti í Frelsisvísitölunni og með 7 í einkunn fyrir þann lið. Það er mikil fylgni milli þess að lönd fái lágt fyrir þennan þátt og svo einnig lágt fyrir reglugerðir varðandi lán, vinnumarkað og viðskipti. Lykilatriðið í þessu er það að ef réttaröryggi er ekki tryggt þá munu þjóðir ekki ná að laða til sín fjármagn og hvati í viðskiptalífinu verður takmarkaður.

Vísitala mannlegra framfara (e. Human Development Index) var sett saman meðal annars til þess að stuðla að löngu og heilbrigðu lífi fólks, aukinni menntun og betri lífsgæðum.
Í vísitölunni eru mældir þættir á borð við lífslíkur við fæðingu, læsi, menntunarstig og landsframleiðslu. Allt verða þetta að teljast vera verðug markmið þróaðra þjóða. Ef sextán efstu þjóðirnar í vísitölu mannlegra framfara eru metnar út frá atvinnufrelsi þá má sjá að þær tilheyra allar efstu sextán þjóðunum í Frelsisvísitölunni nema fjórar. Þessar fjórar sem eftir sitja eru þó allar í efsta landaflokknum í Frelsisvísitölunni. Því er tengingin milli mannlegra framfara og atvinnufrelsis nokkuð skýr. Því meira atvinnufrelsi því meiri framfarir í mannlegri þróun.

Líkt og einkavæðing leiðir til hærri einkunnar í Frelsisvísitölunni fyrir umsvif hins opinbera þá leiðir alþjóðavæðing til hærri einkunnar fyrir frelsi í utanríkisviðskiptum. Alþjóðvæðingarferlið sjálft er þó ekki samanburðarhæft við niðurstöður Frelsisvísitölunnar þar sem þær þjóðir sem fá hátt í Frelsisvísitölunni hafa nú þegar alþjóðavæðst að miklu leiti. Það ætti í sjálfu sér að vera markmið þjóða sem vilja auka atvinnufrelsi að taka virkan þátt í alþjóðavæðingunni. Þetta hafa Rússar líklega misskilið. Eða eru menn almennt spenntir fyrir því að fjárfesta í Rússlandi við núverandi aðstæður?

Ágúst Bjarnason kl. 14:33

Höldum-völdum samstarfi slitið

R-listinn sundraðist á fundi vinstrimanna í gærkvöldi. Ekki tókst að ná samkomulagi um hver fengi hve mörg embætti, hverjir fengju stjórnarmennsku hvaða borgarfyrirtækja og hverjir rækju lestina. Samstarf sem frá upphafi byggðist á því að halda völdum hefur nú mætt óumflýjanlegum örlögum sínum. Stefnur og málefni voru aldrei rædd enda er það óþarfi þegar hvorugt er til staðar innan hóps.

Sundrung R-listans eru góðar fréttir fyrir Reykvíkinga. Sundraðir vinstriflokkar án leiðtoga sem getur kæft alla innri mótstöðu mega sín lítils í borgarmálapólitíkinni. Þetta ryður brautina fyrir öllu skynsamari stjórnarhætti í Reykjavík. Helstu verkefni borgaryfirvalda liggja í því að greiða niður skuldir, fækka sköttum og lækka, losa borgina frá rekstri þjónustu- og veitufyrirtækja, losa borgina frá beinum afskiptum af rekstri grunnskólanna, örva hraðari uppbyggingu húsnæðis með hjálp markaðsaflanna og fækka borgarstarfsmönnum um heilan helling svo þeir geti reynt fyrir sér á hinum frjálsa markaði í miðju uppgangstímabili hagvaxtar og bullandi atvinnu.

Spennandi tímar eru í vændum. Vonandi tekst að gera gott úr þeim.

Geir Ágústsson kl. 07:02

12. ágúst 2005

Jafnræðishugtak Vinstri grænna

Vinstri grænir halda uppteknum hætti í rangtúlkun sinni á hugtakinu jafnræði; Að allir beri jafnt úr býtum óháð því sem þeir afla sér. Á þetta jafnt við um verðmæti sem aflað er með vinnu og sæti borgarfulltrúa sem aflað er með atkvæðum.

Oddgeir Einarsson kl. 09:17

11. ágúst 2005

RÚV af (auglýsinga)markaði

Ágúst Ólafur Ágústsson, alþingismaður frá Samfylkingunni, ritaði fyrir skömmu áhugaverða grein um RÚV og stöðu RÚV á auglýsingamarkaði. Nokkrar tilvitnanir eru nú við hæfi:

Tilvist RÚV á auglýsingamarkaði birtist í rekstrarerfiðleikum annarra fjölmiðla og dregur mátt úr metnaðarfullri dagskrárgerð annnarra fjölmiðla. Hin öfluga staða RÚV á auglýsingamarkaðinum kemur einnig í veg fyrir að nýir aðilar komist inn á markaðinn.

Ríkisútvarpið er ekki aðeins með ráðandi stöðu á auglýsingamarkaðinum heldur fær það að auki 2,2 milljarða með skyldubundnum afnotagjöldum og auk þess stórfé úr ríkissjóði en tap á rekstri RÚV árin 2001 og 2002, var yfir 500 milljónir króna sem skattborgarar greiða.

Auglýsingamarkaðurinn er samkeppnismarkaður. Það eru engin öryggis-, menningar- eða lýðræðisleg rök fyrir því að RÚV sé ráðandi aðili á auglýsingamarkaði.

Ríkisvaldið hefur verið að fara út af samkeppnismarkaði í mörgum atvinnugreinum og það er vel. Það er því tímaskekkja og beinlínis hættulegt fjölbreyttu úrvali fjölmiðla að ríkið þrengi að öðrum frjálsum fjölmiðlum með þátttöku sinni á auglýsingamarkaði eins og það gerir nú.

Undir allt þetta getur undirritaður tekið og rúmlega það. Ríkisvaldið á ekkert erindi á auglýsingamarkað eða nokkurn annan markað ef því er að skipta. En þrátt fyrir annars prýðilegar ábendingar hjá Ágústi eru nokkur atriði sem má gera athugasemdir við í grein hans. Ágúst segir t.d. á einum stað:

Samfylkingin talar ekki fyrir því að ríkisfjölmiðillinn eigi ekki rétt á sér, þvert á móti. Það eru sérstök rök fyrir tilvist ríkisfjölmiðils á fjölmiðlamarkaði, eins og öryggis- og fræðslu- og lýðræðishlutverk ríkisfjölmiðilsins.

Skömmu áður hafði Ágúst réttilega bent á að árlega fái RÚV „stórfé úr ríkissjóði en tap á rekstri RÚV árin 2001 og 2002, var yfir 500 milljónir króna sem skattborgarar greiða“. Hvernig ætlar Ágúst og félagar hans í Samfylkingunni að keyra saman áframhaldandi rekstur RÚV og fjarveru RÚV frá auglýsingamarkaði? Ágúst nefnir hvorki að til þess þurfi stórfellda endurskipulagningu RÚV þannig að rekstur stofnunarinnar sé a.m.k. á núllinu eftir innheimtu skylduáskriftargjaldanna né að RÚV þurfi einfaldlega að minnka umsvif sín, t.d. með því að selja frá sér rekstur Rásar 2 eða Sjónvarpsins.

Hugsanlegt er að Ágúst skýri mál sitt nánar við seinna tækifæri (nema hann hafi þegar gert það að undirrituðum ókunnugu), en hugmyndir hans duga hálfa leið og líklega er undir okkur hinum komið að brúa bilið. Niðurstaðan hlýtur samt að vera augljós, og ríkisrekinn fjölmiðill hlýtur fyrr eða síðar að hverfa af markaði með einum eða öðrum hætti, að stóru eða öllu leyti.

Geir Ágústsson kl. 15:00

10. ágúst 2005

Clint Eastwood

Leikarinn og leikstjórinn Clint Eastwood er á Íslandi. Fleiri þekkja til afreka hans á hvíta tjaldinu en stjórnmálaskoðanna hans, en maðurinn er mikill frjálshyggjumaður. Þó fjöldi eða frægð frjálshyggjumanna í heiminum hafi vitanlega ekkert með réttmæti stjórnmálastefnunnar að gera er vert að hafa Clint Eastwood í huga næst þegar einhver reynir að bregða þeirri mynd upp að frjálshyggjumenn séu allt veruleikafirrtir pabbastrákar. Varla þarf þó að taka fram að eiginleikar þeirra sem aðhyllast stefnuna eru heldur ekki rök með eða á móti stefnunni.

Oddgeir Einarsson kl. 11:23

Valdastólar keyptir fyrir pening borgarbúa

Grundvallarbreytingar á skipulagi á æðstu stöðum valdkerfis Reykjavíkurborgar kunna að vera í vændum. R-listamenn ræða nú um að koma á embætti tveggja varaborgarstjóra og borgarmálaráðs. Líklega brýn þörf á þessu fyrst þessar hugmyndir koma strax eftir aðeins 11 ára valdatíð listans. Það þarf auðvitað ekkert að spyrja hverjir borga brúsann. Same shit - different day.

Oddgeir Einarsson kl. 08:58

9. ágúst 2005

Skattur á matvæli: Ríkisrekinn megrunarkúr?

Vægast sagt furðuleg frétt liggur nú á vefnum Vísir.is. Í henni skiptast Pétur H. Blöndal, alþingismaður, og framkvæmdastjóri Samtaka verslunar og þjónustu á að draga úr kostum þess að helminga neðra virðisaukaskattþrepið sem umfram allt kæmi til með að leiða til lækkunar á matvælaverði. Fyrirslátturinn er af mörgu tagi:

Mér finnst það mjög einkennilegt að á sama tíma og verið er að ræða um offituvandamál hér á landi, þá standi jafnvel til að lækka neðra þrep virðisaukaskatts sem einkum leggst á matvæli. Íslenskar landbúnaðarvörur eru í þessum flokki og þær eru mjög fituríkar.

Ef neðra þrepið yrði lækkað um helming og niður í sjö prósent eins og rætt hefur verið um, eykst líka hvatningin til að svíkja undan skatti því munurinn á sjö prósentunum og svo tuttugu og fjórum og hálfu prósenti er orðinn mjög mikill.

Við værum hins vegar ekki mjög hrifnir af því að lækka þennan skatt um helming eins og rætt hefur verið um því þá er komið allt of breitt bil á milli skattþrepa.

Auðvitað er ekki allt á þessum neikvæðu nótum og t.a.m. réttilega nefnt að vörugjöld á matvæli eru einnig skattur sem mætti afnema, en engu að síður er dapurlegt að sjá svona ummæli.

Í fyrsta lagi er það ekki hlutverk hins opinbera að beita skattlagningu til neyslustýringar, eða nokkru öðru tæki ef því er að skipta. Í Bandaríkjunum hefur megrunaræði yfirvalda verið nefnt sem orsakavaldur í mikilli útbreiðslu átröskunarsjúkdómsins meðal sífellt yngri barna, og taugaveiklun þarlendra yfirvalda er jafnvel byrjuð að leiða til margvíslegra árása á friðhelgi einkalífsins. Viljum við eitthvað í námunda við slíkt í nafni heilsuverndar? Ef ríkið hefur áhyggjur af útgjöldum til heilbrigðismála vegna offitu væri því nær að gera einstaklinga meira fjárhagslega ábyrga gagnvart umgengni við eigin líkama, og að sjálfsögðu í skiptum fyrir skattalækkanir.

Hið mikla bil sem myndi verða til við helmingun neðra virðisaukaskattþrepsins ætti heldur ekki að verða vandamál ef hitt þrepið yrði einfaldlega lækkað til jafns. Engin sérstök rök mæla gegn því, og ef hinn síþrútnandi ríkissjóður getur ekki séð af neyslusköttum í nafni neyslustýringar þá er eitthvað mikið að.

Einstaklingar eiga af réttlætisástæðum að fá að halda í þær tekjur sem þeir afla sér. Skerðingu mætti rökstyðja með fjárþörf hins opinbera vegna reksturs stofnana sem vernda lög og rétt og kannski eitthvað meira. Ef skattar eru aftur á móti orðnir að tæki til að passa upp á að fólk eyði ekki of stórum hluta launa sinna er klárt að foreldrahneigðir stjórnmálamanna eru komnar langt úr fyrir öll velsæmismörk.

Geir Ágústsson kl. 09:02

7. ágúst 2005

Ógeðfellt

Launaþróun landsmanna er áberandi í umræðunni núna í kjölfar birtingar á álagningaskrárinnar frá skattinum. Vissulega er það að mörgu leyti ógeðfellt að hægt sé að fara með þessum hætti inn á persónulega hagi hvers og eins og dapurlegt að það sé manns gaman að velta sér upp úr tekjum eða tekjuleysi náungans.

Ofangreind ummæli lét Björgvin G. Sigurðsson, þingmaður Samfylkingarinnar, falla á heimasíðu sinni www.bjorgvin.is 4. ágúst 2005. Ég er honum hjartanlega sammála og fagna því sérstaklega að vinstrimaður skuli viðurkenna að það ekki eðlilegt að ríkisvaldið hengi viðkvæmar persónuupplýsingar misviðkvæmra einstaklinga upp á vegg öðrum til sýnis.

En Adam var ekki lengi í Paradís. Strax á eftir hneykslan sinni á meðferð persónuupplýsinganna verður Björvin andsetinn af Ragnari Reykás, sbr. eftirfarandi ummæli:

En því miður er það nauðsynlegt að upplýsingar um tekjur og gjöld liggi fyrir með þessum hætti. Gagnsæi um almenn kjör og launabil í þjóðfélaginu liggja til grundvallar þeirri samfélagssátt sem við búum við og byggjum samfélagið á. Án sæmilegrar sáttar um fyrirkomulagið væri samfélagið í uppnámi og illvíg átök á milli stétta og hópa gegnumgangandi

Þið verðið að afsaka hreinskilnina en þessi tilraun Björgvins til réttlætingar persónuupplýsinganna er óskiljanleg orðafroða. Samfélagið færi auðvitað ekki á höfuðið í „illvígum átökum“ ef fólk fengi að ráða hvort aðrir en það væru með puttana í launaumslaginu þeirra. Þessi „samfélagssátt sem við búum við“ er hrein ímyndun hjá Björgvini. Það eru aldrei allir sáttir sama hversu oft Björgvin vitnar til orðsins „ég“ í fleirtölu. Ætlar Björgvin að segja að það sé sátt um það fyrirkomulag „sem við búum við“ að fólk geti fyrir tilstuðlan ríkisins hnýst í einkamál annarra?

Jafnvel þó einhver vitglóra væri blaðrinu um „samfélagssáttina“ og að heimsfriður standi og falli með „gagnsæi um almenn kjör og launabil í þjóðfélaginu“ væri birting álagningarskráa skattsins ekki réttlætanleg. Ástæðan er sú að sífellt er verið að rannsaka almenn kjör og launabil í landinu án fulltingis þessarra skráa frá skattinum. Aðrar aðferðir eru nefnilega nákvæmari til að kanna þessa hluti. Það er heldur ekki ætlunin með slíkum rannsóknum að birta persónugreinanlegar upplýsingar. Ef Björgvin vill endilega, af mér ókunnum hvötum, að notaðar upplýsingar úr álagningarskrám til að kanna þessa hluti ætti hann að beita sér fyrir því að upplýsingarnar yrðu birtar á ópersónugreinanlegan hátt. Allavega ef hann meinar eitthvað með því sem hann kallar „ógeðfellt“ í grein sinni.

Oddgeir Einarsson kl. 18:01

5. ágúst 2005

The Lost Liberty Hotel

Hæstiréttur Bandaríkjanna úrskurðaði í júní að þarlendum borgaryfirvöldum væri heimilt að taka af einstaklingi land og afhenda öðrum, ef eignin skilar hinu opinbera meiri tekjur í höndum nýja eigandans.

Frelsissinnaðir einstaklingar svöruðu þessari grófu árás á eignarréttinn með því að fara fram á stuðst verði við úrskurðinn við upptöku lands af einum hæstarréttardómaranna sem studdi úrskurðinn. Í stað íbúðarhúsnæðis hans skuli byggt hótel sem jafnframt sé safn tileinkað ósigrum frelsis.

Valur Einarsson kl. 09:21

Jafnrétti

Hvað er málið? Hvernig er hægt að mismuna ákveðnum hópi bara af því að einstaklingar innan hans fella hugi með fólki af sama kyni.

Dæmi um þetta er bann við því að samkynhneigðir frumætleiði börn frá útlöndum. Jafnvel þótt haldbærar rannsóknir lægju fyrir um að uppeldi hjá samkynhneigðum væri eitthvað verra (ef við ímyndum að til sé eitthvað algilt mat á því) en hjá gagnkynhneigðum væri afar vafasamt að neita þeim öllum um að fá að ættleiða börn. Þá væri mun eðlilegra að beita þessu fullkomna mati á vondu og góðu uppeldi á alla.

En það liggja ekki einu sinni fyrir neinar rannsóknir um verra uppeldi samkynhneigðra. Þvert á móti benda rannsóknir (hversu mikið sem hægt er að rannsaka þetta atriði)til annars.

Eftir stendur að meirihluti Alþingis hefur staðið á móti hommum og lesbíum í áraraðir, án þess að fyrir því séu gild rök, sjálfum sér til minnkunar.

Sannir frjálshyggjumenn vilja jafnrétti. Barátta samkynhneigðra er jafnréttisbarátta ólíkt t.d. baráttu sumra feminista fyrir réttindaskerðingu karlmanna til að tryggja einstökum konum ákveðnar stöður í samfélaginu. Það eina sem samkynhneigðir hafa beðið um er að fá sömu tækifæri og spila eftir sömu leikreglum og aðrir. Í sannri jafnréttisbaráttu er ekki þolandi að það taki einhvern tíma að ná jafnréttinu. Allt annað en strax er óþolandi.

Oddgeir Einarsson kl. 08:33

4. ágúst 2005

Lærdómur frá Litháen

Ég var að koma úr fríinu í Litháen. Sem betur fer var margt ólíkt því sem ég er vanur á Íslandi. Meðal annars rak ég eyrun í það að lettneska júróvisjonlagið var mjög vinsælt. Fyrir þá sem ekki muna þá voru þetta þrír ungir drengir sem sátu á stól og sungu um að eitthvað stríð væri ekki búið (The war is not over).

Þetta minnti mig á þegar stórstjarnan okkar hún Selma Björnsdóttir lýsti „skrípaleiknum“ í kring um það þegar Ísland komst ekki áfram í undankeppninni. Íslenski hópurinn fór víst bara að hlæja þegar hann áttaði sig á því að lettnesku strákarnir hefðu komist áfram en ekki hann. Svo fjarstæðukennt var þetta allt saman.

Það er e.t.v. skiljanlegt að Íslendingar verði furðu lostnir þegar þeir reka sig á þann raunveruleika að smekkur allra manna er ekki eins heldur breytilegur. Það sem einum þykir gott þykir öðrum vont. Það sem mörgum í einu landi líkar vel ofbýður flestum í öðru landi.

Ekki gera allir sér grein fyrir þessu. Það er sorgleg staðreynd að sumir vilja þröngva sínum smekk upp á annað fólk. Þessum einstaklingum hefur tekist að fá ríkisvaldið í lið með sér til að upphefðja eigin smekk á kostnað smekks annarra. Aðeins tvö af óteljandi dæmum um þetta er sinfónían og Þjóðleikhúsið.

Já, þetta er einmitt á kostnað annarra og ekki bara í peningum talið. Í hvert skipti sem listamaður (eða listastofnun) fær fé til sinnar starfsemi er svigrúm annarra þrengt til að bjóða upp á sína list (t.d. af því að hægt er að niðurgreiða efnið með peningunum frá ríkinu).

Ég bið fólk að hafa þetta í huga næst þegar það heimtar peninga í eitthvað sem því líkar. Það þarf ekki að vera að smekkur þinn sé algildur. Þetta veit Selma, a.m.k. núna.

Oddgeir Einarsson kl. 08:44

Launahnýsnistefnan þarf að víkja

Katrín Jakobsdóttir skrifar í grein á Múrnum:

Launaleyndarstefnan hefur oft verið gagnrýnd hér á Múrnum enda er hún til þess fallin að auka samningsstöðu atvinnurekenda gagnvart starfsmönnum. Þá ýtir hún undir að fólki sé mismunað fólki í launum, t.a.m. út frá kynferði. Konum á vinnumarkaði er blákalt sagt að þær séu jafnvel með hæstu launin í fyrirtækinu þegar þær gera eins og þeim hefur verið sagt að gera og sækja um launahækkun. Á sama tíma eru karlkyns starfsbræður þeirra með mun hærri laun en það geta þær ekki vitað enda launaleynd yfirleitt ríkjandi í einkafyrirtækjum. Álagning landsmanna gefur hins vegar einhverjar vísbendingar um hvað þeir eru með í laun og eykur þannig gagnsæi í launakerfinu.

Við þessa skelfingarmynd af samfélaginu má gera nokkrar athugasemdir.

Greinarhöfundur segir:

[Launaleyndarstefnan er] til þess fallin að auka samningsstöðu atvinnurekenda gagnvart starfsmönnum.

Væntanlega er átt við að launaleynd bæti samningsstöðu atvinnurekanda en ekki er hægt að sjá að slíkt eigi við rök að styðjast. Fæstir renna alveg blint í sjóinn með laun áður en farið er í atvinnu- eða launaviðtal, og yfirleitt er lítill vandi að spurjast fyrir án milligöngu hins opinbera til að fá hugmynd um hvaða laun er hægt að biðja um fyrir tiltekið starf. Verkfræðingar, til að mynda, geta nálgast launakönnun sem Stéttafélag verkfræðinga tekur saman tvisvar á ári og þannig borið saman sín laun við það sem gengur og gerist á markaðnum án þess að troða nefinu ofan í launaumslag nágrannans. Samningsstaða atvinnurekanda er bundin af framboði og eftirspurn, rétt eins og verð á gallabuxum í Sautján. Skelfilegra og meira er vald hans ekki.

Þá ýtir [launaleyndarstefnan] undir að fólki sé mismunað fólki í launum, t.a.m. út frá kynferði. Konum á vinnumarkaði er blákalt sagt að þær séu jafnvel með hæstu launin í fyrirtækinu þegar þær gera eins og þeim hefur verið sagt að gera og sækja um launahækkun. Á sama tíma eru karlkyns starfsbræður þeirra með mun hærri laun en það geta þær ekki vitað enda launaleynd yfirleitt ríkjandi í einkafyrirtækjum.

Hvaða launaleyndarstefnu er verið að tala um? Árlega birtingu skattstjóranna á áætluðum tekjum allra skattgreiðandi Íslendinga, eða hvað? Ekki skilur undirritaður hvernig greinarhöfundur getur varið núverandi kerfi birtinga á áætluðum tekjum og samhliða því fullyrt að einkafyrirtæki geti leynt launum starfsmanna sinna gagnvart umheiminum.

Samsæriskenningin um kúgun kvenna er einnig þekkt þula sem erfitt hefur reynst að staðfesta, nema auðvitað með því að fella út þætti eins og menntun, vinnutíma, vilja mismunandi einstaklinga af báðum kynjum til að sækja frama umfram fjölskyldu, og annað af því tagi. Fullyrt er að atvinnurekendur borgi konum minna en karlmönnum sem vinna sömu störf, en sjaldan fylgir með útskýring á því hvers vegna atvinnurekendur á hörðum samkeppnismarkaði hafi þá ekki nýtt sér þessa ódýru auðlind hæfs starfsfólks, konur, meira en nú er. Hafa atvinnurekendur meiri áhuga á að svindla á konum en að auka hagnað fyrirtækja sinna? Gaman væri að heyra þá fullyrðingu setta fram í fúlustu alvöru.

Álagning landsmanna gefur hins vegar einhverjar vísbendingar um hvað þeir eru með í laun og eykur þannig gagnsæi í launakerfinu.

Ekki er að sjá að þessi fullyrðing eigi við rök að styðjast. Ef núverandi kerfi birtinga á áætluðum tekjum dugir ekki til að svala forvitni þeirra sem vilja vera með nefið ofan í hvers manns koppi þá dugir líklega ekkert minna en lögþvinguð birtingarskylda á öllum launum allra með tekjur. Gagnsæið svokallaða felst í því að mönnum er slegið upp á forsíðum dagblaða án þess að geta rönd við reist og þá jafnan undir fyrirsögnum sem innihalda rangar launatölur. Gagnsæið er í besta falli blekkingarleikur og tilraun til að spana upp öfund og reiði í samfélaginu og tímasetning skattstjóra hentar ágætlega til að skapa afrekum sínum mikið pláss í gúrkutíð fjölmiðla.

Fylgjendur launahnýsnistefnunnar mega gjarnan svara eftirfarandi spurningum fyrir þá sem hafa efasemdir um nytsemi og réttmæti þess að gera áætlaðar launatölur að æsifréttum fyrir þá reiðu, kúguðu og undirborguðu:

Er birting áætlaðra tekna til þess fallin að minnka skattsvik og er hægt að sýna fram á það?
Eru falskar ábendingar öfundsjúkra nágranna til skattstjóra ekki á einhvern hátt að draga úr mætti skattayfirvalda til að hafa upp á skattsvikurum þar sem öllu sterkari grundsemdir um skattsvik en nýr bíll finnast?
Eru fleiri að nýta sér tölur skattstjóra um áætlaðar tekjur til að undirbúa sig fyrir launaviðtöl en þeir sem spurjast fyrir um laun án ríkisins sem milliliðs?
Er nytsemin af birtingu áætlaðra tekna, hvort sem hún er mikil eða lítil, veigameiri en frelsi fólks til að ákveða sjálft hvort það gefur út laun sín eða ekki?

Geir Ágústsson kl. 07:29

2. ágúst 2005

Nokkur orð um frjálshyggju

Múrinn birti nýlega pistil um frjálshyggju sem, eins og von er á þegar um pistla Múrsins er að ræða, finnur hugmyndafræðinni allt til foráttu. Sjálfsagt er að svara fyrir eitthvað af fullyrðingum höfundar þótt ekki verði lagt í krufningu setningu fyrir setningu.

Greinarhöfundur segir:

Samkvæmt hugmyndafræði [frjálshyggjumanna] felst ákveðin skerðing á frelsi einstaklings í því að ríkið veiti öllum jafnan aðgang að grundvallarréttindum óháð efnahag. Frelsi frjálshyggjunnar aftur á móti felst í því að einstaklingur ráði því sjálfur hvernig hann ver þeim peningum sem hefur til umráða, en að ekkert sameiginlegt afl neyði hann til að veita öðrum rétt til samskonar þjónustu og hann getur sjálfur notið.

Þarna virðist ekki vera vikið að því að frjálshyggjumenn skilgreina ekki frelsi sem rétt til einhvers eins og peninga, húsnæðis eða matar (jákvætt skilgreint frelsi) heldur réttinn til vera laus við ofbeldi og kúgun (neikvætt skilgreint frelsi). Þar með hefur frjálshyggjumaðurinn rétt á að vera laus við að utanaðkomandi aðili ráðstafi líkama hans og þar með eigum sem hann hefur tilkall til. Jákvætt skilgreint frelsi gerir ekki ráð fyrir að maðurinn eigi sjálfan sig og þar með ekki heldur að hann megi eiga neitt, heldur að hann hafi rétt á ákveðnum efnislegum gæðum hvort sem einhver annar gerði tilkall til þeirra eða ekki fyrir heimsókn ríkisvaldsins.

Ekkert mælir hins vegar á móti því að einstaklingurinn láti af hendi rakna til hverns sem er, þar með talið þeirra verr settu í efnahagslegu tilliti. Galdurinn er einfaldlega sá að enginn getur hótað honum fangelsisvist eða öðrum refsingum ef hann er fastheldinn á líkama sinn og eigur.

Einnig er ótalið að þegar ríkið er duglegt við að fjarlægja eigur af einstaklingum (gjarnan í nafni aðstoðar við þá fátækustu) þá virðist hvati einstaklinga til að afla sér eigna minnka sem með tíð og tíma veldur því að minna verður af eigum fyrir ríkið að dreifa og því finna þeir sem minnst eiga af eigum vitaskuld fyrst fyrir.

Rökstuðningur frjálshyggjumannsins hlýtur að vera sá að þar sem að ríkur einstaklingur hefur unnið meira eða erfiðari vinnu en sá fátæki eigi hann þar með rétt á að lifa í meiri vellystingum.

Ekkert slíkt er hluti af hugmyndafræði frjálshyggjumannsins. Þvert á móti eru það hugmyndafræðilegir andstæðingar frjálshyggjunnar sem vilja beita mælikvörðum magns og uppruna eigna til að skera úr um hver megi eiga hvað og hverjir ekki (t.d. rökstyðja vinstrimenn réttmæti hátekjuskatts þannig að einhverjir hafi hærri tekjur en aðrir). Frjálshyggjumanninum er yfirleitt slétt sama um hvaða tekjur hverjir hafa á meðan þær eru ekki þýfi eða uppskera svika og svindls. Þar við situr.

[Það er] grundvallarforsenda frjálshyggjunnar að peningar séu eftirsóknarverðara en allt annað – hvernig væri annars hægt að réttlæta það að þeir sem eiga meira af þeim njóti meiri réttinda?

Ekki á þessi fullyrðing við rök að styðjast. Peningar eru enginn hluti af hugmyndafræði frjálshyggjunnar. Hins vegar er sjálfseignarréttur mannsins grundvallaratriði, og þar sem maðurinn á líkama sinn á hann líka tilkall til þeirra tekna sem hann hefur samið um í skiptum fyrir ákveðna vinnu, þ.e. þær eignir sem einstaklingurinn getur gert tilkall til eru hans því hann á sinn eigin líkama. Það að einhver sækist eftir miklu magni eigna eða litlu er algjörlega undir viðkomandi komið og magnið sem slíkt hefur ekki áhrif á hugmyndafræði frjálshyggjumannsins á einn veg eða annan. Raunar er það sósíalistinn sem setur magn eigna í hásæti hugmyndafræði sinnar með því að krefjast jafnrar skiptingar allra eigna.

Stjórnmál snúast nefnilega ekki bara um það hvernig fólk vinnur sér inn peninga og eyðir þeim. Stjórnmál snúast líka um samúð og gjafmildi, um bræðralag og réttlæti. Og margt fleira.

Þarna getur undirritaður tekið undir með greinarhöfundi. Frjálshyggjumenn eru almennt hrifnir af frjálsu samstarfi einstaklinga sem getur falið í sér allt frá viðskiptasamtarfi og til samstarfs um að hjálpa einhverjum úr örbirgð. Samúð og gjafmildi eru eiginleikar sem eingöngu einstaklingar geta búið yfir. Þegar ríkið byrjar að taka ákvarðanir fyrir alla í nafni samúðar og gjafmildi er ljóst að eitthvað fer úrskeiðis, og fyrsta fórnarlambið eru þeir sem átti að hjálpa í upphafi - þeir sem minnst mega sín gegn ofríki og kúgun.

Geir Ágústsson kl. 16:08