« Tvískinnungur Bandaríkjamanna | Aðalsíða | Íþróttir, menning, listir og hið opinbera »

10. júní 2005

Aftur til fortíðar

Skattar og opinber gjöld eru rýtingur á milli þess sem býður og þess sem vill kaupa. Reglur og lög eru net sem flækir samskipti þess sem býður og þess sem vill kaupa. Hins vegar verða hvorki skattar né lög umflúin í samfélagi frjálsra manna. Lög sem banna morð og líkamsárásir verða til dæmis seint óvinsæl í huga undirritaðs. Til að fjármagna lögreglu sem fylgir þeim lögum eftir þarf tekjustofn, og er skatturinn ágætur sem slíkur svo langt sem hann nær. Hins vegar er ástandið í dag með öllu óásættanlegt. Hinn frjálsi markaður ýtir undir sérhæfingu og aukna framlegð. Háir skattar og opinber gjöld ásamt viðamiklu neti laga og reglugerða virka í hina áttina.

Þessu til staðfestingar má benda á Danmörk sem dæmi. Danir eru hart leiknir af viðamiklu og fjárþurfa ríki. Fyrir vikið verður einföld athöfn eins og að mála stofuna að mikilli fyrirhöfn. Ekki þýðir að ráða málara sem getur málað hratt og vel fyrir sanngjarnt verð. Til þess eru rýtingarnir milli kaupanda og seljanda of margir. Talið er að meðallaunamaðurinn í Danmörku þurfi að vinna í u.þ.b. fimm klukkustundir til að eiga fyrir einum klukkutíma af vinnu iðnaðarmanns.

Í staðinn blómstrar hinn svokallaði >>gør det selv<<-markaður í Danmörku [1|2|3|4]. Sjónvarpsauglýsingar sýna áhorfandanum óteljandi tilboð á verkfærum sem þarf að eignast svo hægt sé að sinna öllu viðhaldi á heimilinu án utanaðkomandi aðstoðar. Fólk sem á engan hátt er vant verkfærum tekur fúslega á móti slíkum tilboðum til að eiga yfirleitt möguleika á að viðhalda eignum sínum. Það að kaupa vinnu iðnaðarmanns með menntun, reynslu og hæfileika er efnahagslega fjarstæður möguleiki. Hinn snjalli læknir tekur sér frí frá sinni vinnu til að sinna starfi sem hinn snjalli, en atvinnulausi, bifvélavirki hefði alveg eins getað sinnt. Sjúklingar fá ekki lækningu og bíllinn fær viðgerð á lengri tíma en eðlilegt mætti teljast, og líklega lélegri viðgerð en ella þar fyrir utan.

Íslendingar þekkja sama raunveruleika sem og íbúar hinna fjárþyrstu stjórnvalda Vestur-Evrópu. Sóunin sem fylgir hinum opinberu rýtingum er líklega ómetanleg. Háir skattar og opinber gjöld ásamt þéttriðnu reglugerðaneti breyta hegðun einstaklinga og þvinga þá til að taka ákvarðanir sem klárlega eru ekki þær hagkvæmustu miðað við hvar sérhæfing, þekking og reynsla liggur í samfélaginu, en tvímælalaust hagkvæmastar hvað fjárhaginn varðar.

Allt þetta í nafni hvers? Hvaða hugsjónir réttlæta sóun hæfileika og auðlinda með þessum hætti? Sjálfsþurftarbúskapur og sósíalismi kannski?

Geir Ágústsson kl. 06:05