« maí 2005 | Aðalsíða | júlí 2005 »

28. júní 2005

Hvað eru atvinnuveitendur að spá?

Sögur herma að í íslensku samfélagi leynist stór hópur hæfs vinnuafls sem tekur að sér störf í skiptum fyrir mun lægri laun en gengur og gerist. Þessi hópur getur unnið „sömu“ eða „sambærileg“ störf og aðrir, hefur „sömu“ eða „sambærilegu“ menntun, reynslu og hæfni og aðrir, en er engu að síður viljugur til að þiggja mun lægri laun en það sem gengur og gerist.

Gallinn er sá að atvinnurekendur virðast ekki gera sér grein fyrir tilvist þessa hóps, og hópurinn virðist ekki gera sér grein fyrir verðmæti vinnu sinnar.

Á Múrnum er nú boðið upp á grein sem fjallar um stöðu þessa hóps. Svo virðist sem ástæða þess að atvinnurekendur ráði ekki hina hæfu og vel vinnandi einstaklinga úr hinum ódýra og stóra hópi sé önnur af eftirfarandi:

Annars vegar að [einstaklingar þessa hóps] séu almennt lakari starfsmenn en [aðrir]. Fáir viðurkenna upp á sig slíka skoðun. Hin ástæðan er öllu líklegri, að [meintur launamunur á einstaklingum hópsins og annarra] sé hluti af hugmyndafræði ráðandi stétta sem líta ennþá á [aðra en þá sem tilheyra umræddum hóp] sem „fyrirvinnur“ og að sú ráðandi hugmyndaf[ræ]ði móti raunar einnig sjálfsmynd [einstaklinganna í hópnum] sem gera þess vegna hógværar launakröfur.

Þetta eru í besta falli fjarstæðar skýringar. Önnur og örlítið raunhæfari skýring gæti verið sú að einstaklingar umrædds hóps gera aðrar kröfur til samspils vinnu og fjölskyldu en aðrir einstaklingar, og það án þess að „ráðandi stéttir“ hafi nokkuð um það að segja eða hafi nokkuð með það að gera. Önnur enn raunhæfar skýring á meintum launamun gæti verið sú að þessi hópur fái í raun engu lægri laun en aðrir einstaklingar ef allt er tekið með í samanburðareikningana. Sú skýring er reyndar ákaflega líkleg því ella væru atvinnurekendur í hörðu samkeppnisumhverfi hins frjálsa markaðar fyrir löngu búnir að uppgötva tilvist hinna ódýru og vel vinnandi einstaklinga hópsins, og einstaklingar hópsins væru fyrir löngu búnir að gera sér grein fyrir auknum möguleikum sínum á bættum launakjörum.

En kannski aðrar hvatir en umhyggja fyrir einstaklingum ákveðins hóps liggi bak við kenningar um tilvist láglaunðs hóps hæfra starfskrafta. Kannski hvatir eins og sérhagsmunir, atkvæðaveiðar og hræðsluáróður vegi meira en margan grunar. Ella hlýtur hver einasti einstaklingur hvers einasta hóps hverrar einustu flokkunar á fólki í samfélaginu að spurja sig: Hvað eru atvinnuveitendur að spá?

Geir Ágústsson kl. 11:57

Línan milli tjáningarfrelsisins og tjáningarhafta

Mér finnst að blaðamenn eigi að fá að dansa á línunni milli tjáningarfrelsis og einkalífs og jafnvel stundum að megi fara yfir hana. En þeir verða þá að passa sig á því að fara ekki of langt.

Ofangreind ummæli voru höfð eftir Róberti Marshall formanni Blaðamannafélagsins í Fréttablaðinu í dag.

Ég veit ekki hvort það er til einhver lína sem afmarkar tjáningafrelsið frá efni sem ekki má fjalla um. En gott og vel, ef þessi lína er hins vegar til skil ég ekki hvers vegna formaður Blaðamannafélagsins leggur ekki bara til að hún verði færð í stað þess að áskilja sér rétt til að stelast yfir hana stundum svona hæfilega mikið.

Ef tjáningarfrelsinu eru sett einhverjar skorður eiga allir að fá að tjá sig innan þessara skorða hvenær sem er. Ekki bara blaðamenn þegar þeir vilja vera svalir og ágengir.

Oddgeir Einarsson kl. 11:18

25. júní 2005

Íslendingar og jafnrétti

Samkvæmt nýrri Eurobarometer-viðhorfskönnun telja 62% Íslendinga konur ekki hafa sama rétt og karlar á störfum ef skortur er á atvinnu.

Sem jafnréttissinna er mér misboðið. Hvort sem um er að ræða rétt eða skyldu til einhvers á slíkt að vera óháð kynferði.

Burtséð frá þessu er hinsvegar er órökrétt að spyrja um rétt fólks til að starfa hjá einhverjum. Þó einhvern vanti aðstoð og sé tilbúinn að greiða fyrir hana á enginn rétt á því að veita aðstoðina hvort sem viðkomandi er karl eða kona.

Oddgeir Einarsson kl. 19:51

24. júní 2005

Umburðarlyndi samfélagsins gagnvart ofbeldi

Í dag féll dómur í hérðaðsdómi Reykjavíkur yfir mönnum vegna innflutnings á tilteknum efnum. Efni þessi geta einungis skaðað þá sem þau kjósa að nota en ekki saklausa borgar eins og t.d. byssur og hnífar. Einn mannanna fékk sex og hálfs árs fangelsi fyrir vikið.

Hvers vegna þurfa menn að gjalda fyrir eitthvað með tíund ævi sinnar, og oft meira (því heimilt er að dæma allt að 12 ára fangelsi vegna brota á löggjöf um fíkniefni) án þess að gera neinum manni mein? Það er ekki eins og innflytjendurnir hafi troðið kókaíni upp í nasirnar á neinum eða selt ósjálfráða einstaklingum efnin.

Og hvers vegna fá þá ekki hnífainnflytjendur - hvað þá hnífasölumenn - ekki sama dóm. Þeir höndla þó með vöru sem getur skaðað aðra en þá sem kjósa svo. Og hvað um þá sem raunverulega skaða aðra með ofbeldi. Af hverju fá ofbeldismenn margfalt minni refsingu nema þeim fáu tilfellum sem þeim tekst svo gott sem að murka lífið úr saklausu fórnarlambinu?

Ef umburðarlyndi fólksins í samfélaginu endurspeglast í réttarstöðunni er ranglátt fólk sem býr í þessu samfélagi. Ef réttarstaðan endurspeglar ekki vilja meirihlutans ætti það hinsvegar að leiða til þess að lögum yrði breytt þannig að einungis þeir sem brjóta á rétti annarra þurfi að sitja í fangelsi.

Oddgeir Einarsson kl. 12:43

23. júní 2005

Evrópusambandið er vondur valkostur

Óskabarn íslenskra jafnaðarmanna, Evrópusambandið, stendur nú á krossgötum. Seinasta skref í átt að enn samþjappaðra miðstjórnarvaldi ókjörinna skrifræðissinna í Brussel virðist ætla fara út um þúfur. Hin svokallaða stjórnarskrá Evrópu virðist ekki ætla komast í gegnum samþykktarferli aðildarríkja sambandsins. Hinn langi vegur sambandsins frá fríverslunarsvæði til báknsins sem það er í dag virðist hafa mætt þröskuldi sem erfitt ætlar að reynast að komast yfir.

Umræðan innan sambandsins snýst nú um framtíð sambandsins. Ljóst er að áframhaldandi samrunaferli er stopp í bili. Óskandi væri að sambandið tæki nokkur skref til baka. Auður Evrópu skapaðist í frjálsum viðskiptum. Sósíalisminn hefur síðan tekið völdin og afleiðingin er sú að í dag eru stærsti hagkerfi Evrópu stöðnuð og safna skuldum og skuldbindingum.

Evrópusambandið er óraunhæfur valkostur fyrir Ísland.

Geir Ágústsson kl. 16:20

22. júní 2005

Samkeppnislög í eðli sínu gegn fólkinu

Eftirfarandi frétt var á mbl.is í dag:

Microsoft fer að kröfum ESB
Nýjasti hugbúnaðarpakkinn frá Microsoft hefur ekki orðið þess valdandi að kaupendur hafa hlaupið í næstu verslun. Þvert á móti hafa þeir haldið að sér höndum. Um er að ræða nýja útgáfu af stýrikerfi fyrirtækisins, Windows XP N. Kaldhæðnir gagnrýnendur Microsoft segja N - ið standa fyrir No thanks. Um er að ræða stýrikerfi án Windows Media Player sem ESB skikkaði Microsoft til að skilja frá stýrikerfinu og selja sem sérstakan hugbúnað.

Stýrikerfið kom í verslanir í dag í nokkrum löndum Evrópu.

Evrópusambandið sektaði Microsoft á síðasta ári vegna einokunartilburða um 608 milljónir dollara, sem er metupphæð fyrir þvílíkt hátterni. Niðurstaða Microsoft var sú að skilja stýrikerfið frá Windows Media Player og reyna þannig að koma til móts við kvaðir ESB.

Kaupmenn eru fullir efasemda um að þessi nýjasta útgáfa stýrikerfisins komi til með að seljast vel og segja margir að kaupendur haldi að sér höndum. Kjósi þeir fremur að nota gömlu útgáfuna, heildarpakkann þar sem spilarinn er samofinn stýrikerfinu.

Þarna sést að þvinganir yfirvalda hafa skilað notendum lélegri vöru en áður var. Ef hugbúnaðarpakkar frá Microsoft með spilarnnum meðfylgjandi voru það vinsælir að pakkinn var stærsta varan á markaði er það til merkis um að allir hafi keypt pakkana vegna þess að þeim fannst hann það besta sem var í boði. Þetta sannast svo nú þegar afurðin kemur aftur á markað efitr þvinganir ESB og salan er margfalt minni en áður.

Microsoft bjó til Windows. Microsoft bjó einnig til Media Player. Hvernig getur það verið ólöglegt að bjóða þessar tvær afurðir saman. Það er meira að segja þannig að Media Player fylgir ókeypis með Windows hugbúnaðinum. Microsoft neyðir engann til að kaupa hugbúnað sinn - það er öllum frjálst að kaupa hann ekki.

Merkilegt hvað stjórnvöld þráast við að eyðileggja góðar vörur í nafni samkeppnismála. Hvað halda menn að samkeppni gangi út á? Eiga allir að allir bjóða sæmilegar vörur? Má enginn bjóða vörur sem er margfalt betri en vara næsta fyrirtækis án þess að fá á sig grófar þvinganir stjórnvalda?

Friðbjörn Orri Ketilsson kl. 14:12

21. júní 2005

Fléttulisti sérhagsmuna

MBL greinir frá hugmyndum Sjálfstæðismanna um fléttulista þar sem fólk fær sæti á listum á grundvelli tegundar kynfæra en ekki hæfileika. Það hallar sífellt undan fæti hjá þeim ágæta flokki sem eitt sinn stóð í stafni baráttu fyrir einstkalingsfrelsi.

Mér er fyrirmunað að skilja hvers vegna sumar konur eru sífellt að krefjast framgangs á grundvelli kynfæra sinna umfram hæfileika. Ekki undir nokkrum kringumstæðum yrði ég sáttur með árangur minn í lífinu ef hann væri af þeirri ástæðu einni að ég hefði ákveðna tegund kynfæra umfram önnur. Ég skil ekki þessa vitleysu.

Konur eru einstaklingar. Karlar eru einstaklingar. Það eru einstaklingar með hæfileika sem sækja um störf, bera sig eftir sætum á framboðslistum, semja bækur, skrifa leikrit, finna upp hluti eða fara til mennta. Það eru einstaklingar sem taka próf og fá einkunnir. Það eru einstaklingar sem aka bifreiðum í umferðinni á daginn og það eru einstaklingar sem leggja inn pantanir í viðskiptakerfi kauphalla víða um heim og eignast hluti í fyrirtækjum. Það er meira að segja einstaklingur sem skrifar þessa grein, og lesendum ekki ljóst hvers kyns hann er fyrr en komið er að undirskrift greinarinnar.

Það eru einstaklingar sem skipta máli en ekki ákveðin kynfæri, tiltekin húðlitur eða hver önnur sú mismunum sem fólki tekst að finna upp til að tryggja eigin framgang.

Ps. Það vekur einnig athygli að þær konur sem leggja til fléttulista Sjálfstæðismanna eru einnig þær sömu og hyggjast komast framarlega á þessa fléttulista. Það er gott að tryggja eigin framgang með fögru mali um jafnréttismál. Hins vegar blasir hinn raunverulegi tilgangur við öllum þeim sem kjósa að skoða málið.

Friðbjörn Orri Ketilsson kl. 11:00

18. júní 2005

Af mótmælum

Það er athyglisvert að fylgjast með umræðum um mótmæli í kjölfar grænu slettnanna. Á Stöð 2 voru fulltrúar tveggja sjónarmiða mótmælanda fengnir til að tjá sig. Annar taldi ekkert svo alvarlegt að sletta eitthverju skyri á aðra, hinum þótti sletturnar óhóflegar en hins vegar væri algerlega réttlætanlegt að t.d. hlekkja sig við vinnuvélar. Málflutningur þessara mótmælenda minnir mjög á málflutning Feministafélags Íslands þegar það stóð fyrir því að líma svarta límmiða yfir eintök blaðs sem því líkaði ekki.

Allir þessir mótmælendur eru á villigötum. Þeir gleyma því að það eru aðrir einstaklingar á öndverði skoðun við þá í einstökum málum. Það gefur mótmælundunum ekki rétt að ganga á réttindi þessarra einstaklinga.

Hið rétta er að ganga aldrei á rétt annars manns (til að verða ekki fyrir drulluslettuárásum, vinna verktakavinnu eða selja blöð) nema slík réttindaskerðing sé nauðsynlegt til að bregðast við brotum þess sem aðgerðin beinist gegn. Ef sá sem mótmælin beinast gegn hefur ekki brotið nein lög er hið rökrétta að koma þeim mótmælum á framfæri við löggjafann að hann breyti lögunum.

Það er alveg óskaplega margt í samfélaginu sem hverjum og einum getur blöskrað. Skoðanir um að ekki eigi að snerta náttúruna eða sýna konur á tiltekinn hátt á forsíðum blaða eru ekki á neinum sérstökum stalli sem heimila aðgerðir gegn saklausu fólki eða fyrirtækjum þeirra.

Stutt væri í mikla óöld ef réttmæti skerðingar á réttindum samborgaranna réðust af því hvort auðvelt væri að ná skyri úr fötum eða ná límmiðum af vörum eða hvort þær skoðanir sem mótmælin byggðust á hafi verið svo réttar að þær helguðu meðalið.

Oddgeir Einarsson kl. 20:24

Borgar- hvað?

Væri ekki sérstætt ef opinberir aðilar þyrftu að tjá sig sérstaklega um skoðanir sínar á því hvort einhverjir væru að gera góða hluti í því sem þeir hafa tekið sér fyrri hendur sem atvinnu. Það væri jafn fráleit hugmynd og ef hið opinbera tilkynnti að það teldi að einhver væri að standa sig heldur illa í vinnunni.

Sá sem hefur lagt fyrir sig tiltekið starf og er hæfileikaríkur rekst fljótt á þá staðreynd að aðrir sækjast eftir að njóta hæfileikanna. Þess vegna þarf bakarinn ekki aðra viðurkenningu en að fólk komi til að njóta brauðsins.

Þess vegna skil ég ekki hvers vegna hið opinbera veitir ótalmörg heiðursverðlaun til listamana. Það hlýtur að nægja hverjum listamanni að samborgararnir hans telji afrakstur vinnunnar einhvers virði. Alveg eins og ef brauð bakarans eru vond er engin ástæða til að halda áfram að baka þau.

Í þessu ljósi er erfitt að sjá tilgangurinn með opinberum verðlaunum fyrir þá sem búa til góða list að mati einhvers skipaðs ráðs. Það má nefnilega endalaust deila um hvað sé gott og hvað sé vont. Það er smekksatriði en ekki sérfræðilegt mat.

Tilgangurinn með því að stjórnvöld upphefji einhverja listamenn umfram aðra er vægast sagt vandfundinn. Áhrifin eru þau að listunnendur beina áhuga sínum í auknum mæli að viðkomandi listamanni enda liggur fyrir opinber og auglýst skoðun hins opinbera um að viðkomandi hafi gert betur en aðrir í faginu. Með því að listunnendur beina athyglinni í meira mæli að einum minnkar athyglin óhjákvæmilega með því sem aðrir eru að gera. Þetta raskar samkeppnisstöðu þeirra listamanna sem eru ekki á framfæri skattborgaranna í gegnum hið opinbera og eru háðir því að listunnendur kaupi af þeim listaverk.

En allt í lagi, ímyndum okkur að það sé eðlilegt, þrátt fyrir ofangreint, að ríki og borg veiti heiðursverðlaun fyrir þá sem eru æðislegastir að þeirra mati í listum. Af hverju í ósköpunum þarf þá einnig að taka pening að okkur hinum, t.d. mér, verkamanninum og bakaranum, og færa í hendurnar á þessu yfirburðafólki á listasviðinu?

Bæði Björk Guðmundsdóttir og Hallgrímur Helgason hafa verið borgarlistamenn Reykjavíkurborgar með tilheyrandi mínusfærslum af bankareikningum hins almenna vinnandi reykvíkings. Nú er röðin komin að þeim hjónum Rúrí og Páli Steingrímssyni sem í gær voru útnefndir borgarlistamenn. Rúrí er listakona og Páll er kvikmyndagerðarmaður. Verði þeim að góðu hlutdeild sín í nýlegri útsvarshækkun á vinnandi reykvíkinga.

Páll var reyndar ekki við afhendinguna þar sem hann var á sama tíma staddur á Bessastöðum að taka við Riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu. Án gríns.

Oddgeir Einarsson kl. 14:55

15. júní 2005

Kapítalismi til að niðurgreiða sósíalisma

Svandís Ebba Ragnarsdóttir skrifar grein í Morgunblaðið í gær. Greinin er undarleg samsuða kapítalisma og sósíalisma. Svandís færir rök fyrir því að flutningur starfa til láglaunalanda sé siðferðislega réttur vegna þess að þannig eykst hagvöxtur. Hagvöxturinn virðist hins vegar, samkvæmt því sem Svandís segir, einungis hafa gildi sem undirstaða fyrir ríkisstyrkta velferðarþjónustu.

Svandís, sem rökstyður það að best sé að fólk hjálpi sér sjálft með því að vinna, heldur því þá fram að það sé einungis til að ríkisvaldið geti byrjað að hjálpa því með alltumlykjandi væntumþykju sinni.

Gylfi Ólafsson kl. 09:45

Hver ber ábyrgðina?

Í Morgunblaðinu í gær er sagt frá því að svokallaðir Vinir Hellisheiðar hafi afhent aðstoðarmanni samgönguráðherra skýrslu um tjón af völdum umferðaróhappa á Hellisheiðinni. Flest þeirra hljótast af of litlu bili milli bíla og of miklum hraða.

Vinir Hellisheiðar, líklega fólk sem ekur heiðina mikið og reglulega, segja að skýrslan sé gott innlegg í umræðu um breikkun vegarins yfir Hellisheiði.

Þeim finnst ábyrgðin á umferðaróhöppunum sumsé hvíla á ríkinu. Er það liðin tíð að ökumenn beri sjálfir ábyrgð á ökulagi sínu?

Gylfi Ólafsson kl. 09:39

14. júní 2005

Spellvirki í stað spjalls

Á Mbl.is má nú lesa eftirfarandi frásögn:

Lögreglan í Reykjavík handtók fyrir stundu þrjá einstaklinga sem ruddust inn á alþjóðlega álráðstefnu, sem nú fer fram á Nordica hóteli í Reykjavík, og slettu því sem líktist grænni málningu á ráðstefnugesti.

Ekki er ætlun undirritaðs að bendla nokkurn málstað eða félagsskap við þessa árás á friðsama borgara. Ljóst er að engin samtök sem vilja láta taka sig alvarlega í umræðunni munu vilja kenna sig við barnabrek sem þetta. Hins vegar er freistandi að velta þessum viðburði fyrir sér og setja í samhengi við ýmislegt annað sem hefur gerst í íslenskum og norrænum stjórnmálum.

Rauðir róttæklingar í Kaupmannahöfn
Í mars 2003 gerðist sá frægi atburður að málningu var slett á forsætisráðherra Dana, Anders Fogh Rasmussen, í mótmælaskyni við stuðning Dana við innrás Bandaríkjamanna og Breta inn í Írak. Félagsskapur að nafni Globale Rødder birti sigri hrósandi fréttatilkynningu sem sagði frá atburðinum og benti á tengilið ef fjölmiðlar væru áhugasamir, en án þess að lýsa atburðinum sérstaklega á hönd sér. Umræddur félagsskapur lýsir sér sem antíkapítalískum og vonandi móðgast enginn ef samansemmerki er sett milli þess og þess að vera til vinstri í stjórnmálum.

Ljóst er að ekki þarf að leita langt til að finna fyrirmyndina að árásinni á Hótel Nordica, og mjög freistandi er að álykta að hugmyndafræði Dananna sem réðust að forsætisráðherra sínum og hugmyndafræði Íslendinganna sem réðust að hinum erlendu ráðstefnugestum sé ekki ýkja frábrugðin. Þó verður slíkt seint fullyrt að svo stöddu.

Í það heila tekið er engu að síður ákveðin viðleitni í gangi hjá vinstrisinnuðum þrýstihópum að beita sér fyrir eignaspjöllum til að vekja athygli á máli sínu.

Spurningin sem þá situr eftir er: Af hverju ekki að reyna ræða málin?

Ein spurning að lokum: Eru það ekki vinstrimennirnir sem harðast gagnrýna Bandaríkin og fleiri vestræn lýðræðisríki fyrir að vilja fara í hart áður en umræðuleiðin er útreynd?

Geir Ágústsson kl. 14:13

Töfralausnin - að skattleggja?

Dagblaðið Jyllands-Posten í Danmörku segir nú frá fyrirhuguðum áætlunum um að skattleggja frekar flugumferð í Evrópu. Fyrirslátturinn er sem oft áður umhverfisvernd og er áætlununum lýst nokkurn veginn á þennan veg:

Evrópusambandið er í þann mund að leggja á einhvers konar gjöld á flugumferð til að stöðva árlegan 5-6% vöxt flugumferðar á útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Vöxtur sem stefnir í að ógna hinu alþjóðlega Kyoto-loftslagssamkomulagi.

Þessi hugmynd fellur mjög vafalaust mjög vel í kramið á mörgum sem trúa á mátt Kyoto-samkomulagsins. Skattar og gjöld eru mikið notuð verkfæri þeirra sem telja sig tala fyrir hönd umhverfisins. Hins vegar er rétt að benda á nokkur atriði í þessu samhengi:

Fyrir það fyrsta gera fáir aðilar sér betur fyrir nauðsyn góðrar nýtingar á eldsneyti og flugfélög. Eldsneytisverð er í sögulegu hámarki og það ásamt harðri alþjóðlegri samkeppni í flugumferð þvingar flugfélög til að leita í sífellu hagkvæmustu leiða til að nýta eldsneyti. Aukin gjaldtaka á flugumferð mun fyrst og fremst grafa undan flugfélögum sem standa illa og þvinga þau til uppgjafar sem aftur minnkar samkeppni sem aftur minnkar hvata þeirra sem eftir standa til að knýja framleiðni sína upp.

Í öðru lagi er alveg öruggt að aukin gjaldtaka á flugumferð kemur til með að skila sér í verðlagi til neytenda. Þeir fyrstu sem munu taka eftir því eru efnalitlir ferðamenn sem sennilega munu margir hverjir detta út sem viðskiptavinir flugfélaganna. Aukin gjaldataka á flugumferð mun því fyrst og fremst koma niður á tekjulágu fólki.

Í þriðja lagi er vandamálum háð að ætla sér að stjórna heildareldsneytisnotkun heilla atvinnugreina og nota skattkerfið til að ná þeim markmiðum fram. Til að hafa tök á slíku þarf ekki bara ógrynni upplýsinga og gríðarlega vitneskju heldur einnig spádómshæfileika, því opinber gjöld breyta hegðun fólks og enn sem komið er hefur engum tekist að kortleggja þær breytingar svo vel sé. Ljóst er að allir stjórnendur allra fyrirtækja reyna að spá fyrir um breytingar á hegðun og segja til um hvað stjórnar hegðun fólks, en samt sem áður eru ennþá að spretta upp ný fyrirtæki á meðan önnur fara á hausinn. Stjórnmálamenn í skattleiðingarhugleiðingum eru e.t.v. verndaðir fyrir áhrifum markaðsalögmálanna, en þeir geta ekki þóst vita betur en þeir sem búa ekki svo vel.

Vonandi deyr þessi gjaldtökuhugmynd Drottni sínum og vonandi margar aðrar slæmar hugmyndir sem eiga uppruna sín á skrifstofum embættismanna. Raunveruleikanum er erfitt að stjórna og verkfæri skattheimtumannsins eru hættulegri en mörg önnur í þeirri viðleitni.

Geir Ágústsson kl. 07:35

13. júní 2005

Almannaheill

Konur á Íslandi og aðrir hópar hafa ítrekað staðið í skugga þess að það sem þær vilja að gert sé að hópar almennt telja gáfulegt að setja í framkvæmd sé í nafni almannaheilla. Til að benda stuttlega á hversu loðið hugtak þetta sé og hversu slæm rök það séu að vísa til almannaheilla máli sínu til stuðnings er vert að skrifa hér upp stutt brot úr frétt af vefnum vísir.is. Fréttin er um konur í Sádí-Arabíu:

Meðlimur í trúarbragðaráði landsins lagði í síðasta mánuði fram tillögu um að banni við því að konur keyrðu bíla yrði aflétt í áföngum. Trúarbragðaráðið neitaði að taka tillöguna á dagskrá og nú hefur hinn voldugi innanríkisráðherra landsins, Prins Nayef bin Abdul-Azis, tekið af öll tvímæli. Hann sagðist undrandi á að nokkrum manni hefði dottið í hug að vekja máls á þessu. Svona lagað sé ákveðið með tilliti til almannaheilla og heiðurs kvenna og hafi engan forgang.

Ráðherrann vísaði óbeint til þess að í Kúveit hefur fyrsta konan fengið sæti í ríkisstjórn landsins. Hann sagði að Sádi-Arabía ætti ekki að bergmála það sem gerðist í öðrum löndum.

Friðbjörn Orri Ketilsson kl. 14:39

12. júní 2005

Íþróttir, menning, listir og hið opinbera

Hversu oft fáum við að heyra frá fólki sem hefur stjórnmál að atvinnu að íþróttir, menning eða listir séu nauðsynlegur partur af samfélaginu. Þess vegna eigi að færa peninga frá þeim sem ekki kjósa að stunda einhverja tiltekna iðju, til þeirra sem kjósa að stunda hana. Meðal þess sem sumir kjósa að halda fram er, að með þessu móti sé verið að framleiða afburða einstaklinga á þessum sviðum. Þá eru Björk og Eiður Smári jafnan nefnd til sögunnar.

Gott og vel, þeim hefur báðum vegnað vel, sem er gaman fyrir þau. Og það er aldeilis sem ríkissjóður er að cash-a inn á þeim. Ríkið bara orðið skuldlaust á nóinu. Eða hvað?

Nei, nefnilega ekki. Eins og allt skynsamt og efnað fólk flytja þau til landa þar sem afrakstur erfiðisins er ekki tekinn af þeim. Dettur einhverjum í hug að það hafi verið fyrir tilstilli ríkisvaldsins sem þau ákváðu að fara að stunda sína iðju? Ónei. Einstaklingurinn er ekki framleiðsluvara, heldur hefur hann metnað, vilja og hæfileika sem hann nýtir eins og honum sýnist.

Það besta sem ríkisvaldið gæti gert til þess að efla íþróttir, menningu og listir er að lækka skattbyrðina all verulega svo fólk væri ekki að vinna fram á hádegi hvern einasta dag fyrir aðra en sjálft sig. Ég gæti vel hugsað mér að æfa knattspyrnu fyrir hádegi, þar sem ég vinn bara fyrir sjálfan mig eftir hádegi.

Lækkum skatta.

Arnar Arinbjarnarson kl. 22:53

10. júní 2005

Aftur til fortíðar

Skattar og opinber gjöld eru rýtingur á milli þess sem býður og þess sem vill kaupa. Reglur og lög eru net sem flækir samskipti þess sem býður og þess sem vill kaupa. Hins vegar verða hvorki skattar né lög umflúin í samfélagi frjálsra manna. Lög sem banna morð og líkamsárásir verða til dæmis seint óvinsæl í huga undirritaðs. Til að fjármagna lögreglu sem fylgir þeim lögum eftir þarf tekjustofn, og er skatturinn ágætur sem slíkur svo langt sem hann nær. Hins vegar er ástandið í dag með öllu óásættanlegt. Hinn frjálsi markaður ýtir undir sérhæfingu og aukna framlegð. Háir skattar og opinber gjöld ásamt viðamiklu neti laga og reglugerða virka í hina áttina.

Þessu til staðfestingar má benda á Danmörk sem dæmi. Danir eru hart leiknir af viðamiklu og fjárþurfa ríki. Fyrir vikið verður einföld athöfn eins og að mála stofuna að mikilli fyrirhöfn. Ekki þýðir að ráða málara sem getur málað hratt og vel fyrir sanngjarnt verð. Til þess eru rýtingarnir milli kaupanda og seljanda of margir. Talið er að meðallaunamaðurinn í Danmörku þurfi að vinna í u.þ.b. fimm klukkustundir til að eiga fyrir einum klukkutíma af vinnu iðnaðarmanns.

Í staðinn blómstrar hinn svokallaði >>gør det selv<<-markaður í Danmörku [1|2|3|4]. Sjónvarpsauglýsingar sýna áhorfandanum óteljandi tilboð á verkfærum sem þarf að eignast svo hægt sé að sinna öllu viðhaldi á heimilinu án utanaðkomandi aðstoðar. Fólk sem á engan hátt er vant verkfærum tekur fúslega á móti slíkum tilboðum til að eiga yfirleitt möguleika á að viðhalda eignum sínum. Það að kaupa vinnu iðnaðarmanns með menntun, reynslu og hæfileika er efnahagslega fjarstæður möguleiki. Hinn snjalli læknir tekur sér frí frá sinni vinnu til að sinna starfi sem hinn snjalli, en atvinnulausi, bifvélavirki hefði alveg eins getað sinnt. Sjúklingar fá ekki lækningu og bíllinn fær viðgerð á lengri tíma en eðlilegt mætti teljast, og líklega lélegri viðgerð en ella þar fyrir utan.

Íslendingar þekkja sama raunveruleika sem og íbúar hinna fjárþyrstu stjórnvalda Vestur-Evrópu. Sóunin sem fylgir hinum opinberu rýtingum er líklega ómetanleg. Háir skattar og opinber gjöld ásamt þéttriðnu reglugerðaneti breyta hegðun einstaklinga og þvinga þá til að taka ákvarðanir sem klárlega eru ekki þær hagkvæmustu miðað við hvar sérhæfing, þekking og reynsla liggur í samfélaginu, en tvímælalaust hagkvæmastar hvað fjárhaginn varðar.

Allt þetta í nafni hvers? Hvaða hugsjónir réttlæta sóun hæfileika og auðlinda með þessum hætti? Sjálfsþurftarbúskapur og sósíalismi kannski?

Geir Ágústsson kl. 06:05

6. júní 2005

Tvískinnungur Bandaríkjamanna

Nú eru réttarhöld að hefjast yfir Saddam Hussein, sem framdi ódæðisverk þegar hann var leiðtogi Íraks. Hann er m.a. sakaður um efnavopnaárásir gegn Kúrdum. Það er sjálfsagt að láta hann svara til saka, enda hefur hann að öllum líkindum valdið óbærilegum þjáningum annarra.

Hvað með Bandaríkjamenn? Væri ekki réttast að rétta yfir Bandaríkjaforseta vegna þeirra glæpa sem framdir hafa verið í nafni ríkisins þar í landi? Þúsundir manna hafa verið teknar af lífi með skipulögðum hætti í Bandaríkjunum. Þar eru dauðarefsingar leyfilegar.

Ég er ekki að segja að innrásin í Írak hafi ekki verið réttlætanleg. Vel má vera, að rétt sé að velta einræðisherra úr sessi þegar mögulegt er, ekki síst ef ætlunin er að koma á lýðræði í viðkomandi landi. Þetta dæmi sýnir hins vegar tvískinnunginn sem ríkir í Bandaríkjunum, þar sem refsigleðin er með ólíkindum og yfirvöld fremja fjöldamorð að yfirlögðu ráði.

Ívar Páll Jónsson kl. 15:58

5. júní 2005

Misskilið jafnrétti

Mér finnst dálítið fyndið hvernig Anders Fogh Rasmussen, forsætisráðherra Danmerkur beitir sér fyrir breytingum á lögum um ríkiserfðir með jafnrétti í huga. Tilgangur fyrirhugaðrar lagabreytingar er að tryggja konum innan konungsfjölskyldunnar jafnan rétt á við karla til ríkiserfða.

Þetta gerir lögin vissulega illskárri. Hins vegar er þetta dæmigert um þá sýn sem margir hafa á jafnrétti. Jafnrétti snýst ekki um karla og konur heldur að allir hafi sama rétt að lögum. Það er voðalega lítið jafnrétti þegar lög mæla svo fyrir að eingöngu meðlimir tiltekinnar fjölskyldu erfi ríkið. Alveg sama hvort það séu bæði karlkyns, kvenkyns, rauðhærðir, og jafnvel örvhentir fjölskyldumeðlimir sem eiga erfðaréttinn.

Oddgeir Einarsson kl. 14:20

Má gera léleg tilboð?

Fyrir afar stuttu síðan heyrði ég viðtal við blaðbera nokkurn sem kvartaði yfir því að vinnan væri erfið og launin lág. Síðan bætti hann við að það væri „einfaldlega ekki hægt að bjóða upp á þetta.“

Í þessu kristallast ranghugmyndir stjórnlyndra stjórnmálamanna, ekki bara um samband launþega og vinnuþega, heldur um valfrelsi almennt.

Það, að einhver bjóði upp á valkost, á ekki að leggja skyldur á herðar viðkomandi að bjóða upp á einhverja aðra valkosti.

Einu máli gildir um hvort tilboðið snúi að því að vinna leiðinlega vinnu fyrir lítið kaup, koma inn á stað þar sem leyft er að reykja, halda á mér niður Laugaveginn fyrir 2 kr., eða í raun hvað sem er. Það þarf enginn að samþykkja tilboðið og það á enginn kröfu um að tilboðinu verði breytt.

Þetta er því miður misskilið í okkar stjórnlynda samfélagi.

Oddgeir Einarsson kl. 13:49

3. júní 2005

Iðnaðarsósíalistar

Nú er talsvert rætt um áhrif svokallaðrar stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Vinstri grænir telja hana hafa slæm áhrif á hagkerfið, en svo tala aðrir um að allt sé á blússandi siglingu.

Eflaust er nokkuð til í því að framkvæmdir þær sem ríkisvaldið hefur stuðlað að hafi einhver neikvæð áhrif. Þegar ríkið ákveður að marka ákveðna stefnu í iðnaði, þjónustu eða öðrum atvinnugreinum þá er alveg víst að á einhvern verður hallað sem ekki í sérmeðferð hverju sinni. Væru Vinstri grænir við völd ætti iðnaður á borð við þann sem núverandi ríkisstjórn hyglir eflaust í vök að verjast.

Lausnin við þessu er einföld. Ríkisvaldið hætti einfaldlega afskiptum sem þessum af iðnaði og öðrum atvinnuvegum, ryðji aðgangshindrunum og íhlutunum úr vegi og láti markaðinn um að ákvarða umsvif iðnaðar, ferðaþjónustu, sjávarútvegs og svo framvegis.

Þessi lausn höfðar kannski ekki sérstaklega til Vinstri grænna, sem vilja helst stjórna öllu sem hreyfist. En hún er í anda takmarkaðra ríkisumvifa og afskipta sem Sjálfstæðismenn vilja oft kenna sig við. En því miður virðast þeir ekki vera sérstaklega áhugasamir um að hægja á iðnaðarsósíalistunum í Framsóknarflokknum.

Sævar Guðmundsson kl. 21:08

Hinn óhagganlegi

Evrópa er í klípu. Stærstu hagkerfi álfunnar eru stöðnuð. Atvinnuleysi er mikið og landlægt. Hlutfall fólks sem vinnur fer minnkandi. Skuldir hins opinbera eru háar. Samkeppnisgetan fer versnandi. Velferðarkerfin þenjast út í kostnaði og almennt í öllu umfangi og að því er virðist óstöðvandi.

Til að komast út úr þessari klípu er þörf á aðgerðum. Ríkisstjórnir þurfa að skera niður, auka sveigjanleika á atvinnumarkaði og skapa hvata til að fá fólk á vinnumarkaðinn. Hins vegar ætlar að reynast erfitt að koma endurbótum á. Fólk mótmælir og hendir sér óhikað í verkföll ef minnstu teikn eru á lofti um að störf eigi að flytjast til með tilheyrandi uppsögnum og ráðningum. Í Frakklandi mótmæla lestarstarfsmenn í þessum skrifuðu orðum og lama samgöngur landsins. Ríkið getur lítið gert enda er ósveigjanleiki hins franska hagkerfis með eindæmum mikill. Í Frakklandi mega ósáttir starfsmenn hreinlega leggja niður vinnu og banna öðrum að ganga í óunnin störf án þess að nokkur geti rönd við reist. Vandamál Evrópu birtast okkur skýrt í aðstæðum af þessu tagi.

Ljóst er að hag Íslands er ekki borgið með inngöngu inn í hið ósveigjanlega evrópska kerfi ósveigjanleika, hárra skatta og þungs reglugerðabákns. Ólíklegt er að íslenskir stjórnmálamenn hafi þor þeirra austur-evrópsku í hinum nýju meðlimslöndum Evrópusambandsins þegar kemur að því að fylgja heilbrigðri skynsemi í efnahagsstjórn með tilheyrandi skattalækkunum og fjarlægingu viðskiptahindrana.

Sú tíð mun brátt koma þegar evrópskir kjósendur þurfa sætta sig við að gamlir tímar viðskiptaverndar, hárra skatta, ósveigjanlegs hagkerfis og minnkandi samkeppnisgetu knýja á endurbætur og aukið svigrúm á markaðnum. Vonandi kemur sú tíð sem allrafyrst.

Geir Ágústsson kl. 15:41