« Af orðum og athöfnum | Aðalsíða | Sáttin sögulega »

6. apríl 2005

Af íhaldsmanni og rökum hans

Vefritið www.ihald.is er vandað og óhætt að mæla með því. Það er oftast á móti frelsisskerðingu og ríkisafskiptum. Svo var hins vegar ekki fyrir að fara í grein eins ritstjórans, Þorsteins Magnússonar. í Grein sinni „Reykingar og rétturinn til að skaða aðra“ færir Þorsteinn rök fyrir því undir 5 undirfyrirsögnum að rétt sé að banna reykingar á veitingastöðum í einkaeigu. Ég ætla að fjalla örstutt um þessi rök og mun notast við undirfyrirsagnir Þorsteins en beinar tilvitnanir í greinina eru inndregnar undir hverri fyrirsögn.

1. Friðhelgi eignarréttarins

Það að frumvarpið gangi gegn eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar verði það að lögum, er að mínu áliti afskaplega langsótt. Ef svo væri mætti sannarlega segja það sama um heilu lagabálkana sem nú eru í gildi, sem margir hverjir eru mun meira íþyngjandi fyrir eigendur þeirra eigna sem lögin taka að einhverju marki til.

Þorsteinn hefur líklega rétt fyrir sér um að fyrirhugað bann brjóti ekki gegn eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Það eru þó ekki rök fyrir banni heldur rök fyrir því að stjórnarskráin verði leiðrétt.

2. Rétturinn til að menga

Það er að sjálfsögðu grundvallarmunur er á því hvort menn skerða eigin hagsmuni eða hagsmuni annarra með óhollri eða hættulegri háttsemi. Það ætti ekki að þurfa að rökstyðja frekar.

Það er grundvallarmunur á því hvort að maður kýli annan mann úti á götu eða inni í hnefaleikahring þar sem báðir gera sér grein fyrir hættunni en ákveða engu að síður að taka áhættuna. Þess vegna getur hvorki hnefaleikamaðurinn né sá reyklausi kvartað yfir skaða sem hann verður fyrir innan hringsins eða staðarins. Að fara inn er hagsmunamat þeirra sjálfra. Það er ekki hægt að kenna öðrum um ef maður velur ekki þann kost sem samræmist hagsmunum manns.

3. Boð og bönn

Hér er hins vegar ekki verið að leggja til bann við reykingum, heldur er verið að leggja til að þeim séu ákveðnar skorður settar. Ég gæti ekki fallist á slíkt bann því ég tel að þar væri gengið allt of langt í því að skerða athafnafrelsi einstaklinga. Afstöðu mína í þessu máli byggi ég eingöngu á því að hagsmunir annarra en reykingamannsins eru í húfi.

Þorsteinn vill s.s. ekki banna reykingar almennt heldur bara þar sem einhverjir aðrir en reykingarmenn gætu fræðilega álpast og hagsmunir þeirra skerst eins og Þorsteinn skilur hagsmunaskerðingarhugtakið. Hvar er sá staður sem reykbannsmenn komast ekki með andardrátt sinn? Ekki á einkaheimilum enda oft reyklausir gestir á slíkum stöðum líkt og á skemmtistöðum þess sem börn reykingarmanna reykja sjaldnast. Ég veit reyndar ekki til þess að til sé staður sem reyklausir geti ekki komið sér fyrir nálægt þeim sem reykir og krafist þess að hann hætti iðju sinni. Ef einhverjir slíkir staðir eru til þá þá eru það einkaheimili og einkahúsnæði, t.d. veitingastaðir, þar sem eigendum er heimilt að banna reykingafólki að koma inn.

4. Valfrelsi

Vissulega ber mönnum engin skylda til að sækja veitinga- og skemmtistaði en rétt er að hafa hugfast að það að sækja slíka staði er snar þáttur í menningu okkar. Þangað fer fólk gjarnan í góðra vina hópi. Menn velja sér ekki vini eftir því hvort þeir reykja heldur á öðrum forsendum. Sömuleiðis velja hópar sér oftast áfangastaði á öðrum forsendum en þeim hvort þar er reykt eða ekki. Hópar tvístrast ekki og velja hver sinn veitingastaðinn eftir því hvort þar er í gildi reykingabann eða ekki.

Annars staðar í greininni vísar Þorsteinn hróðugur til þeirrar staðreyndar að yfirgnæfandi meirihluti fólks vilji reyklausa skemmtistaði. Ef þetta er í raun rétt blasir við að þegar vinahópur ætlar að velja sér stað til að fara á, þá kjósa kannski 8 reyklausan en einungis einn vildi stað þar sem reykja má. Hvers konar endemis eymingjar eru þessir 8 eiginlega? Þeir þurfa engin lög til að útiloka þann valkost sem þessi eini vill heldur sjálfsstyrkingarnámskeið til þess að geta komið því út úr sér hvert þeir vilji fara.

5. Greinargerð með lögunum og skaðsemi óbeinna reykinga

Eitt sem fram kemur í greinargerðinni er líka umhugsunarefni fyrir frjálshyggjumenn, að Bandaríkin – að margra áliti land frelsisins – hafa verið í fararbroddi í því að banna reykingar á veitingastöðum.

Lagareglur í Bandaríkjunum eru ekki sú skilgreining sem frjálshyggjumenn notast við um hvað sé rétt og rangt, þrátt fyrir að á sumum sviðum gæti þar minni ríkisafskipta en almennt gerist annars staðar. Sá sem byggir skoðun sína á rökum skiptir það engu máli þótt allir sem honum voru sammála skiptu um skoðun svo lengi sem ekki koma fram nein ný rök. Þess vegna er það mikill misskilningur hjá stjórnlyndum mönnum eins og Þorsteini að afstaða Bandaríkjamanna skipti einhverju máli um hvort banna eigi reykingar.

Að lokum
Ég vil að lokum benda á hvað Þorsteinn og félagar hafa að segja um vefrit sitt, íhald.is:

Vefritið er stuðningsaðili einstaklingsframtaksins, frelsi einstaklingsins, minni ríkisafskipta, aðhalds í opinberum rekstri og frjálsra viðskipta.

Mér finnast þau afskipti ríkisvaldsins, sem íhaldsmaðurinn Þorsteinn boðar, af háttsemi fólks á stöðum í einkaeigu sem engin kemur á nema þeir vilji það óþvingaðir, ekki vera í samræmi við þau gildi sem vefritið sem hann ritstýrir kveðst styðja.

Oddgeir Einarsson kl. 13:17