« Ósýnilega höndin 3. tölublað 2. árgangur | Aðalsíða | Ósýnilega höndin 5. tölublað 2. árgangur »

14. október 2004

Ósýnilega höndin 4. tölublað 2. árgangur

Við höfum engu að tapa nema hlekkjunum

Samningur er í einni af sínum einföldustu myndum friðsamleg aðferð tveggja aðila til að skiptast á vöru eða þjónustu. Báðir telja sig betur setta eftir samningsgerð en fyrir hana, að öðrum kosti hefðu þeir ekki gert samninginn.

Hvað gerist hins vegar ef annar aðilinn er tilneyddur, eða telur sig tilneyddan til að ganga að samningnum? Augljóslega er samningsstaða hans lakari en ella, því hann hefur ekki, eða telur sig ekki hafa, þann möguleika að ganga á brott og leita samninga við annan aðila.

Líti þessi aðili sem svo á að honum sé sá kostur einn nauðugur að semja við gagnaðilann verður hann annað hvort að sætta sig við það sem honum er rétt, eða leita annarra leiða til að ná betri samningsniðurstöðu.

Verkföll eru aðferð verkafólks til að ná betri kjörum í samningum við atvinnurekendur. Litið er svo á að án verkfallsvopnsins séu launþegar varnar- og úrræðalausir gagnvart launagreiðendum vegna þess að verkföll, eða hótun um beitingu þeirra, sé það eina sem tryggi fólki mannsæmandi laun.

Ef gengið er út frá þessu er skiljanlegt af hverju talsmenn verkalýðsfélaga telja nauðsynlegt að verkafólk standi hlið við hlið í baráttunni og geri ekki sérsamninga við vinnuveitendur. Ef vinnuveitendum tekst að reka fleyg í raðir launþega geta þeir, samkvæmt þessari söguskoðun, lækkað laun endalaust með því að láta verkamenn slást um laun.

Það er galli á þessari sýn, og stór galli það. Það er ekki einn vinnuveitandi sem hefur öll ráð verkamanna í hendi sér. Vinnuveitendur þurfa að keppa sín á milli um starfsfólk og gera það með því að bjóða betri laun og kjör en keppinauturinn. Verkföll eru gríðarlega kostnaðarsamar aðgerðir og þau ætti að forðast í lengstu lög. Fyrir einstaka launþega er miklu betra, eigi þeir þess kost, að segja upp og skipta um vinnu ef launakjör eru þeim ekki að skapi.

Þetta er að sjálfsögðu háð því að um fleiri en einn vinnuveitenda sé að velja. Í einkageiranum er sjaldnast aðeins einn vinnuveitandi. Það getur ekki verið tilviljun að þær starfstéttir sem helst hafa setið á hakanum undanfarin ár, og minnst hafa séð af góðærinu, eru þær stéttir sem seldar eru undir ríkisvaldið um laun. Kennarar eru slík stétt.

Besta leiðin til að bæta laun kennara væri ef raunveruleg samkeppni ríkti í menntamálum, þannig að skólar þyrftu að keppast um kennara með því að bjóða þeim betri laun og kjör. Kennarar hefðu þá líka þann möguleika að segja upp ef þeim þóknaðist ekki það sem þeim væri boðið.

Fyrir hönd ritstjórnar,
Bjarni Ólafsson
bjarni_olafsson@hotmail.com

-

26 ár frá síðasta verkfalli á almennum markaði

Á hádegisverðarfundi, sem Frjálshyggjufélagið hélt í Iðnó 11. október, fór Gunnlaugur Jónsson, formaður félagsins, yfir þau vandamál sem felast í því að aðeins einn aðili veiti tiltekna þjónustu og voru kjaradeilur kennara gerðar að umtalsefni. Gunnlaugur lagði til að skoðaðar yrðu nýjar lausnir sem fælu í sér meira frelsi fyrir kennara til að ráða sig til mismunandi skóla. Einnig ítrekaði Gunnlaugur það mikilvæga frelsi foreldra að geta valið á milli skóla. Hann benti á að koma ætti skólum og öðrum launagreiðendum í einkaeigu, vinnandi fólki til heilla.

Fram kom í máli Guðmundar Gunnarssonar, formanns Rafiðnarsambands Íslands, að 26 ár væru frá síðustu alvarlegu deilu sambandsins á almennum vinnumarkaði.
Gunnlaugur spurði Guðmund hve langt væri frá sambærilegri deilu á opinbera markaðnum. Svarið var u.þ.b. 8 ár.

Ari Edwald, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, talaði um þá staðreynd að verkföll væru úrelt vopn í baráttu fyrir bættum kjörum. Tók Ari það fram að helsta og besta vopn hvers vinnandi manns væri að geta sagt upp starfi sínu, sé hann ekki sáttur, og ráðið sig annað.

Að loknum framsögum voru spurningar úr sal og sköpuðust líflegar umræður það sem eftir lifði af fundartíma. Sólbaksdeilan svonefnda var rædd stuttlega ásamt því hvort ekki væri um mótsögn að ræða þegar verkalýðsfélög stöðvuðu vinnu hjá mönnum sem samið hefðu frjálsir um kjör sín.

Félagið þakkar þeim sem lögðu leið sína í Iðnó og vonast til að sjá þá fljótlega aftur. Mæting var góð og bragðaðist súpan einstaklega vel.

-

Sjómannasambandið traðkar á sjómönnum

Aðgerðir svokallaðra forystumanna sjómanna að undanförnu á Akureyri hafa vakið athygli. Hinir mætu forystumenn telja að þeir séu að vernda hag sjómanna með aðgerðum sínum. Þeir vilja að miðstýrðir samningar og heilstæðir kjarasamningar verði látnir ganga yfir alla sjómenn og útgerðir í landinu með góðu eða illu. Þeir einstaklingar eða útgerðir sem ná samningum um kaup og kjör án tilstuðlan áðurnefndra forystumanna virðast hvað eftir annað þurfa að sæta ofbeldisaðgerðum. Gengið er gegn mönnum og tækjum þegar landa á úr skipum, farið er með ofbeldi gegn farskipum sem náð hafa frjálsum samningum við áhafnir sínar, og svo mætti lengi telja. Það virðist mikill þyrnir í augum svonefndra forystumanna sjómanna að fólk og fyrirtæki geri með sér frjálsa samninga. Hvað veldur?

Getur verið að hagsmunagæslan sé komin á það stig og snúist svo upp í andhverfu sína að svonefnd forysta sjómanna þurfi að beita sjómenn sjálfa ofbeldi og þvinga þá til að semja um tiltekin kjör? Hvers vegna mega sjómenn ekki, eins og aðrir í landinu, semja um kaup sín og kjör við vinnuveitendur sína? Eiga sjómenn ekki að hafa val?

Að beita ofbeldi er rangt.
Að leyfa fólki að velja og semja sjálft um kjör sín er rétt.

Friðbjörn Orri Ketilsson

-

Hagfræði 101: Af hverju eru skattar slæmir?

Á Íslandi er rekið dýrt velferðakerfi sem er fjármagnað með skattheimtu. Færa má rök fyrir því að skattar séu misslæmir en allir reka þeir fleyg á milli kaupenda og seljenda. Tökum dæmi: Verktaki sem tekur að sér verk eykur tekjur sínar um innan við helming þess sem hann rukkar fyrir vinnuna. Málari rukkar 12.450 krónur fyrir að mála bílskúr. Af 12.450 krónunum fara 2450 krónur í VSK og rúmlega 3800 krónur í tekjuskatt og önnur gjöld. Málarinn fær því aðeins rúmlega 6200 krónur í sinn hlut. Það er því ljóst að ansi mikill hluti gjaldsins fyrir að mála skúrinn fer í annað en að borga málaranum. Fleygurinn sem skattar valda er því augljós.

Hærri skattar þýða að einstaklingar taka ákvarðanir öðruvísi en ella, en kostnaðurinn sem af því hlýst köllum við umframbyrði skatta. Eins og sést á dæminu hér að ofan eru skattar stór fleygur á milli kaupanda og seljanda. Skattlagningin virkar sem hvati á skúreigandann að vinna verkið sjálfur og fær málarann til að hugsa sig tvisvar um áður en hann tekur að sér eitt verk í viðbót. Umframbyrði skatta verður því þess valdandi að einstaklingar á markaði ná ekki saman þrátt fyrir að málarinn geti sennilega unnið verkið bæði betur og hraðar en skúreigandinn.

Skattar draga úr því magni sem er framleitt á markaðinum en bæði neytendur og seljendur verða af ábata fyrir vikið. Þar sem framleiðslan verður minni verður ríkissjóður af miklum tekjum.

Margir hafa eflaust heyrt um hina frægu Laffer kúrfu en hún sýnir að með því að lækka skatta er hægt að auka skatttekjur ríkisins. Þá er fleygurinn á milli seljenda og kaupenda minnkaður og fleiri einstaklingar ná saman í viðskiptum. Við það eykst framleiðslumagn hagkerfisins og þar af leiðandi skatttekjur ríkisins. Því er með sanni hægt að segja að hádegisverðurinn sé í raun stundum ókeypis þar sem lægri skattar auka skatttekjur og um leið ábata allra!

Guðmundur Arnar Guðmundsson

-

Hinn alræmdi Ronald McDonald

Undanfarið hefur ákveðin kvikmynd fengið mikla umfjöllun, bæði hér heima og erlendis. Mynd þessi nefnist Super Size Me og á víst að heita heimildarmynd. Hér verður ekkert sérstaklega fjallað um hversu vitlaus og ótrúverðug hún er að mörgu leyti. Heldur þá leiðu venju sumra að forðast í lengstu lög að taka ábyrgð á sér og gjörðum sínum og skella þess í stað skuldinni á einhvern annan. Í þessu tilviki er skuldinni skellt á skyndibitastaðina. Vinsælasti hamborgari heims, McDonalds, er helst tekinn fyrir í mynd Spurlocks sem vill meina að það sé Ronald McDonald að kenna að hann borðaði um 5000 hitaeiningar á dag í einn mánuð. Höfundur myndarinnar Morgan Spurlock lifði einungis á mat frá McDonalds í mánuð og þyngdist um rúmlega 11 kílógrömm á þeim tíma – illkvittni Ronalds á sér greinilega engin takmörk.

McDonalds skyndibitastaði er hægt að finna um víða veröld, af hverju skyldi það vera?

Einfaldlega vegna þess að Mcdonald's hamborgari er eitthvað sem fólk vill. Þessi tiltekni skyndibiti er ef til vill ekki hollur, en þrátt fyrir það er hann vinsæll. McDonald's býður ekki upp á þennan mat af illkvittni, heldur vegna þess að eigendur McDonald's sækjast eftir því að græða pening. Það gera þeir með því að bjóða upp á vöru og þjónustu sem eftirspurn er eftir og uppfylla þarfir neytenda betur en samkeppnisaðilarnir.

Skyndibitastaðir hafa á að undanförnu boðið upp á fjölbreyttari matseðill sem og hollari. Ástæða þess er ákveðin uppvakning sem hefur átt sér stað í umræðu um neyslu á hollmeti og nauðsyn þess. Skyndibitastaðir breytast með neytendum, enda byggja þeir tilvist sína á þeim. Þessir alræmdu skyndibitastaðir geta einungis verið sekir um eitt og það er það að fara eftir okkar óskum. Super Size Me á vonandi eftir að vekja fólk enn frekar til umhugsunar um mataræði sitt. En um leið verður fólk að athuga hvar ábyrgðin liggur. Of margar hitaeiningar(ofát) og hreyfingarleysi orsaka offitu, ekki skyndibitastaðirnir. Það er tími til kominn að við öxlum ábyrgð á neysluvenjum okkar og kennum ekki skyndibitastöðum um eigin skort á viljastyrk.

Fannar Jónsson

-

Lesist vandlega

-

Myndir af hádegisfundi um verkföll:

-

Ritstjórn: Birgir Már Daníelsson, Bjarni Ólafsson, Fannar Jónsson, Guðmundur Arnar Guðmundsson.
Ábyrgðarmaður: Bjarni Ólafsson.
Útgefandi: Frjálshyggjufélagið, Reykjavík 2004

http://www.frjalshyggja.is

frjalshyggja@frjalshyggja.is

Sævar Guðmundsson kl. 00:00