« Ósýnilega höndin 1. tölublað 2. árgangur | Aðalsíða | Ósýnilega höndin 3. tölublað 2. árgangur »

11. maí 2004

Ósýnilega höndin 2. tölublað 2. árgangur

Nýr búningur Ósýnilegu handarinnar

Líkt og þeir sem fylgst hafa með starfsemi Frjálshyggjufélagsins vita hefur Ósýnilega höndin, fréttablað félagsins, verið gefin út undanfarin tvö ár með góðum árangri. Í blaðinu hafa verið greinar, viðtöl, erlendir pistlar og annað sem við hefur komið frjálshyggjunni hverju sinni. Nú hefur blaðið skipt um búning og kemur út í formi tölvupósts til félagsmanna og þeirra sem skráðir eru á póstlista félagsins. Lesendahópur blaðsins er því mun stærri nú en áður þar sem blaðið berst öllum í pósti.

Stefnt er að litlum breytingum á efnistökum blaðsins enda er sama ritstjórn er yfir blaðinu og verið hefur. Einnig munu margir nýir þættir verða kynntir til leiks í komandi tölublöðum og nokkrir þeirra hér í þessu blaði. Birtir verða tenglar í áhugavert efni tengt frjálshyggju víða um netið og tenglar í umfjöllum um frjálshyggju í framkvæmd en Adam Smith stofnunin í Bretlandi tók saman 80 hugmyndir frjálshyggjunnar og benti á staði þar sem markaðslausnum hefur verið beitt með góðum árangri

Vegið að málfrelsinu

Að undanförnu hafa Íslendingar vaknað upp við vondan draumi þar sem stjórnmálamenn hafa gert harða atlögu að málfrelsinu. Fram að þessu hefur enginn óttast að stuggað yrði við málfrelsinu en raunin hefur því miður verið önnur. Stjórnmálamenn færa sig sífellt lengra inn á svið einstaklinganna og taka af þeim ákvörðunarrétt. Í þeirri herferð stjórnmálamanna virðist engu skipta hvort þar sé um rétt einstaklinganna til að ráðstafa eigin líkama eða ákvarða með hvaða hætti þeir verja eignum sínum eða tjá hug sinn með beinum eða óbeinum hætti.

Ljóst er að þeir sem láta sér annt um frelsið og þann heilaga rétt hvers manns að tjá skoðun sína - hverja sem hún er - verða að láta til sín taka og berjast af hörku gegn frelsisskerðingu af þessu tagi. En þá spyrja margir: Hvað get ég gert? Svarið er einfalt: Skrifa greinar, mótmæla, senda þingmönnum póst, tala um málið við vini og kunningja og berjast fyrir frelsinu hvar sem færi gefst.

Við erum einstaklingar og getum því aðeins gert lítið hverju sinni. En við getum þó gert lítið og það er meira en ekkert. Nú skiptir miklu að standa vörð um frelsið og verjast árásum stjórnmálamannanna.

Fyrir hönd ritstjórnar,
Friðbjörn Orri Ketilsson
framkvæmdastjóri Frjálshyggjufélagsins
http://www.frjalshyggja.is/orri
orri@frjalshyggja.is
+354 869 2121

-

Fjölmiðlafrumvarpið mun ekki virka

Vel hefur verið rakið hvernig frumvarp um fjölmiðla brýtur gegn frelsi einstaklingsins. Ég er jafnframt á þeirri skoðun að frumvarpið muni illa ná markmiðum sínum.

Útilokar ekki hlutdrægni
Meginmarkmiðið er að koma í veg fyrir að einstaklingar beiti fjölmiðlum og fréttamennska sé hlutdræg. Frumvarpið kemur í sjálfu sér ekki í veg fyrir slíkt. Það setur aðeins eignarhaldinu skorður. Ekkert kemur t.d. í veg fyrir að stóreigandi fjölmiðla, sem á þá kannski til að beita þeim í sína þágu, komi eignarhaldi þeirra fyrir hjá ættingjum, vinum og bandamönnum ef ný lög um eignarhald verða samþykkt.

Jafnframt er hugsanlegt að fjölmiðlar séu almennt hlutdrægir, þótt enginn einn aðili eigi þá. Ég held t.d. að flestir blaðamenn hallist til vinstri, fremur en hægri. Vel má hugsa sér það ástand, að ýmsir eigi erfitt með að koma sjónarmiðum sínum að. Jafnvel má hugsa sér að heilu stjórnmálaflokkarnir eigi erfitt með að fá sanngjarna umfjöllun.

Skapar aðgangshindranir
Þegar þannig ástand er, skiptir mestu máli að aðgangshindranir séu sem minnstar að fjölmiðlamarkaðnum. Þá geta menn brugðist við, fengið aðra með sér í lið og stofnað fjölmiðla.

En fjölmiðlafrumvarpið gengur beinlínis út á að búa til aðgangshindranir. Ef hlutdrægni ríkir í fjölmiðlum af einhverjum ástæðum verður erfiðara að berjast gegn henni með stofnun ljósvakamiðils – eða kaupum á slíkum miðli. Frumvarpið útilokar ýmsa fjárfesta, þ.e. dagblöð og fyrirtæki sem eru í markaðsráðandi stöðu. Einnig eru heimildir annarra fyrirtækja til fjárfestinga takmarkaðar við 25%. Þannig verður maður hugsanlega að finna a.m.k. fjögur slík fyrirtæki til að fjárfesta.

Fjölmiðlafrumvarpið snýr þannig málinu á haus. Besta leiðin til að tryggja samkeppni er að halda mörkuðum opnum og ríkinu frá. Fjölmiðlafrumvarpið tekur illa á meininu og gerir raunverulega lækningu erfiðari.

Ekki of seint að snúa við
Það getur verið erfitt að sætta sig við lækningu hins frjálsa markaðar, því hún getur tekið tíma. Það er stundum miklu meira freistandi að nota ríkisvaldið. En ríkisvaldið virkar ekki. Maður verður því að sætta sig við að bíða í frelsinu, rétt eins og maður þarf stundum að sætta sig við að bíða við lýðræði, þegar pólitískir andstæðingar eru með völdin.

Ég hvet ráðamenn til að hugsa málið aftur. Ég hef enga trú á að þeir séu fyllilega sáttir við að skerða frelsið með þeim hætti sem þeir stefna að með frumvarpinu. Þegar við bætist að frumvarpið muni trúlega virka illa og vinna gegn lækningunni held ég að rökin fyrir stefnubreytingu séu orðin afar sterk.

Gunnlaugur Jónsson
gunnlaugur@gj.is
+354 869 0420

Greinin birtist í Morgunblaðinu, 11. maí 2004.

-

Hannes Hólmsteinn Gissurarson er ekki frjálshyggjumaður

Síðastliðinn þriðjudag, í sjónvarpsþættinum Ísland í dag, mætti prófessor Hannes Hólmsteinn Gissurarson Sigurði G. Guðjónssyni framkvæmdastjóra Norðurljósa. Efni þáttarins var frumvarp forsætisráðherra til breytinga á útvarpslögum og samkeppnislögum. Ég hef litið upp til Hannesar um árabil, enda hefur hann lengi verið ötull talsmaður frelsis og hefur eflaust átt þátt í að færa þjóðfélagið í frjálsræðisátt. En málflutningur hans í þessum þætti olli mér og vafalaust mörgum öðrum miklum vonbrigðum. Hannes notaðist við ýmis rök og fullyrðingar sem ekki eru samrýmanleg þeirri stefnu sem hann hefur löngum kennt sig við. Mig langar til að taka nokkur þeirra hér fyrir, meðal annars til að styðja þá fullyrðingu sem felst í titli þessarar greinar.

Rök Hannesar
Meginrök Hannesar voru eitthvað á þá leið að á frelsinu væri brotið ef Jón Ásgeir Jóhannesson og hans menn mættu kaupa, eða ættu möguleika á að kaupa, meginþorra ljósvakamiðla á Íslandi. Í slíku ástandi ríkti ekkert frelsi þar sem menn gætu ekki sagt skoðun sína í fjölmiðlum án þess að biðja Jón Ásgeir leyfis. Því væri réttlætanlegt að setja lög sem kæmu í veg fyrir að slíkt ástand skapist.

Martröð Hannesar
Gefum okkur að sú staða sem Hannes lýsti áhyggjum yfir komi upp, að einhver aðili eignist nánast alla fjölmiðla í landinu og fyrirskipi þeim að minnast ekki einu orði á Sjálfstæðisflokkinn, nema þá í neikvæðri merkingu, og banni sjálfstæðismönnum að kynna sín mál eðlilega. Það hlýtur að vera heilagur réttur eiganda miðilsins að stýra því hvaða skoðanir hann boðar og boðar ekki. Það er eitt form tjáningar og hana má ekki skerða. Sjálfstæðismönnunum væri heimilt að stofna eða leita til annarra fjölmiðla með málefni sín og nýta tjáningarfrelsi sitt, og ekki ætti stóri aðilinn heimtingu á að fá umfjöllun í þeim miðlum um áhugamál sín.
Færa má rök fyrir því að þessi staða yrði ekki langlíf, kæmi hún á annað borð upp. Fólk lætur ekki mata sig endalaust á ósanngjarnri umfjöllun, nema það vilji það beinlínis. Fólk er fljótt að koma auga á slíkt, tekur minna mark á fjölmiðlinum en ella og er líklegt til að leita annað. Því skapast svigrúm fyrir aðra miðla til að hasla sér völl. Slíkt er eðli markaðarins, að því gefnu að hann sé laus við íþyngjandi regluverk og tilskipanir frá miðstjórnarvaldinu.

Að skerða frelsið til að vernda frelsið
Sú mótsagnakennda röksemd er notuð af Hannesi og stuðningsmönnum frumvarpsins að til þess að vernda tjáningarfrelsið þurfi að koma í veg fyrir að ákveðnir aðilar tjái sig með rekstri ljósvakamiðils. Oft er tekið dæmi af risanum sem leyfir þeim smáa ekki að tjá sig í fjölmiðli sínum, að risinn skerði þannig tjáningarfrelsi þess smáa.
Í fyrsta lagi brýtur risinn ekki á tjáningarfrelsi hins smáa með því að meina honum að tjá sig í risamiðlunum. Hinn smái á ekkert tilkall til þess að risinn auglýsi skoðanir hans, hann hefur hinsvegar fullt frelsi til þess á eigin vegum. Það væri brot á tjáningarfrelsi risans að neyða hann til að taka þátt í tjáningu hins smáa. Hannes hefur því snúið dæminu algerlega við, en það er víst algengt í Sjálfstæðisflokknum í dag.
Í öðru lagi er skringilegt að horfa upp á menn sem þykjast verja frelsið tala eins og þeir hafi vit og þroska til að ákveða hver má eiga hvað, og hvernig menn mega nota sína fjölmiðla. Ef Hannesi væri raunverulega hugað um að vernda tjáningarfrelsið styddi hann ekki þessar takmarkanir á því.

Tjáningarfrelsið skal virt
Frjálshyggjan byggist að mörgu leyti á að tjáningarfrelsi manna sé virt. Á því er brotið þegar mönnum er óheimilt að tjá sig með því að eiga ljósvakamiðla. Engu skiptir hvaða ástæða liggur að baki höftum á þeirri tjáningu, hvort farið er eftir húðlit, skoðunum, eignum eða stöðu að öðru leyti. Frjálshyggjumenn eru í grundvallaratriðum andvígir því að ríkisvaldið skipti sér af því hver á hvað eða hvað menn gera við eignir sínar, sem í þessu tilviki eru notaðar til tjáningar.

Betra að bregðast við martröðum ef frelsi er til staðar
Á það skal bent að ekki þurfa allir fjölmiðlar að vera í eigu eins aðila til þess að erfitt sé að tjá tiltekna skoðun. Fjölmiðlar geta verið hlutdrægir og allir lagst á eitt, þótt þeir séu í dreifðri eignaraðild. Ef sú staða kemur upp verður auðveldara að bregðast við henni ef frelsi ríkir, í stað þeirra takmarkana á tjáningarfrelsi sem felast í fjölmiðlafrumvarpinu. Þá verður auðveldara að stofna fjölmiðla með þátttöku ýmissa aðila.
Aðalatriðið er að ýmsar martraðir eru mögulegar. Það sem máli skiptir er að hægt sé að bregðast við og berjast við þá sem maður er ósammála. Það er erfiðara ef búið er að takmarka rétt manns til að þiggja fjármagn til fjölmiðlarekstrar frá mörgum efnamiklum aðilum, t.d. aðilum í markaðsráðandi stöðu. Það ástand sem Hannes kýs er þannig miklu hættulegra frjálsum skoðanaskiptum.

Hannes er ekki frjálshyggjumaður
Á meðan Hannes Hólmsteinn Gissurarson tekur þátt í herför sjálfstæðismanna gegn tjáningarfrelsi í landinu getur hann ekki talist frjálshyggjumaður. Frjálshyggumenn virða tjáningarfrelsi og eignarrétt. Ekki má takmarka frelsi manna til eigna eða tjáningar án þess að þeir hafi brotið gegn samborgurum sínum með beinum hætti. Hafi slík brot átt sér stað eru ekki settar almennar reglur sem takmarka frelsi allra, þar með taldra saklausra aðila, heldur eru brotamennirnir sóttir til saka.
Hannes og félagar hans kunna að hafa orðið fyrir óþægindum og ómálefnalegum aðdróttunum í fjölmiðlum tengdum Baugi, en hér skal ekkert mat lagt á það. Þessir fjölmiðlar hafa þó ekki, svo vitað sé, brotið á Hannesi, forsætisráðherra eða samflokksmönnum þeirra, heldur hafa þeir iðkað frelsi sitt til tjáningar. Hannes vill bregðast við með valdbeitingu ríkisins. Slíkt hefur aldrei verið lausn sem frjálshyggjumenn fella sig við.

Sævar Guðmundsson
saevar@frjalshyggja.is
+354 865 6673

Greinin birtist í Morgunblaðinu, 6. maí 2004.

-

Í frelsinu er von

Nú er það orðinn helsti ljóður á ráði stjórnmálamanna að vera ekki nógu hlynntir frjálshyggju. Það er sérlega ánægjulegt fyrir unnendur frjálshyggju að fylgjast með hefðbundnum andstæðingum hugmyndafræðinnar finna það helst fjölmiðlafrumvarpi ríkisstjórnarinnar til foráttu að það brjóti gegn frelsinu.

Vonandi er lærdómur andstæðinga fjölmiðlafrumvarpsins af þessu máli virðing fyrir frelsinu. Andstæðingar frelsisins benda alltaf á frjálsir menn geti gert eitthvað sem öðrum mislíkar. Þeir sem þannig tala vilja samt sjálfir gera það sem þeir kjósa. Þeir verða að sætta sig við frelsi annarra til að njóta frelsis sjálfir. Þannig virkar þetta.

Við eigum að una því þegar aðrir beita fjölmiðlum gegn skoðunum okkar. Það eina sem við getum farið fram á er frelsi til að mótmæla og berjast gegn andstæðingum okkar með tjáningu. Það er kannski ekki alltaf auðvelt. Það má meira að segja hugsa sér að maður þyrfti að stofna fjölmiðil til þess. Þá gæti þurft að sannfæra einn eða fleiri efnamenn um að vera með.

Fjölmiðlafrumvarp ríkisstjórnarinnar gerir þeim erfiðara fyrir, sem eru ósáttir við fjölmiðla. Það má vel hugsa sér að svo til allir fjölmiðlar séu hlutdrægir á einhvern hátt, þótt eignarhald sé dreift og ekki í hendi markaðsráðandi fyrirtækja. Hvernig á maður þá að bregðast við, ef búið er að þrengja frelsi manns til afla fjár hjá fjölda efnamanna? Vilji maður berjast fyrir breytingum, felur frelsið í sér möguleika til þess, en ófrelsið ekki. Í frelsinu er von.

Gunnlaugur Jónsson
gunnlaugur@gj.is
+354 869 0420

Greinin birtist í Morgunblaðinu, 5. maí 2004.

-

Opinber verðstýring á kjöti er afturhvarf til fortíðar

Frjálshyggjufélagið telur að hugmyndir um opinbera verðstýringu á kjöti séu úr fortíðinni komnar. Ítrekað hefur komið í ljós að frjáls verðmyndun á vörum skapar mesta velmegun fyrir almenning.

Á sama tíma og hið opinbera vill ýta undir verðsamkeppni á hinum frjálsa markaði eru uppi hugmyndir um að ríkið standi fyrir verðsamráði, sem væri ólöglegt og fordæmt ef einkaaðilar stæðu fyrir því. Verðsamráð einkaaðila er meira að segja skárra en verðstýring ríkisins, því enginn er skyldugur til að taka þátt í því.

Rétta leiðin í landbúnaðarmálum er að koma bændum út úr kerfi hafta og styrkja í skrefum. Margir bændur eru afar fátækir, þrátt fyrir ríkisstyrki. Það er vegna þess að núverandi landbúnaðarkerfi gerir þeim erfitt fyrir til lengri tíma litið. Þær greinar blómstra sem eru án afskipta ríkisins.

Fara má út úr núverandi landbúnaðarkerfi með því að afhenda bændum skuldabréf til nokkurra ára með svipuðum greiðslum og þeir fá nú, í stað framleiðslutengdra styrkja. Þannig munu þeir geta selt þau, ef þeir svo kjósa, og fengið allan styrkinn greiddan fyrirfram. Sumir munu nota upphæðina til fjárfestingar og aðrir til þess að brúa bilið yfir í aðra grein. Samhliða yrði höftum aflétt og hagræðing og nýsköpun þannig gerð möguleg. Þannig mun íslenskur landbúnaður blómstra í framtíðinni.

Frjálshyggjufélagið
frjalshyggja@frjalshyggja.is

Ályktunin var gefin út 11. maí 2004.

-

Bann við fjárframlögum til stjórnmálaflokka brýtur gegn skoðanafrelsi og lýðræði

Frjálshyggjufélagið mótmælir harðlega hugmyndum um bann við fjárframlögum fyrirtækja til stjórnmálaflokka. Fyrirtæki eiga að hafa heimild til að styðja þann málstað sem þau kjósa. Það er óaðskiljanlegur hluti lýðræðis og frelsis að einstaklingar og fyrirtæki fái að styðja stjórnmálaflokka.

Lög af þessu tagi myndu skapa misrétti, þar sem sumir gætu farið fram hjá þeim en aðrir ekki, með því að beita öðrum félagasamtökum en stjórnmálaflokkum í kosningum til að hafa áhrif á kosninganiðurstöður.

Jafnframt hafa verið uppi hugmyndir um að auka framlög ríkisins til stjórnmálaflokka. Öll slík framlög eru óréttlætanleg, þar sem skattgreiðendur eru neyddir til að styðja baráttu fyrir hugmyndum sem þeir eru ekki endilega sammála.

Þessar hugmyndir eru til þess gerðar að styrkja stöðu þeirra stjórnmálaflokka sem stærstir eru. Með framkvæmd þeirra væri t.d. verið að þrengja að nýjum framboðum. Athyglisvert er að sjá hvað stærstu stjórnmálaflokkarnir hafa mikinn áhuga á samkeppni í atvinnulífinu en vilja svo stuðla að fákeppni í stjórnmálum með framlögum ríkisins til stjórnmálaflokka í réttu hlutfalli við fylgi í kosningum og hömlum á fjárframlög frá einkaaðilum.

Frjálshyggjufélagið
frjalshyggja@frjalshyggja.is

-

Öllu gríni fylgir einhver alvara

-

Frjálshyggja héðan og þaðan

* Friðbjörn Orri Ketilsson - 5. maí 2004
Er rétt að einn maður leggi undir sig alla fjölmiðlana?

* Ágúst Bjarnason - 5. maí 2004
Fjárframlög fyrirtækja til stjórnmálaflokka?

* Adam Smith Institute - 11. maí
Did the Industrial Revolution bring misery?

* Cafe Hayek - 9. maí
The Increasing Invisibility of Income Inequality

Frjálshyggja í framkvæmd:

* Úthlutun tíðnisviða: Markaðslausn

* Úrbætur í áfengismálum, meira frelsi og betri niðurstaða

* Japan dregur úr reglugerðum á fjármálamarkaði - árangur mikill

* Skattasamkeppni á milli landa mikilvæg

-

Ritstjórn: Friðbjörn Orri Ketilsson, Sævar Guðmundsson, Geir Ágústsson.
Ábyrgðarmaður: Friðbjörn Orri Ketilsson
Útgefandi: Frjálshyggjufélagið, Reykjavík 2004

http://www.frjalshyggja.is

frjalshyggja@frjalshyggja.is

Sævar Guðmundsson kl. 00:00