Ósýnilega höndin: febrúar 2004 Archives

« nóvember 2003 | Aðalsíða | maí 2004 »

4. febrúar 2004

Ósýnilega höndin 1. tölublað 2. árgangur

Litið til baka á árið 2003

Síðasta ár var mjög skemmtilegt og fjörugt. Félagið hefur staðið fyrir mörgum atburðum og uppákomum. Fyrri stjórnin á árinu ákvað að stilla umsvifum félagsins í hóf á meðan kosningabarátta vegna þingkosninga stóð yfir. Í ágústmánuði hélt félagið opið hús á Rauða barnum. Aðalfundur var haldinn þann 27. september og ný stjórn var kjörin. Stjórnin ákvað að byrja með svokölluð myndbandakvöld, sem nú hefur skapast hefð fyrir. Fjögur myndbandakvöld voru seinnipart síðasta árs og hafa haldið áfram á nýju ári. Þrír fundir voru haldnir utan Reykjavíkur. Sá fyrsti var á Bifröst í lok október, sá næsti á Akureyri í byrjun nóvember og sá þriðji í Reykjanesbæ í lok nóvember. Annað opið hús var haldið á Café Romance 29. nóvember og hið árlega Jólahvað félagsins fór fram á Lækjarbrekku þann 20. desember.

Auk þess að standa fyrir atburðum var félagið mjög virkt á mörgum víg-stöðvum umræðunnar. Nokkrar ályktanir voru samþykktar og m.a. voru blaðagreinar skrifaðar í kjölfar þeirra. Þingmenn fengu bréf frá félaginu varðandi nýtt kynlífsþjónustufrumvarp og formaður félagsins mætti Ágústi Ólafi Ágústssyni þingmanni á Útvarpi Sögu vegna þess. Félagsmenn héldu erindi um samkeppnislög og vændi og formaður félagsins var með föst innlegg í þætti Jóns Gnarrs á Muzik 88,5. Ósýnilega höndin, fréttabréf Frjálshyggjufélagsins, kom út fjórum sinnum á haustmánuðum. Það heldur áfram göngu sinni á nýju ári.

Óhætt er að fullyrða að rödd frjálshyggjunnar er að vaxa ásmegin. Stefnt er að áframhaldandi fræðslu og virkri þátttöku í umræðum. Rödd frelsis og umburðarlyndis þarf að vera sterk og með góðan hóp fólks á bak við sig telur Frjálshyggjufélagið sig vera vel í stakk búið til að breiða hana út sem víðast. Félagsmenn vilja þakka veittan stuðning á liðnu ári og væntir áframhalds á því nýja.

Er sjálfbær þróun ósjálfbær?
-eftir Geir Ágústsson

Hugtakið „sjálfbær þróun“ má skilgreina nokkurn veginn á eftirfarandi hátt: Að mæta þörfum nútímans án þess að grafa undan getu komandi kynslóða til að mæta sínum þörfum. Í þessu felst t.d. nýting auðlinda jarðar á þann hátt að ekki sé gengið of harkalega á þær og að í staðinn fyrir nýtta auðlind komi a.m.k. einhver hliðstæður valkostur. Á sífellt fleiri stöðum er nú gerð krafa um að draga úr olíunotkun, minnka útblástur, endurvinna pappír og fara sparlega með vatnið. Þessu fylgja reglur, sáttmálar og lagasetningar. Enginn vill ósjálfbæra þróun er það nokkuð? Er þá ekki hin síaukna krafa um sjálfbæra þróun sjálfsögð og mikið réttlætismál fyrir komandi kynslóðir?

Því miður er það svo að enginn þekkir framtíðina. Við vitum ekki hvernig komandi kynslóðir munu kynda hús sín og knýja bíla sína. Við vitum ekki hvort kol og olía verða okkar aðalorkugjafar. Í rauninni er margt sem við vitum ekki. Eitt af því fáa sem við vitum er að með aukinni auðssköpun aukast kröfur fólks til umhverfis síns. Um leið og brýnasta brauðstritið er að baki getur fólk leyft sér að gera kröfur um hreinna vatn og loft og aðgengi að grænum svæðum. Við vitum að höfnin í New York er hreinni nú en þegar íbúar borgarinnar voru að megninu til fátæklingar. Við vitum að Íslendingar gera meiri kröfur til umhverfis síns en íbúar fátækrahverfa Brasilíu og Indlands. Aukinn auður eykur kröfurnar um bætta umgengni við umhverfið. Þetta staðfestir sagan og um þetta vitna tölurnar. Liggur þá ekki beint við að leyfa sem flestum jarðarbúum að efnast til að bæta ástand umhverfisins þar sem þess er þörf?

Jú, það ætti að liggja beint við. Hins vegar hefur stefnan verið sett í hina áttina. Nú á að herða að alþjóðahagkerfinu, fjölga skilyrðum og auka reglugerðaflóðið. Fátækum ríkjum er gert að uppfylla kröfur sem einungis hin ríkari geta uppfyllt. Þeim er nánast meinað að taka við mengandi iðnaði sem ríkir íbúar jarðar vilja ekki hafa í nágrenni sínu, og ekki leyft að verða sér út um jarðefnaeldsneyti á sem ódýrastan hátt. Ástæðan er umhyggja, bæði fyrir þeim fátæku og fyrir jörðinni. Afleiðingin er sú að þeir fátæku halda áfram að vera fátækir, á meðan þeir ríku verða ríkari. Þegar hinir ríku búa til alþjóðahagkerfi þar sem kröfurnar eru allar í hag hinna ríku og eftir höfði þeirra, veldur góður hugur alvarlegum vandamálum.

Sjálfbær þróun er gott og gilt markmið. En hvað þurfum við í raun að gera til að tryggja komandi kynslóðum nægt aðgengi að orku, auðlindum og jarðnæði? Þurfum við að setja reglur sem meina fátækum ríkjum að brenna jarðefnaeldsneyti? Nei, og þvert á móti. Við eigum að afnema reglur á fátæk ríki svo þau geti tekið við sem allramestri atvinnu og framleiðslu frá hinum ríkari, skapað sér og íbúum sínum auð, og þannig aukið kröfurnar um umhverfisvernd og gæði vatns og lofts. Ekki er um að ræða einhverja tilraunastarfsemi. Reynslan sýnir einfaldlega að þetta virkar. Í auðugum ríkjum hefur aldrei síðan iðnbyltingin hófst verið minna land nýtt undir ruslahauga. Skóglendi fer vaxandi. Þekktar olíubirgðir jarðar hafa aldrei verið meiri. Loftgæðin fara batnandi. Hafnir eru hreinni. Grænum svæðum fer fjölgandi. Allt þetta kemur í kjölfar auðsköpunar en ekki reglugerða.

Enginn stjórnmálamaður sá fyrir sér möguleika tækninnar til að urða sorp á hagkvæman hátt, eða rækta skóga. Fyrir 100 árum sá enginn fyrir að rafmagn gæti leyst af hvalspik til að lýsa upp götur stórborganna. Fyrir 100 árum hafði í raun enginn áhyggjur af olíubirgðum jarðar þar sem olía var ekki orðin að aðalorkugjafa manna. Á sama hátt höfum við í dag ekki hugmynd um hvað markaðurinn, tæknin og auðsköpunin mun leiða af sér í framtíðinni. Hitt er hins vegar alveg ljóst, að með því að setja núverandi tækni stólinn fyrir dyrnar og berjast gegn hagkvæmri nýtingu auðlinda á frjálsum markaði er verið að hægja á auðsköpun jarðar, viðhalda fátækt fleira fólks í lengri tíma og þar með hefta möguleika jarðarbúa til að bæta umgengni sína við umhverfið. Umgengni hinna ríku við umhverfið er ekki vandamál jarðarinnar, heldur umgengni hinna fátæku. Með því að svipta ekki fátæka möguleikanum á að verða ríkir gerum við umhverfinu bestan greiða, og tryggjum um leið möguleika markaðarins til að tryggja komandi kynslóðum aðgengi að þeim auðlindum sem þær telja verðmætar.

Baráttan fyrir sjálfbærri þróun er á villigötum. Hún gengur út frá því að markaðurinn bregðist í hlutverki sínu til að sjá okkur fyrir nauðsynlegum orkugjöfum og tækni til að nýta þá. Hún gengur út frá því að ástandið fari versnandi nema til komi afskipti af markaðnum. Hún snýst um að tryggja komandi kynslóðum aðgengi að auðlindum sem ekki er víst að verði þeim jafnmikilvægar og þær eru okkur í dag. Hún snýst um að trúa á verstu mögulegu afleiðingar af gjörðum okkar. Allt þetta er aðferðafræði sem ekki er í neinum tengslum við raunveruleikann. Í raun og veru þurfum við að leyfa markaðnum að blómstra, og tryggja frelsi og eignarrétt sem flestra jarðarbúa og bæta möguleika allra til að vinna sig upp úr örbirgð. Á þann hátt leysum við vandamál framtíðarinnar, en ekki með því að setjast í spákonustólinn og boða heimsendi og hörmungar.

Ályktun um fíkniefnavandann

Frjálshyggjufélagið harmar það ástand sem að undanförnu hefur skapast í þjóðfélaginu. Glæpum hefur farið fjölgandi og aukin harka er að færast í ofbeldisverk og fólskulegar líkamsárásir og jafnvel mannrán. Bankarán hafa aldrei verið jafn tíð og innbrot eru algengari en áður. Stóran hluta þeirra glæpa sem áberandi hafa verið að undanförnu má rekja til skulda eða átaka í heimi fíkniefnaviðskipta og neyslu. Ástæða þess að lánardrottnar í heimi fíkniefnaviðskipta beita ofbeldi til að rukka inn skuldir er að þeim er engin önnur leið fær. Lánadrottnum er ekki fært að sækja rétt sinn innan dómskerfisins og skuldunautar njóta ekki verndar réttarkerfisins líkt og aðrir með svipaðar skuldir á bakinu.

Frjálshyggjufélagið hvetur til endurskoðunar á þeim aðferðum og lagasetningum sem notaðar hafa verið í baráttu við fíkniefnavandann. Vera kann að tími sé til kominn að skoða breyttar áherslur og aðrar aðferðir við að takast á við þann ógnarheim sem blasir við ungum fíkniefnaneytendum. Stríðið gegn fíkniefnum og viðskiptum með slík efni hefur verið háð í öllum löndum heims í mörg ár. Árangurinn hefur þó staðið á sér. Aldrei hafa fleiri setið í fangelsum heimsins fyrir ólöglega eign á fíkniefnum. Aldrei hafa fleiri látið lífið í átökum í undirheimum fíkniefnaviðskipta og aldrei hafa fleiri hafið neyslu á slíkum efnum.

Lausn vandans kann að felast í því að hleypa viðskiptum undirheimanna upp á yfirborðið svo yfirvöld geti haft með þeim almennt eftirlit. Neytendur fengju þá einnig lögvernd og með hjálp réttarkerfisins mætti útkljá deilumál í réttarsal í stað líkamsmeiðinga, fólskuverka og jafnvel morða í skjóli myrkurs.

Það stríð sem nú er háð er orðið að þrátefli sem engan enda virðist ætla að taka. Tími er til kominn að bjarga mannslífum, hjálpa fíklum og auka öryggi íslenskra borgara.

Ímyndunarveiki

Ímyndum okkur lítið samfélag. Þar er samstaða um að allir skuli hafa jafnt aðgengi að matvælum. Matur er lífsnauðsynlegur og því ekki talið réttlátt að sumir geti fengið betri mat en aðrir. Stofnun á vegum ríkisins sér þar um alla dreifingu matvæla, þegnunum að kostnaðarlausu.

En stofnun þessi er fjársvelt af ríkinu og á því í mestu vandræðum með að útvega öllum mat. Biðraðir myndast þar sem liðið geta dagar þar til matur fæst. Þrýst er á ríkið að veita meiri peningum til matvælastofnunarinnar. Ráðamenn svara til að engir peningar fáist, stofnunin þurfi að hagræða rekstri sínum. En aukinn sparnaður leiðir til enn minna af matvælum til þegnanna og lengri biðraða.

Ímyndum okkur nú að viðhorf þessa samfélags breytist snögglega og einkaaðilum sé veitt leyfi til að selja matvæli. Nokkrir kaupmenn opna verslanir og standa nú þegnarnir frammi fyrir tveim valkostum: bíða eftir ókeypis mat eða fá hann strax gegn greiðslu. Í fyrstu eru það einungis hinir efnameiri sem geta nýtt sér þetta. Og kaupmennirnir hagnast. Það sjá aðrir og opna fleiri verslanir. Til að lokka kúnnana frá hinum lækka þeir verð á vörum sínum. Þar með hafa fleiri ráð á að greiða fyrir matvæli í stað þess að bíða eftir þeim úr hendi ríkisins. Biðraðirnar eftir matvælum byrja smám saman að styttast.

Samkeppni milli kaupmanna verður loks til þess að matvæli fást á viðráðanlegu verði fyrir þorra þegnanna. Hluti þeirra hefur þó ekki efni á þeim og er þeim hjálpað að kaupa þau í verslunum. Ráðamönnum verður ljóst að ekki er þörf á stofnun á vegum ríkisins til að tryggja að matvæli berist til allra.

Ímyndum okkur loks að heilbrigðisþjónusta eigi í hlut, en ekki matvæli. Og að biðraðirnar séu í mánuði eða ár, en ekki daga.

Umhverfisvernd hins frjálsa markaðar

Til eru umhverfisverndarsamtök sem kallast PERC (Property & Enviroment Research Center). Eins og nafnið gefur til kynna er PERC rannsóknarmiðstöð um eignarrétt og umhverfi. PERC nálgast umhverfismál á annan hátt en þau umhverfisverndarsamtök sem hafa mest látið í sér heyra undanfarin ár. Í stað hinnar hefðbundnu kröfu um stjórnvaldsaðgerðir í umhverfisverndarmálum ráðleggur PERC stjórnvöldum að skipta sér sem minnst af umhverfinu og nýtingu þess. PERC telur að jafnvægi og sjálfbærni í umhverfismálum megi helst ná með því að koma öllu landi og náttúruauðlindum með einum eða öðrum hætti í hendur einkaaðila og að skýrt verði kveðið á í lögum um eignar- og nýtingarrétt eigenda af þeim eignum. Með þessu fyrirkomulagi sé það eigendum gæða í náttúrunni beinlínis í hag að þau séu nýtt á skynsamlegan og ábyrgan hátt, og sem afleiðing af því verði betur farið með jörðina. Tillögur sem þessar ganga þvert á ríkjandi hugmyndir manna um að sameignarskipulag sé nauðsynlegt til að viðhalda náttúruauðæfum og varðveita þau. PERC bendir á að slíkar hugmyndir hafi beinlínis reynst slæmar fyrir umhverfið. Auðlindir séu nýttar á óhagkvæman hátt og eftir geðþótta stjórnmálamanna.

Stofnunin vinnur markvisst að kynningu markaðsmiðaðra og hófstilltra lausna í umhverfismálum. Stofnunin rannsakar opinbera stefnu í umhverfismálum, afleiðingar hennar og leggur fram hugsanlegar lausnir. Með slíkri stefnumótunarvinnu í bland við bóka- og skýrsluútgáfu, blaðaskrif og alhliða fræðslu í gegn um ráðstefnur og fundi, vonast stofnunin til að breyta hugarfari manna gagnvart umhverfismálum.
Nánar á www.perc.org

Útgefandi:
Frjálshyggjufélagið
Fjarðarseli 30
109 Reykjavík
frjalshyggja@frjalshyggja.is

www.frjalshyggja.is

Ritstjóri:
Sævar Guðmundsson
- saevar@frjalshyggja.is

Ritstjórn:
Friðbjörn Orri Ketilsson
- orri@frjalshyggja.is
Geir Ágústsson
- geirag@hi.is

Sævar Guðmundsson kl. 00:00