« Ósýnilega höndin 2. tölublað 1. árgangur | Aðalsíða | Ósýnilega höndin 4. tölublað 1. árgangur »

14. nóvember 2003

Ósýnilega höndin 3. tölublað 1. árgangur

Byggðaþróun í krafti frelsis

Byggðaþróun er mörgum hugleikin, enda hefur hún víðtæk áhrif á samfélag okkar. Byggðir stækka og minnka í sífellu og ástæður þess geta verið margs konar. Fólk getur verið að skipta um vinnu, byrja í skóla, sækja í fjölmennara mannlíf, komast nær náttúrunni, setjast í helgan stein og svona mætti lengi telja. Allir þessir búferlaflutningar eiga sér ástæður og drifkrafturinn er ákvarðanir einstaklinga og fyrirtækja sem öll leita í umhverfi og starfsskilyrði sem henta hverjum fyrir sig.

Gegn þessu frjálsa flæði fólks og fyrirtækja vilja ýmsir sporna. Mörgum þykir sárt að sjá mikla fólksfækkun í byggðarlagi sínu og vilja sporna gegn henni með ýmsum leiðum. Um það er allt gott að segja og ýmislegt er hægt að gera til að tryggja áframhaldandi búsetu íbúa og öflugt atvinnu- og mannlíf á hverjum stað. Hættan er samt sú að fólk freistist til að beita ríkisvaldinu. Þá er voðinn vís.

Skaðleg áhrif af inngripum ríkisins í þróun byggða eru margvísleg og óréttlætið sem í þeim felst er mikið. Með því að veita sumum byggðum beina styrki eða niðurgreidd lán á kostnað allra skattgreiðenda er byggðum mismunað. Þær byggðir sem ekki njóta styrkja eru í samkeppni um vinnuafl við þær sem njóta styrkja. Með því að skekkja þessa samkeppni viðheldur ríkið stöðnun og fátækt í byggðarlögum þar sem allur grundvöllur búsetu er e.t.v. fyrir löngu horfinn. Þegar kemur að skuldadögum er innistæðan oft lítil. Eðlileg þróun mun eiga sér stað með flutningi fólks og fyrirtækja og inngrip ríkisins í hana mun einungis valda meiri og harkalegri röskun á lífi fólks en ella hefði orðið.

Nú gæti einhverjum dottið í hug að ríkið þyrfti að styðja við bakið á byggðarlögum sem misstu skyndilega stærsta vinnustaðinn frá sér, t.d. vegna gjaldþrots eða tilflutnings aflaheimilda. Svo er ekki. Verði eðlileg byggðaþróun leyfð verður aðlögun í takt við aðstæður, en ekki í takt við vilja tiltekinna stjórnmálamanna. Byggðir munu stækka og minnka í samræmi við framboð og eftirspurn á húsnæði og vinnuafli á hagstæðum kjörum.

Ríkið getur ekki vegið og metið hvar vinnuafli er best fyrirkomið. Þetta hafa Ráðstjórnarríkin kennt okkur. Sveitafélög eru ekki ólík fyrirtækjum að því leyti að þau þurfa að keppa um íbúa, eins og fyrirtækin keppa um starfsmenn. Frelsi er þeirra sterkasta vopn í því. Ríkið á ekki að trufla þessa samkeppni, heldur frekar einbeita sér að því að finna leiðir til að gefa sveitarfélögum sem mest frelsi frá hinu opinbera, m.a. með því að fækka stórlega þeim lagalegu kvöðum sem sveitarfélögum eru settar. Afnám laga um lágmarksútsvar er augljós uppástunga í því samhengi. Fólk ákveður sjálft hvaða kröfur það gerir, í hvers konar samfélagi það vill búa og hvaða þjónustu það vill hafa aðgang að. Sveitarfélög munu átta sig á þessu og haga seglum eftir vindi.

Byggðastyrkir og niðurgreidd lán til starfsemi sem einkareknar lánastofnanir vilja ekki lána til gera meira ógagn en gagn. Oft og tíðum renna opinber framlög af þessu tagi til reksturs sem ekki á sér miklar framtíðarvonir, en er styrktur í nafni byggðastefnu. Störf eru sköpuð sem standa og falla með opinberum stuðningi og þannig er grafið undan annarri starfsemi sem keppir við þá niðurgreiddu um vinnuaflið. Skaðinn breiðist út og hefur neikvæð áhrif langt út fyrir þá byggð sem ætlunin var að styrkja. Með því að minnka ríkisafskiptin og auka frelsið leita starfskraftar fólks þangað sem þeirra er þörf. Með því að auka frelsi byggðarlaga til að koma til móts við íbúa sína er líklegra að einstaklingsframtakið leiði til varanlegra lausna, því frelsi tryggir sköpun, og sköpun tryggir byggð.

Á a.m.k. enn einn hátt birtist óréttlæti opinberrar byggðastefnu í því að ríkið situr báðum megin borðsins. Framboði og eftirspurn á vinnuafli verður ekki stjórnað með opinberum aðgerðum svo vel fari. Hins vegar er erfitt að standa gegn hinu opinbera þegar það skilgreinir hve margir skuli búa á ákveðnu svæði og knýr fram hvað sem það telur þurfa svo markmiðið náist. Með því að vera með fingurna svona í samkeppni byggða um fólk er samkeppnisstaða þeirra skekkt og þar með allur grundvöllur til að ákvarða rétt laun fyrir rétt störf hjá réttu fyrirtæki á réttum stað. Ríkið getur ekki ákveðið framboð og eftirspurn á sama hátt og markaðurinn, hvort sem það er á norðlensku lambakjöti, skyri eða vinnuafli.

Að öllu þessu sögðu má fullljóst vera hvers vegna ríkið á að láta alveg af hvers kyns ígripum í byggðaþróun á landinu. Ríkið myndar hvorki samfélagið né hagkerfið. Það gera einstaklingar og fyrirtæki. Ríkið á að vernda frelsi manna og eigur og seilist langt út fyrir eðlilegt valdsvið sitt þegar það reynir að blása lífi í kulnaðan bálköst, skekkja samkeppnisstöðu fyrirtækja eftir staðsetningu og setja skattpeninga í dauðadæmdan rekstur í nafni byggðastefnu. Höfnum ríkisafskiptum og veljum frelsi. Frelsi er eina varanlega lausnin í þróun byggða og búsetu á landinu.

Geir Ágústsson
- geirag@hi.is

-

LibertariaNZ

Stephen Berry er varaformaður nýsjálenska frjálshyggjuflokksins Libertarianz. Hann talar til íslenskra frjálshyggjumanna um hreyfinguna í heiminum, einkenni hennar og sérstöðu.

Fyrst vil ég lýsa yfir ánægju minni með að sjá frjálshyggjuflokk verða til í enn einu landinu. Það virðist vera mikil gróska í þessum málum, og það er mjög hvetjandi.

Ég gekk ekki til liðs við flokkinn fyrr en nokkrum árum eftir en hann var stofnaður. Nánar tiltekið í ágúst 2002, eftir ævilanga trú á að ríkið ætti að leysa vandamál fólks. Stjórnmál verða oft mjög skemmtileg og því tók ég að mér hlutverk talsmanns flokksins í fjármálum nokkrum mánuðum síðar. Fyrir tveimur mánuðum var ég ráðinn í fullt starf hjá flokknum og er varaformaður hans.

Ég tel ástæðu þess að frjálshyggjuflokkar eru svo fáir sem raun ber vitni vera að það er aðeins takmarkaður fjöldi fólks í hverju landi sem trúir á gildi einkaeignarréttar einstaklinga og takmarkaðs hlutverks ríkisvaldsins. Þessi ótrúlega hjarðhugsun, sem gengur út á að ríkisvaldið sjái um hvern anga mannlífsins, hefur ekki fyrr en núna nýlega farið að missa trúverðugleika.

Bandaríkin, að því er ég best veit, voru fyrsta landið til að eignast raunverulegan frjálshyggjuflokk, en útbreiðslu hugmyndanna má eflaust rekja til internetsins. Ég efast um að frjálshyggjan væri eins útbreidd og nú ef ekki væri fyrir nútímatækni. Nú erum við að sjá stofnun frjálshyggjuflokka í löndum eins og Frakklandi og Bangladesh. Frjálshyggjuhreyfingin í Costa Rica hefur til dæmis notið töluverðrar velgengni, nú með 10% þingsæta í heimalandi sínu.

Frjálshyggjan er lík íhaldsstefnunni þegar kemur að efnahagsmálum, nema að því leyti að við göngum jafnvel lengra. Íhaldsmenn eru fylgjandi lágum sköttum, takmörkuðum ríkisafskiptum og svo framvegis, á meðan frjálshyggjumenn boða afnám skatta (enda eru þeir ofbeldi) og ríkisafskipta (reglur lágmarksríkisins). Í málum sem snúa að einstaklingsfrelsi eru frjálshyggjumenn algerlega á öndverðum meiði við íhaldsmenn. Á meðan íhaldsmaður telur skyldu sína að lögleiða eigið siðferði (t.d. að banna vændi og vímuefni), segir frjálshyggjumaðurinn: „Þitt líf – þín ákvörðun. Ef þú beitir aðra ekki valdi eða blekkingum, kemur þetta engum við.“

Frjálshyggjan er ólík öllum öðrum stefnum á sama hátt. Hún er eina hugmyndafræðin sem styður eign manna á eigin lífi. Einstaklingurinn á sig sjálfan, sinn eigin líkama, eignir sínar og hefur óskoraðan rétt til að nýta á þann veg sem samviska hans leyfir – með því skilyrði að hann taki ábyrgð á eigin gjörðum, líkt og beitingu ofbeldis eða blekkinga. Hver einasta stjórnmálastefna er ólík frjálshyggjunni að því leyti að í þeim felst að ríkisvaldið beiti einstaklingana nauðung, hvort sem er í efnahagsmálum (líkt og sósíalistar) eða með takmörkun einstaklingsfrelsis (líkt og íhaldsmenn).

Þú hefur eflaust heyrt um hægri/vinstri kvarðann í stjórnmálum. Vinstrimenn eru að takmörkuðu leyti fylgjandi frelsi í siðferðismálum, en stjórnlyndir í efnahagsmálum. Hægrimenn eru frekar stjórnlyndir þegar kemur að siðferði einstaklingsins, en frjálslyndir þegar kemur að efnahagsmálum. Frjálshyggjan passar ekki inn í þennan kvarða á nokkurn hátt, enda erum við frjálslynd bæði þegar kemur að einstaklingsfrelsi og efnahagslegu frelsi.

Ég vil hrósa íslensku baráttufólki frelsis fyrir að taka frumkvæði í málefnum einstaklingsfrelsis. Það er mjög hughreystandi að heyra um einstaklinga í öðrum löndum sem véfengja kreddur um að ríkisvaldið hafi rétt á að stjórna lífi okkar. Tveir þumlar upp og bestu óskir í baráttu ykkar, en verið viss um að hún verður erfið. Lykillinn að árangri í baráttu er að halda henni til streitu og gleyma aldrei að berjumst fyrir réttlæti, þótt margir reyni að réttlæta að lifa af fjármunum annarra gegnum ríkisvaldið.

Kveðja,
Stephen Berry
varaformaður, Libertarianz
www.libertarianz.org.nz

-

Markaðsvæðum auðlindirnar

Þeir sem kenna sig við félagshyggju eiga það gjarnan sameiginlegt að nota hugtök hægrimanna í orði, en á borði býr oft lítið annað en gamli sósíalisminn að baki. Dæmi um þetta eru hugmyndir vinstri manna um að „markaðsvæða“ sjávarútveginn með því að ríkið geri aflaheimildir fyrirtækja upptækar. Tillaga um slíka þjóðnýtingu hefur ekki sést lengi hér á landi. Fyrirtækjum, einnig þeim sem hafa keypt aflaheimildir fullu verði á markaði, yrði gert að skila þessum heimildum og kaupa aftur af ríkisvaldinu. Hver skynsamur maður sér að þetta er langt frá því að vera markaðsvæðing.

Fyrirtæki, sem nú starfa í sjávarútvegi, hafa fjárfest í framleiðslutækjum, byggt upp aðstöðu og þekkingu til að sækja sjóinn og afla fiskjar. Þau tóku áhættu í rekstri, ýmsir töpuðu, sérstaklega íslenska þjóðin með sífelldum gengisfellingum, og þeir, sem best voru fallnir til þessa rekstrar, lifðu af. Með stöðugri hagræðingu tókst þeim að nýta auðlindina á hagkvæman hátt. Liður í þessari hagræðingu var að selja og kaupa kvóta á markaði. Sá sem nýtir aflaheimildir vel kaupir þær á meðan sá sem nýtir þær illa hagnast meira á því að selja þær. Auðlind eins og fiskimið er ekki verðmæt nema til sé þekking, tækni og fjármagn til að nýta hana. Að gera heimildir fyrirtækja upptækar er þjóðnýting, ekki markaðsvæðing.

Bjarnargreiði stjórnmálamanna

Rauði þráðurinn, í gegnum allar þessar tillögur, er að færa eigi þjóðinni aftur auðlindina. Þessum rökum er beitt til að vinna tillögunum fylgis og þá á ódýran hátt. Stjórnmálamenn ganga oft um og lofa fólki gulli og grænum skógum ef það styður tillögur þeirra. En þetta er loforð um bjarnargreiða, svokallað bjarnarloforð.

Mikill meirihluti aflaheimilda hefur gengið kaupum og sölum og mest af kvótanum er á landsbyggðinni. Þessi tilhögun kæmi verst niður á landsbyggðinni og þeim sem hafa verið duglegir að fóta sig í áhættusömum rekstri, þar sem misvitrir stjórnmálamenn hafa ruggað bátnum með óábyrgum málflutningi. En Íslendingar mega ekki láta blekkjast af slíku tali. Meðan sjávarútvegur kostaði þjóðina mikið vegna ríkisstyrkja, vondrar gengisstefnu og annarrar handstýringar gerði enginn kröfu um að njóta arðs af auðlindinni og nú hlýtur fólk að skilja að velgengni eins þarf ekki að þýða tap annars.

Röng skilaboð

Það er grundvallarforsenda fyrir arðbærum rekstri fyrirtækja að hvati sé í hagkerfinutil að taka áhættu, leita nýrra og betri leiða svo hægt verði að finna hagkvæmari aðferðir við að nýta miðin. Það hefur tekist með þrotlausri vinnu einstaklinga, sem skilar sér í auknum arði til sjávarútvegsfyrirtækja. Íslendingar njóta sterkrar stöðu sjávarútvegsins.
Með tillögum stjórnmálamanna um að gera aflaheimildir upptækar eru okkur send þau skilaboð að ef við sýnum frumkvæði, tökum áhættu og öflum okkur þekkingar, sem skilar arði, megi búast við því að ríkisvaldið geri stóran hluta hagnaðarins upptækan. Megum við þá ekki gera ráð fyrir því að landspildur bænda, sem þeir hafa keypt nýtingarréttinn á, aflað sér þekkingar til ræktunar á korni eða nautgripum og reki bú með ágætis hagnaði, verði gerðar upptækar af ríkisvaldinu, eignarréttur þeirra afnuminn og þeim gert að kaupa spildurnar aftur?

Eignarréttur skilgreindur

Það er kominn tími til að athafnamenn í sjávarútvegi þurfi ekki lengur að hafa áhyggjur af lýðskrumi stjórnmálamanna og þeim verði tryggður öruggur rekstrargrundvöllur. Aðeins þannig geta þeir byggt upp öflug sjávarútvegsfyrirtæki um allt land og skipulagt fjárfestingar og rekstur til langs tíma. Skilgreina þarf eignarréttinn á aflaheimildum enn betur, þannig að þær lúti sömu lögmálum og aðrar eignir manna. Aflaheimildir fyrirtækja þurfa því að vera sérnýttar, framseljanlegar og óumdeildar, þannig að hægt sé að versla með þær á frjálsum markaði. Eftir það er hægt að segja að sjávarútvegur Íslendinga sé markaðsvæddur – ekki þjóðnýttur.

Björgvin Guðmundsson
- bjorgvin@draumsyn.com

-

Útgefandi:
Frjálshyggjufélagið
Fjarðarseli 30
109 Reykjavík
frjalshyggja@frjalshyggja.is

www.frjalshyggja.is

Ritstjóri & ábyrgðarm.:
Sævar Guðmundsson
- saevar@frjalshyggja.is

Ritstjórn:
Friðbjörn Orri Ketilsson
- orri@frjalshyggja.is
Geir Ágústsson
- geirag@hi.is

Sævar Guðmundsson kl. 00:00